به حرمت حضرت زهرا سلام الله علیها ومن اللطائف على القول بنزولها فيهم أنه سبحانه لم يذكر فيها الحور

به حرمت حضرت زهرا(س)

به باور آلوسی، عالم قرن سیزدهم، بنا بر قول به نزول سوره انسان درباره اهل بيت(ع)، يكی‌ از لطائف و ظرائف اين سوره اين است كه خداوند به خاطر رعايت حرمت حضرت زهرا(س) و نور چشم پيامبر(ص) سخنی از حورالعين به ميان نياورده و تنها به نوجوانان جاودان تصريح نموده است.

ومن اللطائف على القول بنزولها فيهم أنه سبحانه لم يذكر فيها الحور العين وإنما صرح عز وجل بولدان مخلدين رعاية لحرمة البتول وقرة عين الرسول.

روح المعانی:29، 158

جلد چهارم «تفسیر تبیان» با نگاهی به سوره مبارکه بقره و آل‌عمران به چاپ رسید

کتاب جلد چهارم «تفسیر تبیان» با نگاهی به سوره مبارکه بقره و آل‌عمران به قلم شیخ‌الاسلام ابو جعفر محمد بن حسن طوسی با ترجمه دکتر حسین صابری استاد دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد توسط بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی به چاپ رسید.

تفسیر «تبیان» به‌عنوان نخستین تفسیر جامع امامی در عرصه تفسیر قرآن کریم و ادبیات اسلامی محسوب می شود و این اثر به بررسی مفاهیم و معانی نهفته در آیات ۲۵۳ تا ۲۶۸ سوره بقره و آیات ۱ تا ۱۴۰ سوره آل عمران می‌پردازد.

دکتر حسین صابری، مترجم این اثر، با تسلط بر زبان عربی و علوم قرآنی، تلاش کرده است تا ترجمه‌ای روان و قابل‌ فهم ارائه دهد که بتواند مخاطبان را با مفاهیم عمیق آیات آشنا کند. وی در مقدمه کتاب به اهمیت سوره بقره و آل‌عمران و تأثیر آنها بر زندگی روزمره مسلمانان اشاره و بر لزوم توجه به معانی عمیق قرآن کریم تأکید کرده است.

آیت الله حائری شیرازی تردید و یقینِ ظلمانی و نورانی

🔹آیت الله حائری شیرازی🔹

🔸تردید و یقینِ ظلمانی و نورانی🔸

برخی از تردیدهایی که انسان می‌کند از جنس نور است و برخی دیگر از جنس ظلمت. تردیدی که انسان قبل از بررسیِ مسئله درون خود دارد، تردید نورانی است. اما گاه بعد از اینکه بررسی کرد هم تردید دارد، این تردید از جنس ظلمت است. وقتی انسان، مسئله را دقیق بررسی کرد و مقدّمات کار برای او روشن شد و مبانی آن برایش کشف گردید، اما باز هم قطع پیدا نکرد، این از ضعف اوست؛ ضعف قاطعیت!

در نقطۀ مقابل، گاهی انسان بررسی‌نکرده و با یکی‌‌دوتا قرینهٔ کوچک قاطع می‌شود؛ زود حکم می‌کند و زود تصمیم می‌گیرد. این قاطعیت از جنس ظلمت است. قاطعیت نورانی، قاطعیتی است که بعد از بررسی در انسان ایجاد می‌شود، نه آن قاطعیتی که قبل از روشن شدن مقدمات و انجام مطالعات ایجاد می‌شود. هرگاه مقدمات روشن شد، وقت قاطعیت می‌رسد؛ «فَإذا عَزَمتَ فَتَوَکَّل عَلَی الله» [چون تصميم گرفتى بر خدا توكل كن].

آیت الله العظمی جوادی آملی: احسان فرزند به والدین

آیت الله العظمی جوادی آملی:

احسان فرزند به والدین باید مستقیم و مداوم باشد. فرزند باید همواره نهایت احترام و تکریم پدر و مادر را به ویژه در زمان پیری و ناتوانی آنها رعایت کند. ذکر دوران پیری از آن روست که آنها در این زمان سخت ترین حالات را دارند و بیشتر نیازمند توجه اند؛ وگرنه وجوب احترام و رعایت تام در معاشرت و سخن گفتن با پدر و مادر به دوران معینی از زندگی اختصاص ندارد.

همچنین از این جمله که "اگر پدر و مادر یا یکی از آن دو نزد تو به سن پیری رسیدند"[إِمّا يَبلُغَن‌َّ عِندَك‌َ الكِبَرَ أَحَدُهُما أَو كِلاهُما...آیه ٢٣ اسراء] فهمیده میشود که فرزند باید آنها را پیش خود نگه دارد و خودش از ایشان مواظبت کند و به خانه سالمندان نبرد. ناتوانی ها و مشکلات و توقعات پدر و مادرهای پیر افزایش می یابند و فرزندان هم علاقه طبیعی به آنها نشان نمیدهند، از این رو ذات اقدس الهی با تأكيد به آنان دستور داده که حتی به ایشان «اُف» نگویید و خاطر عزیزشان را نرنجانید بلکه با آنها گفتاری نرم و کریمانه داشته باشید.

تفسیر تسنیم ج ۴٨ ص۴١۵

آیت الله العظمی جوادی آملی: تمرین در انجام وظایف

تمرین در انجام وظایف

آیت الله العظمی جوادی آملی:

تمرین بر انجام دادن واجبات و ترک محرمات ،انسان را درون بین می‌کند و درون کارهای واجب ،که شهد و روح و ریحان است،برای انسان متعبد آشکار میشود، از این رو کارهای واجب را به آسانی انجام می‌دهد، چنان که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم هنگام نماز به بلال میفرمود: «ارحنا يا بلال»؛ اذان بگو تا خستگی ما زدوده شود.

پرهیز از محرمات نیز همین گونه است؛ کسی که سالیان متمادی تمرین، در نتیجه عادت کند که کار حرام نکند، معرفت الهی نصیبش می شود و درون بین خواهد شد؛ یعنی درون گناه را که بد و متعفّن است، میبیند؛ آنگاه از این کار متعفّن، به سرعت و آسانی می گذرد.

به همین جهت خدای سبحان میفرماید:«فَامّا مَن أعطى واتَّقَى وصَدَّقَ بالحُسنى فَسَنُيَسِّرُهُ لِليُسرى»؛ کسی که حقوق الهی را رعایت و به واجبها عمل کند و به آنچه مربوط به اصول و فروع است تصدیق داشته و ایمان بیاورد و عمل کند - یعنی این تمرین را داشته باشد - ما او را برای انجام دادن کارها و عاقبت خیر «آسان» میکنیم، در نتیجه او به آسانی به طرف خیر می‌رود.

