تعریف ترجمه
نایدا: ترجمه عبارتست از پیدا کردن نزدیکترین معادل طبیعی پیام زبان دهنده در زبان گیرنده، نخست از لحاظ معنایی و دوم از لحاظ کسب.
نیومارک: ترجمه فن و حرفه ای است که طی آن سعی شود یک پیام نوشتاری در زبانی را با همان پیام در زبان دیگر جایگزین کنند.
کت فورد: ترجمه جایگزینی مواد متنی در زبان مبدا با مواد متنی در زبان مقصد است.
جامعترین تعریف ترجمه با توجه به ماهیت فرایند سخن در چارچوب نظریه سخن کاوی و متن کاوی:
ترجمه عبارتست از فرایند جایگزینی عناصر متنی زبان مبدأ به وسیله عناصر متنی زبان مقصد که طی آن مترجم باید سعی کند با این عمل جایگزینسازی خود زمینهای را فراهم آورد که در آن نویسنده اصلی و خواننده متن ترجمه با هم به تعامل و تأثیر متقابل بپردازند.
انواع ترجمه
انواع ترجمه از دیدگاه کت فورد:
ترجمۀ کامل (Full Translation) در مقابل ترجمۀ ناقص (Partial Translation):
معیار تقسیم بندی میزان و مقدار عناصری از زبان مبدا است که ترجمه می شود.
- در ترجمه کامل تمامی یک متن ترجمه می شود.
- در ترجمه ناقص بعضی قسمت های متن زبان مبدا عینا به متن مقصد منتقل می گردد.
ترجمۀ کلی (Total Translation) در مقابل ترجمه محدود (Restricted Translation):
معیار تقسیمبندی، سطوح ساختمانی زبان ( مانند واجشناسی، واجآرایی، تکواژشناسی و غیره) است.
- در ترجمۀ محدود جایگزینی عناصر متنی زبان مبدأ توسط عناصر متنی زبان مقصد در همه سطوح ساختمانی صورت نمی گیرد.
- در ترجمۀ کلی عمل جایگزینی عناصر متنی در کلیه سطوح از نگاره شناسی گرفته تا سطوح معنایی و کاربردی انجام می گیرد و عناصر زبان مبدا در هیچ سطحی به زبان مقصد منتقل نمی شود.
ترجمه آزاد (Free Translation) در مقابل ترجمه وابسته (Rank-Bound Translation):
معیار تقسیمبندی واحد ساختمانی زبان (کلمه، عبارت، جمله ساده، جمله غیر ساده و متن) می باشد.
- اگر در جریان ترجمه، فرایند جایگزینی عناصر متنی زبان مبدا با توجه به کل محتوا و پیام و بدون در نظر گرفتن مراتب مختلف واحد های ساختمانی زبان مبدا انجام گیرد، ترجمه آزاد نامیده می شود.
- اگر مترجم سعی کند مراتب مختلف زبان مبدا را بدون تغییر به زبان مقصد منتقل کند، یعنی جمله را به جمله، عبارت را به عبارت، کلمه را به کلمه و ... ترجمه کند، چنین ترجمه ای ترجمه وابسته نامیده می شود.
انواع ترجمه از دیدگاه یاکوبسن
ترجمه درونزبانی (Intralingual Translation):
که عبارتست از ادراک و تفسیر پیام در یک زبان و بیان آن به عبارات و کلمات دیگری در همان زبان.
ترجمه بینزبانی (Interlingual Translation):
که همان نوع متداول و شناخته شده ترجمه است و منظور از آن بیان پیام ارائه شده در یک زبان با علائم و نشانه های زبانی زبان دیگر است.
ترجمه انترسیمیاتیک یا تغییر و تبدیل علائم رمزی (Intersemiotic Translation):
که عبارتست از تغییر نظام علائم رمزی اصلی و ارائه پیام به وسیلۀ نظام دیگر (مثلا تبدیل یک رمان به یک فیلمنامه).
انواع ترجمه از دیدگاه نیومارک
معیار تقسیم بندی وفاداری به نویسنده اصلی و یا خواننده متن ترجمه و دقت در مورد فهمیده شدن پیام توسط وی می باشد.
ترجمه پیامی (Communicative Translation):
می کوشد تا بر خوانندگان خود تأثیر هر چه بیشتر مشابه با تأثیر وارده بر خوانندگان متن اصلی بگذارد. این نوع ترجمه صرفا خواننده دوم را مخاطب قرار می دهدو مایل نیست عناصر خارجی وارد زبان مقصد شوند. به طور کلی ترجمه پیامی احتمالا آسانتر، سادهتر، روشن تر، مستقیمتر و قراردادیتر است.
ترجمه معنایی (Semantic Translation):
سعی می کند تا آنجایی که ساختارهای معنایی و نحوی زبان مقصد اجازه می دهد عین معنای بافتی متن اصلی را ارائه کند. ترجمه معنایی در جارچوب فرهنگ اصلی باقی می ماند و تنها از طریق معنای تجربی خواننده را در دستیابی به پیام یاری می دهد. این نوع ترجمه تا حدودی پیچیدهتر، ناهموارتر، مفصلتر و دقیقتر است.