کتاب دانش و روش بندگی ص۱۳۵،۱۳۶

پروردگار نقطه اميد مسلمين برای پيروزی

پروردگار نقطه اميد مسلمين برای پيروزی

آيت الله العظمی جوادی آملی:

«تفاوت اين است كه شما يك تكيه‌گاه اميد داريد، آنها(دشمنان) ندارند. فرمود:

«إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَما تَأْلَمُونَ وَ تَرْجُونَ مِنَ اللّهِ ما لا يَرْجُونَ»؛ شما يك نقطه اميد داريد آنها ندارند، «وَ تَرْجُونَ مِنَ اللّهِ ما لا يَرْجُونَ» اين وعده است يعنی اميدوار باشيد،چون خدا خلف وعده نمي‌كند،

اينكه فرمود اميدوار باشيد يعنی من برابر اميد شما به شما نصرت خواهم داد يعنی سرانجام شما پيروزيد.

آنچه به عنوان قانون اساسی وعده الهی تلقی مي‌شود اين است كه در هر مقطع تاريخی كه حق و باطل به جنگ هم پرداختند «وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقينَ» است.

درس تفسیر ۱۳۶۸/۱۲/۱

نظر آلوسی درباره مقام عظیم حضرت صدیقه طاهره سلام الله علیها (والذي أميل إليه أن فاطمة البتول أفضل)

والذي أميل إليه أن فاطمة البتول أفضل النساء المتقدمات والمتأخرات من حيث إنها بضعةُ رسول الله صلى الله عليه وسلم بل ومن حيثياتٍ أخرى أيضاً، ولا يعكر على ذلك الأخبارُ السابقةُ لجواز أن يُراد بها أفضليةٌ غيرُها عليها من بعض الجهات وبحيثيةٍ من الحيثيات، وبه يجمع بين الآثار — وهذا سائغ على القول بنبوة مريم أيضاً إذ البضعية من روح الوجود وسيد كل موجود لا أراها تقابل بشيء، وأين الثريا من يد المتناول.

«و آنچه من به آن گرایش دارم این است که فاطمهٔ بتول افضلِ زنانِ پیشین و پسین است از آن رو که او «بضعة» پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله است و نیز از دیگر اوصافِ مربوطه؛ و این‌که اخبارِ پیشین مانع از آن شود که در بعض جهات و از بعض حیثیات ممکن است مراد چیزِ دیگری باشد، مانع نیست — و اینگونه جمع‌زدنِ میان روایات میسور است — و این امر (از نظرِ من) حتی با قول در بطلان نبوتِ مریم ناسازگار نیست، زیرا «بضعیة» (بِضعه‌بودنِ او) از «روحِ الوجود» و «سیدِ کلِّ موجود» است، و من او را همپایهٔ چیزی نمی‌بینم، و کجاست «الثریّا» در برابرِ «دستِ درافتنی»؟»

(توضیح: «الثریّا» به‌عنوان تشبیهی برای چیزی کم‌اهمیت در برابر چیزی بسیار دست‌یافتنی/برتر به‌کار رفته.)

روح المعانی، شهاب‌الدین الألوسی — جلد ۳، صفحهٔ حدودی ۱۵۴–۱۵۵ (چاپ‌های متداول؛ در منابع الکترونیکی هم همین بخش قابل رؤیت است).

مختصر تبیینِ متن و دلالتِ عبارت

آلوسی صراحتاً می‌گوید که او گرایش (ایمیل) دارد به این که فاطمه (س) برترینِ نساء است — «أفضل النساء المتقدمات والمتأخرات».

او «بَضعیّة» (یعنی «عضوی از بدن پیامبر» یا «بخشی از ایشان») را امری فلسفی/مقامی می‌داند: «من روحِ الوجود و سیدِ کلّ موجود می‌داند»، یعنی اشاره به منزلت بسیار عالی و والای اخلاقی/مابعدالطبیعی.

آلوسی با این جمله تلاش می‌کند بین روایات مختلف جمع کند — هم آنچه فضلِ عایشه را می‌آورد و هم ادلهٔ دیگری را — و در نهایت خودِ گرایشِ او را نسبت به برتریِ فاطمه روشن می‌سازد، بی‌آنکه الزاماً ادعای عصمت کند.

نظر آلوسی (مفسر بزرگ اهل‌سنت، صاحب روح المعانی) درباره حدیث مشهور «خذوا ثُلُثَ دینِکم عن الحُمَیرا

نظر آلوسی (مفسر بزرگ اهل‌سنت، صاحب روح المعانی) درباره حدیث مشهور «خذوا ثُلُثَ دینِکم عن الحُمَیرا» این است که این حدیث اساساً ثابت نیست و سند درستی ندارد.

خلاصه دیدگاه آلوسی

آلوسی در روح المعانی (ج 22، ص 18 و نیز در ذیل آیات مربوط به «أزواج النبی») می‌گوید:

این حدیث هیچ اصل معتبری ندارد.

محدثان معتبر آن را ضعیف یا ساختگی دانسته‌اند.

او نقل می‌کند که بسیاری از علما گفته‌اند:

«لم أقف له على أصل» یعنی: «هیچ منبع قابل اعتمادی برای آن نیافتم.»

آلوسی همچنین توضیح می‌دهد که این جمله در کتاب‌های روایی معتبر اهل‌سنت مانند صحاح سته وجود ندارد و بیشتر در نوشته‌های متأخر بدون سند دیده می‌شود.

نتیجه: از نظر آلوسی:

✔️ حدیث «خذوا ثلث دینکم عن الحمیرا» ضعیف یا موضوع (ساختگی) است.

✔️ هیچ سند معتبر و قابل قبولی ندارد.

✔️ حتی بسیاری از علمای اهل‌سنت نیز آن را بی‌اساس دانسته‌اند.

رویکرد تفسیری علامه طباطبایی (دکتر مجید معارف)

نشست علمی گرامیداشت روز علامه طباطبایی (ره)

با حضور و سخنرانی: دکتر مجید معارف

⏰ زمان: یک‌شنبه، ۲۵ آبان ماه ۱۴۰۴ - ساعت ۱۵ الی ۱۷

📍 مکان: تهران، دهکده المپیک، میدان ورزش، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، سالن شیخ طوسی

🌐 لینک جهت حضور مجازی:

meeting.atu.ac.ir/ch/tisd

ابزار دنیا گریزی

ابزار دنیا گریزی

خدای سبحان سینه پیامبر خاتم "صلی الله علیه و آله و سلم" را گشود و بار را از دوشش برداشت، تا اسرار جهان را بنگرد و سختی‌ها را تاب آورد.انسان دلتنگی که بار بر دوش دارد نمی‌تواند به راه رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم برود. قرآن حکیم درباره حضرت محمد "صلی الله علیه و آله و سلم" می‌فرماید:«الَم نَشرَح لَكَ صَدَرَكَ و وضَعنا عَنكَ وِزرَكَ اَلَّذِى اَنقَضَ ظَهَرَكَ».

انسان باید برای سبکباری بکوشد و باری از حقوق دیگران را بر دوش نگیرد، زیرا سالک سبکبار میتواند از دریا گذر کند و اگر از "سبکباران ساحلها" بود از حال مبتلایان به شب تاریک و بیم موج و گردابهای هائل آگاه نخواهد بود، چنان که؛ سنگین باری که کنار ساحل ایستاده، نمی‌تواند از دریا عبور کند.

خدای رحمان به انسانها آموخت که با سینه ای گشاده،از بار خودشان کاسته و توشه قرآن کریم را بردارند؛ اگر آدمی با دید مادی به جهان بنگرد، زمین از او بزرگتر، آسمان از وی رفیع تر و کوه از او سخت تر است، چون زمین، آسمان و کوه از نظر مادی از پیکر اندیشمند مادی سنگین ترند:«لَخَلْقُ السَّمَاواتِ والأَرضِ اَکبَرُ مِن خَلقِ النّاسِ». آری! آفرینش آسمان‌ها از او بزرگتر، سن آنها از وی کهن تر و پیکر آنها از نظر طول، عرض و عمق نیز از او قوی ترند:«ءَأَنتُم اَشَدُّ خَلقًا اَمِ السَّماءُ بَناها» لیکن از نگاه معنوی انسان بزرگتر است؛ نه آسمان.

سلونی قبل أن تفقدونی(تحریر نهج البلاغه) ج۲ ص۱۴۴،۱۴۵

متن و صوت تمام تفسیر ۸۰ جلدی تسنیم آیت الله العظمی جوادی آملی

خبر خوب/ دسترسی به متن و صوت تمام تفسیر ۸۰ جلدی تسنیم

اثر ماندگار و ارزشمند آیت الله العظمی جوادی_آملی (دام ظله)

مشاهده و دانلود متن و صوت

https://javadi.esra.ir/%D8%A2%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D9%88-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1

آيت الله العظمی جوادی آملی: خطر شرک رقیق در مؤمنان

خطر شرک رقیق در مؤمنان

آيت الله العظمی جوادی آملی :

فرمود: مشرکین که حسابشان جداست.

مؤمنين دو قسم‌ هستند اكثری مؤمنين يک شرک رقيقی دارند «وَ ما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلاَّ وَ هُمْ مُشْرِكُونَ»[۱] روايتی كه در ذيل اين آيه است ملاحظه بفرماييد از امام(سلام الله عليه) سؤال می كنند چطور مؤمن، مشرك می‌شود؟

فرمود اينكه مي‌گويند: «لولا فلان لهلكتُ» اگر فلان كس نبود مشكل ما حل نمی‌شد، عرض كردند پس چه چيزی بگوييم؟ فرمود بگوييد خدا را شكر می‌کنم كه به وسيله فلان كس، مشكل ما را حل كرد،نه اينكه اول خدا دوم فلان شخص يا «لولا فلان لهلكتُ» مگر در برابر خدا كسی هست كه مشكل ما را حل كند؟! در برابر خدا كسی هست كه خطر را از ما رفع كند؟! اين نيست. بنابراين اگر ما با ايمان باشيم آن شرك رقيق را مواظب باشيم كه در حريم زندگی ما راه پيدا نكند مؤمن باشيم «إِذْ جاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَليمٍ» باشيم هيچ خطری ما را تهديد نمي‌كند نه دشمن درون و نه دشمن بيرون.

[۱]سوره یوسف آیه۱۰۶

آیت الله العظمی جوادی آملی:: تکریم حرم و خادمان آن

«تکریم حرم و خادمان آن»

آیت الله العظمی جوادی آملی:

«یکی از آداب زیارت حرمت نهادن و تکریم بیت مقدس و حرم مطهر است؛ خانه ای که پروردگار عالم به آن اذن رفعت بخشیده و آن را بلند مرتبه گردانیده است:«أذنَ اللهُ أَن تُرفَعَ ويُذكَرَ فِيهَا اسمُهُ».لزوماً شئونی که موجب تعظیم و ترفیع آن بیت می‌شود،کاری الهی و مورد رضای اوست و قطعاً از مصادیق بارز «وَ مَنْ يُعَظِّمْ شَعائِرَ اللهِ فَإِنَّها مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ» و موجب تقوا و كرامت انسانی است، چنان که رعایت موقعیت آن بیت و توجه به رفتار و کردار کاملاً در رفیع شدن زائر در پیشگاه خداوند مؤثر است. از جمله اموری که در ارج نهادن و تعظیم آن حرم و صاحب حرم نقش دارد، کمک و تصدّق به حافظان و نگهبانان حرم و همچنین اکرام و اعظام آنان است.»

کوثر اربعین ص۷۷

آیت الله جوادی آملی: روح قرآنی امام خمینی و مبارزه با استکبار جهانی

آیت الله العظمی جوادی آملی:

روح اين مرد الهی، حضرت امام خمينی (قدس‌سره)، بسيار با قرآن كريم عجين بود: همه ما شايد شبانه روز: «وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ» قرآن كريم را مي خوانيم؛ امّا آن گونه كه بايد پيام آن را نمي شنويم. هيچ كس به اندازه حضرت امام راحل (قدس‌سره) خطر استكبار را درک نكرد... معتقد بود «مستكبر» را هرگز نمي توان تحمّل كرد.

قرآن كريم در باب استكبار زدايی از مسلمانان می‌خواهد با سران كفر بجنگند: «فَقتِلوا اَئِمَّةَ الكُفر»؛ چون مستكبرند: «اِنَّهُم لا اَيمانَ لَهُم»[۱]؛ يعنی قدرتهای استكباری تابع احترام قطعنامه ها، سوگندنامه ها، قراردادها و پيمانها نيستند.

استكبار جهانی قطعنامه را دارای هيچ حرمتی نمی‌داند، وگرنه حق مسلّم ايران اسلامی، مردم محروم فلسطين و ديگر سرزمينها را ادا می‌کردند.آنها تنها قطعنامه ای را می‌پذیرند كه به سودشان است. «شورای امنيت!» فقط به سود آنهاست. اصولاً خوی استكبار، نقض پيمان است.

[۱]سوره توبه آیه ۱۲ (آنان را [نسبت به پیمان هایشان] هیچ تعهدی نیست.)

بنیان مرصوص امام خمینی (ره) در بیان و بنان ص۲۷۶،۲۷۷

وفاداری علامه طباطبایی به سند روایت؛ تکریم ناقلان انوار اهل بیت (ع)

آیت الله العظمی جوادی آملی:

«خدا غريق رحمت کند سيدنا الاستاد مرحوم علامه طباطبايی را. ما اين مجلدات بحارالانوار را که مربوط به معاد است خدمت ايشان درس ميخوانديم، ايشان با اينکه اواخر عمر شريفشان بود و خواندن همه بخشهای روايات برایشان مشکل بود، اصرار داشت که اين سندها را بخوانيم.

يکی از شاگردان عرض کرد که اينها سندهايش روشن است، فرمود اينها بزرگانی هستند که به وسيله اينها اين انوار اهل بيت به ما رسيده است، ما بايد نام اينها را حفظ بکنيم. با اينکه اين آخرها خيلی حالشان مساعد نبود اما من يادم نيست روايتی را بدون سند خوانده باشند. فرمود اينها بزرگانی اند، شاگردان ائمه اند و به وسيله اينها فيض به ما رسيده است. خدا غريق رحمت کند همه گذشتگان را!»

۱۴۰۲/۷/۲۹

پيامد تلخ محبّت دنيا - من لهج قلبه بحبّ الدّنيا - نهج البلاغه حکمت ۲۲۸

پيامد تلخ محبّت دنيا

قال امام علی (عليه‌ السلام): «من لهج قلبه بحبّ الدّنيا، التاط قلبه منها بثلاث: همّ لا يغبّه و حرص لا يتركه و أمل لا يدركه.» [نهج البلاغه حکمت ۲۲۸]

امير مؤمنان، امام علی(عليه‌ السلام) در اين سخن زيبا می فرمايد:

كسی كه قلبش با حبّ دنيا پيوند بخورد، سه حالت او را رها نخواهد كرد:

اندوهی پيوسته و آزی كه هرگز او را رها نمی كند و آرزويی كه هرگز بدان نمی‌رسد.

وابسته دنيا همواره غمگين است، زيرا در راه طلب مفقود، اندوهناک است؛ يا در راه حفظ موجود، بيمناک است.

تسنیم ج۱۳ ص۳۳۱

مرگ: پایان یا آغاز پرواز

آيت الله العظمی جوادی آملی:

«مشکل اساسی جامعه ما اين است که اصلاً به اين فکر نيستند با مرگ چه ميشود؟ آيا انسان که ميميرد مثل يک درختی است که خشک شده و هيزم ميشود يا مثل يک مرغی است که از قفس پرواز ميکند؟ هيچ يعنی هيچ در اکثری مردم اصلاً اين مطرح نيست که بعد چه ميشود؟ تا پايان زندگي را فکر ميکنند، اما حالا من با مردن مثل يک درختی هستم که هيزم ميشود يا مثل مرغي ام که از قفس پرواز ميکنم و برای ابد زنده هستم؟ اصلاً مطرح نيست.

فرمود :«بِما نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ» اصلاً فراموش کردند روز حساب را. اين هوی و هوس کاری ميکند که در درون، حافظه ها را زير و رو ميکند، آنچه را که انسان به ياد او باشد از ياد او ميبرد و چيزی که به حال او سودمند نيست را به ياد او ميآورد.»

دانلود سخنرانی حجت‌الاسلام دکتر محمد الهی خراسانی فلسفه نزول قرآن

🎤حجت‌الاسلام محمدالهی خراسانی

🏴شب اول صفر۱۴۴۷

🔰فلسفه نزول قرآن

تدبر در آیات قرآن است.

🔹کتابٌ أنزلناهُ إلیک مبارَکٌ لیدّبّروا آیاته و لیتذکّرَ أولو الألباب

(۲۹ سوره ص)

🔸این کتاب(قرآن)کتابی است که برتو نازل کردیم، مبارک است، تا در آیاتش تدبّر کنند و خردمندان پند گیرند

👌غایت تدبر، تذکر است

🔰دعای امام صادق(ع)پیش از تلاوت قرآن

🤲لا تَجعَل قِرَاءَتِی قِرَاءَةً لا تَدَبُّرَ فِیهَا

خواندنم را خواندن بی تدبّر قرار مده،

🤲بَلِ اجعَلنِی أَتَدَبَّرُ آیَاتِهِ وَ أَحکَامَهُ،

بلکه آنچنان قرارم ده که در آیات و احکامش تدبّر کنم

🔰داستان های قرآنی

این داستانها برای سرگرمی نیامده بلکه برای عبرت گرفتن است

🔻پیامهای داستان ملاقات موسی با خضر(ع)

☑️ زود قضاوت نکنید

☑️ به ظاهر امورقضاوت نکنید

🔻مهمترین پیام داستانهای قرآنی بنی اسرائیل

☑️ عبرت گرفتن

🔰امیرالمؤمنین علیه‌السلام

📚در نامه۳۱نهج البلاغه

🔹أَيْ بُنَيَّ،إِنِّي وَ إِن لَم أَكُن عُمِّرتُ عُمُرَ مَن كَانَ قَبلِي فَقَدْ نَظَرتُ فِي أَعمَالِهِمْ وَ فَكَّرتُ فِي أَخبَارِهِم وَ سِرتُ فِي آثَارِهِمْ...

بنحوی تاریخ را خواندم،انگار که با اینها زندگی کردم

🔰سوره شمس

بعد قسم های متعدد

🔻۲ پیام کلیدی میفرماید:

✅ رستگار کسیکه تزکیه نفس کند،

☑️ بیچاره کسیکه نفس را رها کند

📣و در پایان برای عبرت، مصداق طغیان نفس را قوم ثمود بیان میکند.

🔰موضوع گفتگوی این دهه

✔️داستان سپاه طالوت

✔️داستانی پر رمز و راز و سراسر عبرت

(سوره بقره آیات ۲۴۶ تا ۲۵۱)

🕌مشهد مقدس۳ مرداد ۱۴۰۴

آیت الله العظمی جوادی آملی: جاهلیت مدرن و راه مبارزه با آن

جاهلیت مدرن و راه مبارزه با آن

آیت الله العظمی جوادی آملی:

جاهلیت، ویژه گذشته نیست و جاهلیت مدرن امروز همانند یا بدتر از جاهلیت کهن دیروز است.جاهلیت اقوام و ملل پیشین، امروزه به صورت های دیگری هویدا شده است.

جاهلیت کهن به شکل بت پرستی و عقاید خرافی دیگر بود؛ ولی جاهلیت مدرن به خرافه های نو روی آورده است. شیوه زندگی و منحرف کردن جوانان و دستخوش اعتیاد قرار دادن آنان و ... نمونه هایی از جاهلیت جدیدی است که جوانان را به سوی خرافاتی می کشاند که سبب می شوند آنان بهترین دوران را در بدترین کارها صرف کنند.

در جاهلیت مدرن، بخش عظیمی از جوانان را خطر انواع مواد مخدر تهدید می کند که از جهت ضرر همانند جاهلیت کهن است، چون اگر بت پرستی امر خرافی بود، اعتیاد به هروئین سم است و آدمی را به روز سیاه می نشاند.

تنها نگهبان و مانع از انحراف انسان، نیروی عقل است.درس خواندن، عاقل شدن و هدایت یافتن، مانند نفس کشیدن در هوای آزاد، واجب است.

تسنیم، ج۳۱، ص۵۳۹

آیت الله العظمی جوادی آملی: دعای ۲۷ صحيفه سجاديه

دعای ۲۷ صحيفه سجاديه

آیت الله العظمی جوادی آملی:

«در آن دعای معروف امام سجاد (سلام‌ الله‌ عليه ) به سنگردارها به رزمنده‌ ها به اعزامی ها به گروه‌هايی كه با جبهه كار دارند، دعای مبسوطی دارند. آنهايی كه خودشان در جبهه‌اند برای آنها يك فرازهايی خاص دارد، آنهايی كه كمكهای پشت جبهه مي‌كنند، برای آنها هم فرازهايی خاص دارد. آنهايی كه رابط بين جبهه و پشت جبهه‌اند برای آنها هم دستورات خاص دارد. آنهايی كه شيفته جبهه‌ اند اما نه توان جسمی دارند نه توان مالی دارند، امكانات ندارند،‌ اما دلشان برای جبهه مي‌تپد برای آنها هم دارد دعا مي‌كند. شما آن دعای معروف امام سجاد (سلام‌ الله‌ عليه) را كه درباره رزمنده‌ها مطرح مي‌كند، وقتی تحليل مي‌كنيد، مي‌بيند؛ به همين ۳،۴ گروه دارد دعا مي‌كند.»

درس تفسیر سوره حمد جلسه ۹

۱۳۶۳/٩/۱۸

آیت الله العظمی جوادی آملی: نیروی نظامی توانمند و مرز مأموریت آن

آیت الله العظمی جوادی آملی: نیروی نظامی توانمند و مرز مأموریت آن

خدای حکیم، نظامی را توانمند می داند که ارتش آن دو رکن اساسی دارد: نیروی انسانی آزموده با فکر خوب و ایمان محکم و بازوان توانا و ابزار نظامی روزآمد: «و اَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ و مِن رِباطِ الخَیل». مرکز نگهداری اسبان جنگی را که امروزه همان پایگاه های نظامی برای استقرار تجهیزات جنگی است، «رباط الخیل» میگویند.

در جنگ خیبر مسلمانان از منجنیق مدد جستند که از پیشرفته ترین سلاح های نظامی آن دوران بود، پس یادکرد «رِباطِ الخَیل» بیان نمونه است؛ یعنی سپاهیان مسلمان باید از پایگاه ها و تسلیحات مدرن جنگی برخوردار باشند؛ مانند هواپیماهای شکاری و شناسایی و بمب افکن، زیردریایی ها و ناوهای گوناگون، خودروهای زرهی و انواع موشک و پهباد و سلاح های سبک و سنگین روزآمد.

مأموریت نیروهای نظامی ، همانا دفاع از حکومت اسلامی و پشتیبانی از کیان اسلام و مسلمانان و ترس افکنی در دل دشمنان خدا و مؤمنان است: «و اَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ و مِن رِباطِ الخَیلِ تُرهِبونَ بِهِ عَدُوَّ اللهِ و عَدُوَّکُم» با بسیج نیروی انسانی و فراهم سازی امکانات، به گونه ای که دشمنان هراسناک گردند و فکر تجاوز به کشور اسلامی را در سر نپرورانند، پس مرز آمادگی مسلمانان، هم از جهت نیروی انسانی و هم تجهیزات نظامی، در امان ماندن کشور از تهاجم بیگانه و حریم گرفتن دشمن است: «تُرهِبونَ بِهِ عَدُوَّ اللهِ و عَدُوَّکُم».

تسنیم ج۳۲ ص۶۴۱،۶۴۲

آیت الله العظمی جوادی آملی: فرمان تقویت نظامی و اهمیت اتحاد ملی

فرمان تقویت نظامی و اهمیت اتحاد ملی

آیت الله العظمی جوادی آملی:

«و اَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّة».

این جمله، عموم و اطلاق دارد و هرچه را مایه تقویت نیروی نظامی است، فرا می گیرد. براین پایه، مسلمانان باید سپاهی مقتدر سامان دهند و در برابر دشمنان از آمادگی کامل، یعنی از نیروهای کارآزموده رزمایشی و مانند آن، سلاح های پیشرفته، آموزش نظامی و اتّحاد ملّی برخوردار باشند و از پراکندگی بپرهیزند.

ملت پراکنده، هرچند نیروی نظامی قوی داشته باشند ، باز گرفتار وهن و ضعف اند و اختلاف آن ها سبب سستی و قدرت سوزی آنان است: «لا تَنازَعوا فَتَفشَلوا و تَذهَبَ ریحُکُم».

تسنیم ج۳۲ ص۶۴۰

آیت الله العظمی جوادی آملی: خیر در وحدت است و شرّ در تشتّت

«خیر در وحدت است و شرّ در تشتّت»

از عوامل مهم پایداری جامعه، اتحاد و انسجام افراد است و در مقابل آن، اختلاف و تفرقه به تزلزل و فشل و فروپاشی جامعه خواهد انجامید، از همین رو خداوند متعالی، مسلمانان را به حفظ اتحاد دعوت: «فَاتَّقُوا اللهَ وأصلِحوا ذاتَ بَینِکُم وأطیعُوا اللهَ ورَسولَهُ إن کُنتُم مُؤمِنین» و از تنازع و اختلاف نهی می کند: «وأطیعوا اللهَ ورَسولَهُ ولاتَنَازَعُوا فَتَفشَلوا وتَذهَبَ ریحُکُم». حضرت علی بن ابی طالب (علیه السلام) در دعوت جامعه به اتحاد چنین فرمود: فإیّاکم و التلوّن فی دین الله! فإن جماعةً فیما تکرهون من الحقّ خیر من فرقة فیما تحبّون من الباطل و إنّ الله سبحانه لم یعط أحداً بفرقة خیراً ممّن مضی و لاممّن بقی. از این سخن ساطع چنین برمی آید که مقتضای سنّت الهی که در گذشته، حال و آینده جریان دارد این است که خیر در وحدت است و شرّ در تشتّت.

جامعه در قرآن ج۱۷ ص۲۴۲

تفسیر آیت الله جوادی آملی درباره معنای زنده بودن شهید

آیت الله العظمی جوادی آملی:

«بر زنده بودن شهيدان، آثاری حقيقی مترتّب است كه نشاط و نعمت سرشار و بی زوال كه آنان را دربر گرفته است، يكی از آن هاست. خون شهيد نيز آثاری عملی دارد و همان گونه كه وی در زندگی اش برای نجات ديگران می كوشيد، آثار و بركات خون او نيز سبب می شود گروه بيشتری هدايت شوند و راه شهيد را در پيش گيرند.

شهيد، با هوش و با آثار عملی از اين دنيا به نشئه ديگر می رود، از اين رو به امور دنيا آگاه است و از دنيا خبر مسرّت بخش می گيرد. او مستمر استبشار می كند؛ يعنی نشاط از راه بشارت می طلبد تا مسرور گردد و خداوند يا مدبّران الهی، حال مؤمنان سالک و رهپويان ملحق نشده را به شهدا مژده می دهند و آن ها خوشحال می شوند.

گزارش اين صحنه، عامل تشويق و تحريك رزمندگان و راهيان كوی شهادت است و ذكر استبشار شهيد در اين گزارش، تحميد حال وی و بيانگر عظمت مقام اوست كه بعد از ارتحال نيز همچون قبل از آن به فكر نجات ديگران و نگران آنان است.»

تسنیم ج۱۶ ص۲۷۸

جزء مقدّرات الهی بودن شکست دشمنان دین

جزء مقدّرات الهی بودن شکست دشمنان دین

آیت الله العظمی جوادی آملی:

فرمود:«سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِی قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلُ وَ لَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِیلاً» ، در آیه ۲۱ سوره مبارکه «مجادله» این است که فرمود این را ما منظّم در قضا و قدر ثبت کردیم:«کَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِی إِنَّ اللَّهَ قَوِیٌّ عَزِیزٌ»، این مقدَّر الهی است! با دین کسی در بیفتد، با مؤمنین کسی در بیفتد الّا و لابد شکست می‌خورد! تمام تلاش و کوشش ما باید این باشد که از قرآن و عترت جدا نشویم «از خارجی هزار به یک جو نمی‌خرند»! فرمود: ﴿کَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِی﴾، به هر بهانه‌ای بیگانه بخواهد دست بزند شکست خواهد خورد! چند بار در همین سوره‌ ای که سخن از فتح مُبین و سخن از فتح قریب است ملاحظه فرمودید که مدام می‌گوید:«وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّماوَاتِ وَ الأرْضِ» یا «لِلَّهِ مُلْکُ السَّماوَاتِ وَ الأرْضِ»، این برای این است که بیگانه از کدام راه می‌خواهد استفاده کند؟! یک باور دینی می‌طلبد که نمونه‌ آن را شما در این دفاع مقدّس ملاحظه فرمودید.

تفسیر سوره فتح جلسه ۷

۱۳۹۵/٣/۱۰

آیت الله جوادی آملی: پاداش شهيدان

پاداش شهيدان

مفسّر بزرگ اسلام، طبرسی می‌گوید: احاديثی كه درباره پاداش شهيدان وارد شده از شماره بيرون است و يكی از بهترين آنها حديثی است كه حضرت عليّ بن موسی الرّضا (سلام الله علیه) از سيّدالشّهداء(سلام الله علیه) و آن حضرت از پدر بزرگوار خود اميرمؤمنان (سلام الله علیه) نقل مي كند.

زمانی كه اميرالمؤمنين (سلام الله علیه) در حال خطبه مردم را به جهاد تشويق و ترغيب مي فرمود، جوانی برخاست و گفت: ای اميرمؤمنان فضيلت جنگجويان و مجاهدان راه خدا چيست؟
امام فرمود: من پشت سر رسول خدا (صلي الله عليه و آله و سلم) بر ناقه سوار بودم و از غزوه «ذات السلاسل» بر می‌گشتیم و همين پرسش را از پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم) كردم.

پيامبر فرمود: هنگامی كه جنگجويان تصميم بر شركت در ميدان نبرد می‌گیرند، خداوند آزادی از آتش را برای آنان مي نويسد. و هنگامی سلاح بر مي گيرند و تجهيز مي شوند خداوند به وجود آنان بر فرشتگان افتخار مي كند. هنگامی كه اهل و عيالشان با آنان وداع مي كنند ديوارها و خانه ها برايشان مي گريند و از گناه خارج می شوند و بر هريك از آنان خداوند چهل فرشته مي گمارد كه از هر سو حفظشان كنند. جنگجو هيچ عملی انجام نمي دهد جز اين كه چند برابر، پاداش برای وی منظور مي شود و در برابر هر روز جنگجويان ثواب عبادت هزار مردی كه هزار سال خداوند را پرستش كنند و هر سالی سيصد و شصت روز و هر روز آن برابر عمر دنيا باشد مي نويسند.

هنگامی كه مجاهدان در برابر دشمن قرار گيرند و نيزه ها و تيرها ردّ و بدل شود و مردان در برابر هم قرار گيرند فرشتگان با بال و پر خود اطراف آنان را مي گيرند و از خدا می خواهند ثبات قدم و نصرت عطا فرمايد. در اين هنگام منادی ندا مي دهد: «الجنة تحت ظلال السّيوف»؛ بهشت در سايه شمشيرهاست. در اين هنگام اثر سرنيزه ها و ضربات دشمن بر پيكر شهيد ساده تر از نوشيدن آب خنك در روز تابستان است.

هنگامی كه شهيد روی زمين قرار مي گيرد زمين مي گويد آفرين به روح پاكيزه ای كه از بدن پاكيزه بيرون آمده. نويد بر تو.

همانا بر توست نعمت هايی كه هيچ چشمی نديده و هيچ گوشي نشنيده و بر قلب هيچ انساني خطور نكرده است: «ما لا عينٌ رأت و لا أذن سمعت و لا خطر علي قلب بشرٍ». خداوند مي گويد: من جانشين او در ميان خانواده اش هستم. كسی كه شهيدان را خشنود كند مرا خشنود كرده و كسی كه به خشمشان آورد مرا به خشم آورده است...[۱]

[۱]مجمع البیان ج۲_۱ ص۸۸۴

کتاب معاد در قرآن ج۴ ص۲۵۴،۲۵۵

چگونگی تسخیر دل به دست شیطان

چگونگی تسخیر دل به دست شیطان

«شيطان همانند پرنده ای كه برای ساختن آشيانه جای امن می‌خواهد، اگر آدمی را در برابر وسوسه اش حسّاس نيافت، مصالح ساختمانی آشيانه خود را كه همان مكر و حيله و مانند آن است به آن جا منتقل می‌کند و پس از آشيانه سازی و تخم گذاری به پرورش جوجه های خود می‌پردازد و آنان را از دل انسان وسوسه زده به اندام هايش سرازير مي كند و آنگاه نگاه وسخن وساير كارهای او را تسخير می‌کند. بنابراين، نگاه به نامحرم همان جوجه شيطان است كه پر درآورده و از دل او فرود آمده، به چشم وی قدم نهاده است و تهمت و دروغ، جوجه شيطانی است كه از راه دل به زبان تبهكار او سرازير شده است.»

تسنیم، ج۲، ص۲۹۴

آیا بهشتیان کارهای بد دنیایی را به یاد می آورند؟

آیت الله العظمی جوادی آملی:

«اگر در بهشت یاد کسی باشد که چه خلافی کرد، وجود مبارک حُرّ سلام الله علیه اگر ـ معاذالله ـ یادش باشد که با حسین بن علی سلام الله علیهما چه کرد؛ برای او بدترین جهنم است، اصلاً یادش نیست، این خداست! کاری که خدا می‌کند او مقلِّب قلب است...».

درس تفسیر سوره طور ۹۵/١١/٢۰

مریم حاج‌ عبدالباقی: تفسیر آیات ۱۲۰ و ۱۲۱ سوره مبارکه توبه (حمله رژیم صهیونیستی)

مریم حاج‌ عبدالباقی، استاد حوزه و دانشگاه و حافظ قرآن کریم پیرامون شرایط کنونی و حمله رژیم صهیونیستی به کشورمان به آیات ۱۲۰ و ۱۲۱ سوره مبارکه توبه و تبیین اهمیت اطاعت از فرمان پیامبر اکرم(ص) در مواجهه با دشمن پرداخت و تأکید کرد: در این آیات اشاره شده است که مسلمانان و اهالی مدینه نباید از دستور پیامبر(ص) تخلف کنند و هرگز نباید منافع خود را بر منافع پیامبر و مسیر الهی ترجیح دهند.

وی با تأکید بر اینکه نزد خدای متعال هیچ‌گاه اجر مؤمنین از بین نمی‌رود، افزود: خداوند در این آیات شریفه، به صراحت بیان می‌کند کسانی که در راه خدا گام برمی‌دارند، با وجود مواجهه با گرسنگی و تشنگی، زحمت و رنج و آسیبی از دشمن نمی‌بینند، مگر اینکه خداوند به ازای این سختی‌ها، برای آنها عمل صالح قرار دهد.

این استاد حوزه و دانشگاه افزود: خدای متعال بر اساس میزان هزینه‌ها و تلاش‌هایی که بندگان در مسیر جهاد فی سبیل‌الله انجام می‌دهند، پاداشی بهتر و برتر از اعمالشان به آنان عطا می‌کند.

حاج‌عبدالباقی با اشاره به نگرانی‌های برخی از مردم درباره کشته شدن عزیزان و فرماندهان سپاه اسلام در حمله رژیم صهیونیستی، اظهار کرد: کسانی که در این شرایط دچار غصه و نگرانی می‌شوند، باید بدانند این سختی‌ها و نگرانی‌ها نزد خداوند به حساب می‌آید و سبب افزایش درجات و پاداش‌های معنوی آنان خواهد شد؛ البته به شرطی که از مسیر حمایت و یاری سپاه حق کوتاه نیایند و پشیمان نشوند. در چنین شرایطی مؤمنان حقیقی هیچ ترس و نگرانی‌ای نخواهند داشت، زیرا خداوند تمامی لحظات و تلاش‌های آنها را ثبت و حساب می‌کند.

وی در ادامه به آیاتی از سوره مبارکه احزاب اشاره کرد و افزود: خداوند متعال در این سوره می‌فرماید؛ «هنَالِکَ ابْتُلِیَ الْمُؤْمِنُونَ وَزُلْزِلُوا زِلْزَالًا شَدِیدًا»؛ مؤمنان در شرایط پُر التهاب آزموده می‌شوند و شرایطی بسیار سخت را تجربه می‌کنند. همچنین در آیه دهم سوره احزاب بیان شده است؛ «إِذْ جَاءُوکُمْ مِنْ فَوْقِکُمْ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنْکُمْ وَإِذْ زَاغَتِ الْأَبْصَارُ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ وَتَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا»، یعنی وقتی دشمن از بالای سر و پایین پای مسلمانان حمله کرد و ترس چنان بر دل‌ها مستولی شد که چشم‌ها خیره ماند و قلب‌ها به گلو رسید، در این هنگام منافقان دچار تزلزل می‌شوند و می‌گویند خداوند به ما وعده پیروزی داده بود پس چرا این اتفاق نیفتاد؟ اما قرآن پاسخ می‌دهد، مؤمنان دیدند این واقعه همان وعده خدا و پیامبر بود و بر ایمان و تسلیم آنها افزود.

این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه به جنگ خندق در صدر اسلام و شباهت وضعیت آن دوره با شرایط فعلی کشور اشاره و اظهار کرد: در آن جنگ، یهودیانِ اطراف مدینه به تحریک مشرکان پرداختند تا مسلمین را به طور کامل از بین ببرند و وعده دادند، هر کاری از دستشان برآید برای نابودی مسلمانان انجام دهند. این شرایط بسیار شبیه وضعیت کنونی است که «نتانیاهو» تلاش می‌کند با تحریک قدرت‌های بزرگ همچون اروپا و آمریکا، به اهداف خود برسد، چرا که می‌داند به تنهایی قادر به مقابله با ایران اسلامی نیست.

این حافظ کل قرآن کریم ادامه داد: در جنگ خندق ترس و دلهره به حدی زیاد بود که وقتی پیامبر(ص) اعلام کردند چه کسی به جنگ با «عمر ابن عبدود» می‌رود، هیچ‌کس حاضر به مقابله نشد، زیرا او را بسیار قوی‌تر از خود می‌دیدند. در نهایت حضرت علی(ع) اعلام آمادگی کردند و با یک ضربه دشمن را از پای درآوردند. در این جنگ با وجود همه ترسی که وجود داشت، هیچ مسلمانی کشته نشد، در حالی که بسیاری از دشمنان کشته شدند. پس از این جنگ بود که دیگر مشرکان حمله‌ بزرگی به مسلمانان نکردند و این نبرد باعث تثبیت موقعیت اسلام شد، به گونه‌ای که در سال هشتم هجری، فتح مکه بدون خونریزی صورت گرفت.

حاج‌عبدالباقی در پایان گفت: گاهی جایی که به نظر می‌رسد، بسیار خطرناک و ترسناک است، می‌تواند نوید پیروزی‌های بزرگ و شگفت‌انگیز را بدهد. این پیروزی‌ها مشروط به آن است که مردم پیامبر(ص) و ولایت فقیه را الگوی خود قرار دهند و از فرمان‌های حکومت اسلامی سرپیچی نکنند. آیه ۲۱ سوره مبارکه احزاب می‌فرماید؛ «لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کَانَ یَرْجُو اللَّهَ وَالْیَوْمَ الْآخِرَ وَذَکَرَ اللَّهَ کَثِیرًا» بر اساس این آیه اگر مسیر نوید داده شده رعایت شود، یقیناً پشت این ترس‌ها و دلهره‌ها، پیروزی مسلمین رقم خواهد خورد.

حجت‌ الاسلام و المسلمین حسین مقدس: نکات تفسیری سوره حجرات با استناد بر تفسیر تسنیم

حجت‌ الاسلام و المسلمین حسین مقدس، عضو هیئت علمی دانشکده علوم قرآنی ملایر با استناد بر تفسیر «تسنیم» آیت‌الله جوادی آملی به بیان نکاتی از سوره مبارکه حجرات پرداخته است که مشروح آن را در زیر می‌خوانیم:

تفسیر آیات ششم تا هشتم این سوره در شماره قبل بررسی شد که در این مجال به آیات نهم و دهم این سوره می‌پردازیم؛ «وَإِن طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَتهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ فَإِن فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ.(۹) إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ(۱۰).»

استاد علامه جوادی آملی در این قسمت از آیات سوره حجرات با اشاره به رابطه میان مؤمنان، اختلاف‌افکنی میان آنان را امری نادرست دانسته و معتقد است باید میان آنان اصلاح صورت گیرد وگرنه باید با مخالف برخورد جدی صورت گیرد.

با توجه به این آیه باید گفت در صورتی که میان دو دسته از مؤمنان اختلافی شکل بگیرد، جامعه ایمانی باید میان آنان سازش و صلح برقرار کنند.

از منظر آیت‌الله جوادی آملی مراد از اختلاف در این آیه اختلاف داخلی میان مؤمنان است؛ نه درگیری با حجت معصوم، زیرا مخالفت نظری با معصومان سبب فسق و محاربه عملی با آن‌ها، موجب کفر می‌شود، از سویی باید دانست که اختلاف‌افکنی و تفرقه‌اندازی در جامعه اسلامی، چه با سخن چه با عمل، جامعه را پراکنده کرده و به همگان آسیب می‌رساند؛ از این‌رو باید عادلانه در رفع اختلاف کوشا بود و در صورت سرپیچی گروه‌های درگیر به سود مظلوم و ضد ظالم قیام و دست ظالمانه او را کوتاه کنند.

اعتقاد به قیامت؛ مهمترین عامل هدایت انسان

از منظر آیت‌الله جوادی آملی این آیه علاوه بر لزوم از بین بردن نزاع و اختلافات و برقراری صلح عادلانه در قالب رهنمودی عمومی، به رفتار عادلانه دستور می‌دهد و از مؤمنان می‌خواهد تا همیشه اهل قسط و عدل باشند، تا محبوب خدای متعال شوند. از نگاه علامه جوادی آملی با توجه به آیه فوق باید گفت اختلاف‌افکنی و ایجاد تفرقه میان امت اسلامی، حرام است حتى سکوتی که سبب دو دستگی در جامعه شود، حرام است، همه مؤمنان وظیفه دارند با حس مسئولیت‌پذیری و نوع‌دوستی، اختلافات درونی جامعه ایمانی را حل و فصل کنند و در مورد اصلاح امور مردم دغدغه و اهتمام داشته باشند؛ نه اینکه مردم را به حال خود رها کنند، تا به سزای عملکرد نادرست خود برسند.

براساس این قسمت از آیه که می فرماید: «فَإِن بَغَت إحدهُما عَلَى الأُخرى فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ لی امر الله» اگر کسی صدای مظلومی را بشنود و او را یاری نکند، شریک در ظلم به اوست. امام صادق(ع) از قول حضرت مسیح فرمود «اگر کسی زخم‌خورده‌ای را ببیند و برای درمان او نشتابد، شریک جرم زخم‌زننده است»؛ بنابراین می‌توان گفت در وضعیت فعلی دنیای اسلام که دشمنان اسلام به‌خصوص اسرائیل که این‌گونه با مردم مسلمان غزه تجاوز و تعدی می‌کنند نمی‌توان سکوت کرد.

از منظر صاحب تفسیر تسنیم، لزوم برقراری سازش در جامعه ایمانی به‌صورت جداگانه و عمومی، در گرو رفتار عادلانه است «و اقسطوا اِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ المُقْسِطِينَ» مؤمنان باید همیشه اهل قسط باشند. مُقسط یعنی اهل قسط، که نزد خدای سبحان محبوب است، «انَّ اللهَ يُحِبُّ المقسطين.»

یکی دیگر از نکات قابل توجه در این آیه این است که بدانیم محب خدا بودن چندان هنر نیست چون همه کمالات و نیازهای آدمی را خدای رحمان تأمین می‌کند؛ هنر آن است که انسان کاری کند که محبوب ذات خدای متعال شود. آیت‌الله جوادی آملی در ادامه با اشاره به آیه «إِنَّمَا المُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» معتقد است که هر چند ظاهر این آیه خبری است لیکن به انگیزه انشاء و امر القا شده است.

بر این اساس، قرآن کریم از مؤمنان می‌خواهد که حتماً برادرانه زندگی کنند و با یکدیگر، روابطی جز اخوت نداشته باشند؛ یعنی برادری، شناسنامه جامعه ایمانی است و چنین جامعه‌ای تنها با ارتباطات برادرانه تثبیت می‌شود.

امیر مؤمنان امام علی(ع) در سفارشی به فرزندشان «میزان» را چنین ترسیم فرمودند: «خود را با دیگران بسنج و هر آنچه برای خود دوست داری برای دیگری نیز دوست بدار و هر آنچه برای خود نمی‌پسندی، برای دیگری هم نپسند. بنابراین می‌توان اذعان کرد که تعالی و بهشتی شدن جامعه ایمانی، در پرتو وحدت و اتحاد و پرهیز از اختلاف و کینه‌توزی است و مؤمنان در چنین جامعه متمدن و فرهنگی و حکمت محوری، پیوسته از این بهشت دنیایی بهره‌مندند.

از منظر آیت‌الله جوادی آملی قرآن کریم گاهی از جامعه اسلامی با عنوان «برادر» یاد می‌کند «إِنَّمَا المُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» و زمانی نیز بالاتر از رابطه برادری، همه افراد جامعه اسلامی را یک نفر و در حکم جان یکدیگر می‌داند؛ برای نمونه، امت اسلامی را یک نفس و یک نفر می‌شمارد که هرگز قتل و کشتار در آن انتظار نمی‌رود «يأَيُّهَا الَّذِينَ ءامَنوا ... لا تَقْتُلُوا أَنفُسَكُم» (نساء/ آیه ۲۹) همچنین در آیه «لا تلمزوا أَنفُسَكُم» (حجرات: ۱۱) امت اسلامی را در حکم یک نفر می‌داند که هرگز به خویش اهانت نمی‌کند و حرمت خود را نمی‌شکند.

براساس آیه فوق و نسبت حکم برادری به جامعه اسلامی می‌توان چنین گفت: «إنما المسلمون إخوة» چنان که پیامبر اکرم(ص) پس از فتح مکه در بیانی نورانی همه مسلمانان را در مقابل بیگانگان همچون يد واحد یک دست خواندند «و المسلمون أخوة يد واحدة على من سواهم.»

بر این اساس، مؤمنان معتقد به ولایت ائمه اطهار(ع) باید برابر شیوه و سیره خود اهل بیت نبوت، با نصیحت و احتجاج و گذشت، نه از راه کینه و اختلاف و فحش و ناسزا، گمراهان و مخالفان ولایت را اصلاح و برادر و همراه خود کنند، باید توجه کرد که امر قلبی تولی و تبری نیز در حوزه مباحث اعتقادی و تردیدناپذیر علم کلام است، از این‌رو نباید با استناد به آن در مقام عمل، در برابر مخالفان به اسلحه دست برد و با آنان جنگید بلکه باید با موعظه، آنان را اصلاح کرد.

قسمت پایانی آیه، موعظه و پندی است برای همه ستیزه‌جویان و سازش‌کاران و صلح‌طلبان که تقوای الهی را رعایت کنند تا از رحمت الهی برخوردار شوند «و اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ».