دانلود خلاصه کتاب البیان آیت الله خویی
Download the summary of the book Al-Bayan by Ayatollah Khoei
مشخصات فایل:
فرمت: PDF
تعداد صفحه: 23
خط: تایپ شده
دانلود خلاصه کامل کتاب تاریخ عمومی حدیث دکتر معارف
مشخصات فایل:
فرمت PDF اسکن شده
تعداد صفحه: 107
خط: تایپ شده
معرفی کتاب روش های تفسیری دکتر سید رضا مؤدب
مفسران فریقین به خصوص مفسران امامیه از عصر رسالت تا کنون برای فهم معانی و مقاصد آیات قرآن کوشش نموده و هر یک با توجه به مکتب تفسیری خویش، روش و گرایش خاصی را در تفسیر قرآن انتخاب نموده اند. در کتاب درسنامه روش های تفسیری به بررسی روشها و گرایش های تفسیری پرداخته و تلاش شده تا در شانزده درس روش های تفسیری قرآن به قرآن، روایی، عقلی و نیز گرایش های تفسیری ادبی، کلامی، علمی، اجتماعی و عرفانی بررسی شود. در ذیل هریک از دروس به مطالبی از جمله مفهوم شناسی، پیشینه، مبانی، آسیب ها و مهم ترین تفاسیر هر یک از روشها و گرایش های تفسیری اشاره شده و در پایان هر درس نیز چکیده، پرسش، پژوهش و منابع برای مطالعه بیشتر بیان شده که مناسب است دانشجویان گرامی با همکاری استادان محترم در یادگیری مباحث کتاب حاضر به آنها توجه بیشتری داشته باشند.
لیست کتاب های مفردات قرآن، غریب القرآن و وجوه و نظائر
1. الاشباه و النظاير في القرآن الكريم، مقاتل بن سليمان (م. 150 ق)
2. معاني القرآن، فرّاء (207 ق)
3. غريب القرآن، ابوعبيده (م. 210 ق)
4. معاني القرآن، اخفش (م. 221 ق)
5. تأويل مشكل القرآن، ابن قتيبة (م. 276 ق)
6. الفروق اللغويّه، أبي هلال عسكرى (م. 395 ق)
7. الغريبين في القرآن و الحديث، احمد بن محمّد الهروي (م. 401 ق)
8. مفردات الفاظ القرآن، راغب اصفهاني (م. 425 ق)
9. الاشباه و النظاير، ثعالبي (م. 430 ق)
10. وجوه القرآن، نيشابوري (م. 431 ق)
11. الوجوه و النظاير في القرآن، دامغاني (م. 478 ق)
12. وجوه قرآن، تفليسى (م. 558 ق)
13. بصاير ذوي التمييز، فيروزآبادي (م. 817 ق)
14. مجمع البحرين، طُريحي (م. 1085 ق)
15. تفسير غريب القرآن، صنعاني (م. 1182 ق)
16. نثر طوبى، شَعْراني (م. 1393 ق)
17. التّحقيق في كلمات القرآن الكريم، مصطفوى (معاصر)
معرفی لیست کتاب های مهم علوم قرآن|Introducing the list of important books on Quranic sciences
در این فهرست در هر موضوع کتابهای عربی و فارسی آن تفکیک شده، به این صورت که ابتدا کتابهای عربی و در ادامه کتابهای فارسی آمده است.
محتویات
* ۱ قرآن شناسی
* ۲ اسباب نزول
* ۳ جمع قرآن
* ۴ زبان قرآن
* ۵ رسم قرآن
* ۶ اعراب قرآن
* ۷ تجوید
* ۸ فضایل قرآن
* ۹ جامعهشناسی قرآنی
* ۱۰ واژهشناسى
* ۱۱ تمثیلات قرآنی
* ۱۲ فرهنگهای قرآنی
* ۱۳ تاریخ قرآن
* ۱۴ جامع علوم قرآنی
* ۱۵ علوم قرآن
* ۱۶ روش تفسیر موضوعی
* ۱۷ روشها و گرایشهای تفسیر روایی
* ۱۸ تفسیر روایى
* ۱۹ تفسیر
* ۲۰ داستانهای قرآنی
* ۲۱ جغرافیای قصص قرآن
* ۲۲ پرسش و پاسخ قرآنی
* ۲۳ پاسخ به شبهات قرآنی
* ۲۴ رد تحریف قرآن
معرفی کتاب لیس فی کلام العرب نوشته ابن خالویه
لیس فی کلام العرب؛ از آثار مهم حسین بن احمد ابن خالویه و به زبان عربی است.
این کتاب اثری بسیار جالب است که خواندن آن بسیار شیرین می نماید، چرا که نویسنده در این کتاب، مواردی از علم صرف، نحو و لغت بیان می کند، که در کلام عرب وجود ندارد یا به ندرت یافت می شود.
به نمونه ای از عبارت کتاب توجه کنید:
ليس في كلام العرب: فعل يصغر إلا فعل التعجب.
تقول: ما أحسن زيدا، وما أملح بشرا، ثم تقول: ما أحيسن زيدا، وما أميلح بشرا...
(در کلام عرب فعلی نیست که مصغر شود، جز فعل تعجب...)
ليس في كلام العرب: فَعِلَ يفعلُ بكسر العين في الماضي والمستقبل من الصحيح إلا ثلاثة أحرف:
نَعِمَ ينعِمُ، و يبس ييبس، و يئس ييئس،
(در کلام عرب، فعل صحیحی نیست که عین الفعل آن در ماضی و مضارع کسره باشد، به جز سه مورد...)
نخستین بار این کتاب در ۱۸۹۳م توسط درنبورگ در مجله «تحقیقات عبری» و بار دیگر توسط او در سال های ۱۸۹۸-۱۹۰۱م در «مجله آمریکایی زبان و ادبیات سامی» و سومین بار توسط شنقیطی در ۱۳۲۷ق در قاهره به چاپ رسید. دو چاپ نخست که از روی نسخه موزه بریتانیا انجام گرفته است، دارای ۱۱۱ باب است که در چاپ شنقیطی، ۷۷ باب دیگر بر آن افزوده شده است. در ۱۳۷۶ق چاپ دیگری از این کتاب به کوشش عبدالغفور عطار در قاهره منتشر گردید، اما هیچکدام از آنها حاوی تمام مطالب این کتاب نیست و بخش بزرگی از آن را باید از دست رفته تلقی کرد؛ چه ابن خلکان از آن به عنوان کتاب بزرگی که دلیل تسلط وی در ادب است، یاد کرده است و نیز سیوطی ضمن نقل فقرات بسیاری از این کتاب اشاره کرده است که این اثر در ۳ جلد بزرگ تألیف گردیده است.
معرفى كتاب: اعجاز قرآن در نظر اهل بیت عصمت علیهم و السلام و بیست نفر از علمای بزرگ اسلام
کتاب حاضر تأليف دکتر سید رضا مؤدب از قرآن پژوهان معاصر مى باشد. وی در اين كتاب اعجاز قرآن را از ديدگاه هاى مختلف از جمله در كلام ائمه معصومين عليهم السلام بررسى كرده است.
وى در ابتدا، مساله ضرورت اعجاز از طرف پيامبران را مطرح، و رابطه آن با قانون عليّت را توضيح داده، آنگاه اعجاز قرآن را با توجه به آيات تحدّى تشريح مى نمايد در ادامه با توجه به فرمايشات ائمه معصومين (علیهم السلام) درباره قرآن اعجاز آن را از ديدگاه آن بزرگواران بررسى كرده است.
از طرف ديگر با توجه به تاليفات متعددى كه از طرف علماى شيعه و اهل سنت در اين باره نوشته شده ديدگاه هاى آنها را متذكر شده وجوه اعجاز را مورد بررسى قرار داده و مساله قول به صرفه را مورد نقد و تجزيه و تحليل قرار داده است آنگاه برخى از وجوه اعجاز قرآن را با توجه به آيات قرآن تشريح مى كند.
از آنجا كه در طول تاريخ برخى به معارضه با قرآن برخواسته اند و تلاش نمودهاند كه با قرآن مبارزه كنند در آخر كتاب آنها را نام برده ادعاهاى آنها را بررسى مىنمايد و سست و ضعيف بودن كلامشان را متذكر مى شود.
با توجه به ويژگى هاى كتاب، و اينكه اعجاز را از ديدگاه قرآن، عترت و علماء مورد بررسى قرار داده است، كتاب مىتواند منبع خوبى براى استفاده عموم قرآن پژوهان قرار گيرد.
ساختار كتاب:
كتاب از طرف مؤلف آن فصلبندى نشده است اما با توجه به محتواى آن، مىتوان مطالب آن را در 7 فصل تقسيم بندى نمود كه فهرست آن به قرار زير است:
فصل اول: ضرورت معجزه پيامبران شامل: تعريف معجزه / شرائط اعجاز / اعجاز و قانون علّيت / اعجاز قرآن و سير تحدّى آن / ويژگىهاى آيات تحدى
️ فصل دوم: اعجاز قرآن از نظر معصومين عليهم السلام
️ فصل سوم: اعجاز قرآن از نظر علماى شيعه
️ فصل چهارم: اعجاز قرآن از نظر علماى اهل سنت
فصل پنجم: بررسى وجوه اعجاز قرآن شامل: صرفه در اعجاز قرآن / اعجاز بيانى / اعجاز در اخبار از غيب / اعجاز در عدم اختلاف در قرآن / اعجاز عددى قرآن / اعجاز علمى قرآن
️ فصل ششم: ديدگاه برخى از مستشرقان درباره اعجاز قرآن
فصل هفتم: معارضين اعجاز قرآن.
ويژگىها:
فصل اول- در اين فصل با بيان مطالبى ضرورت اعجاز براى پيامبران را اثبات نموده آنگاه، سير تطور بحث اعجاز را همراه با تاليفات متعددى كه در اين زمينه انجام شده است نام مىبرد.
فصل اول: در خصوص معجزه بودن قرآن، آيات تحدى را دو قسم نموده، آياتى كه در مكه و آياتى كه در مدينه نازل شدهاند، دلالت آنها بر معجزه بودن و ناتوانى بشر از آوردن مثل قرآن را توضيح داده در پايان ويژگيهاى آيات تحدى را متذكر مىشود.
فصل دوم: در اين فصل با ذكر احاديثى از ائمه عليهم السلام كه در آنها به جايگاه قرآن اشاره شده، معجزه بودن آن را بررسى كرده است.
فصل پنجم: وجوه اعجاز قرآن در اين فصل مورد بررسى قرار گرفته وى ابتدا قول به صرفه را مطرح و آن را جواب داده و در خصوص الفاظ قرآن مى گويد: تعابير قرآن، اعم از حروف و كلمات آن، جايگاهى خاص دارند به شكلى اگر چيزى بخواهد جايگزين آن شود و يا الفاظ جا به جا شوند فصاحت و بلاغت قرآن دچار خدشه مى شود.
🔹 معرفی منابع پیرامون وحی
1. افق وحی، میرزا خلیل کمره ای، وفات قرن 14، چاپ اول، چاپخانه اسلامیه، 1347 ه.ش
2. الوحی و الملائکة فی الیهودیة و لمسیحیة و الاسلام، احمد عبدالوهاب، چاپ اول، قاهره، مکتبه وهبة، 1399 ه.ق، ص 48 35 77 62
3. الوحی و دلالته فی القرآن الکریم والفکر الاسلامی، دکتر ستار جبر حمود الاعرجی، چاپ اول، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1380
4. امکان ارتباط با جهان غیب، جعفر سبحانی (آیة الله)، مجله تخصصی کلام اسلامی، قم، بهار 1377، شماره 25، ص 11 4
5. پا به پای وحی، مهدی بازرگان، 1416 ه.ق، چاپ اول، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1374 ه.ش
6. پژوهش هایی درباره قرآن و وحی، دکتر صبحی صالح، محمدمجتهد شبستری، چاپ سوم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1373 ه.ش
7. تبیین صفت تکلم، کلام الهی و هبوط وحی، مقصود محمدی، خردنامه صدرا، تهران، بهار 1379، شماره 19، ص 31
8. تبیین وحی، جعفر سبحانی (آیة الله)، مجله تخصصی کلام اسلامی، قم، تابستان 1377، شماره 26، ص 15 4
9. تجربه دینی ومکاشفات عرفانی، محمد تقی فعالی، چ اول، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1379ش، ص538 518 و ص110 101 و ص 158 155
10. تحلیل وحی، محمدباقر سعیدی روشن، چاپ اول، اندیشه، 1375
11. تفسیر وحی در الهیات مسیحی، جعفر سبحانی (آیة الله)، مجله تخصصی کلام اسلامی، قم، زمستان 1377، شماره 28، ص 20 4
12. دو نظریه دیگر در تبیین وحی، جعفر سبحانی (آیة الله)، مجله تخصصی کلام اسلامی، قم، پاییز 1377، شماره 27، 13 4
13. عقل و وحی از نظر متفکران اسلامی، آ. ج. آربری، حسن جوادی، چاپ دوم، تهران، انتشارات امیرکبیر، 1372 ه.ش،
14. فلسفه وحی و نبوت، آیة الله محمد محمدی ری شهری، جلد 3، چاپ دوم، قم، دفترتبلیغات اسلامی، 1359 ه.ش.
15. قرآن در قرآن (تفسیر موضوعی)، آیة الله عبدالله جوادی آملی، چاپ دوم، قم، مرکز نشر اسرا، 1379 ه.ش، ص 57 46
16. مسأله وحی (مجموعه آثار مهدی بازرگان)، مهدی بازرگان، وفات 1416 ه.ق، جلد 2، چاپ اول، پژمان، 1377 ه.ش
17. معرفت وحیانی، محمدباقر سعیدی روشن، قبسات، بهار 1380، شماره 19، ص 67 58
18. نگاهی به پدیده وحی، حسن یوسفیان، معرفت، قم، اسفند 1380، شماره 51، ص 37 31
19. واژه شناسی وحی، هیئت تحریریه مجله، مجله تخصصی کلام اسلامی، قم، زمستان 1376، شماره 24، ص 157 148
20. وحی الله، حسن ضیاءالدین عتر، چاپ اول، سوریه، دارالمکتبی، 1419 ه.ق
21. وحی در ادیان آسمانی، آیة الله ابراهیم امینی، چاپ اول، قم، دفتر تبلیغات، 1377 ه.ش
22. وحی شناسی، محمدباقر سعیدی روشن، چاپ اول، تهران، کانون اندیشه جوان، 1378
23. وحی و رهبری، آیة الله عبدالله جوادی آملی، چاپ اول، قم، انتشارات الزهراء، 1368 ه.ش، ص 309 279
24. وحی و نبوت، محمدتقی شریعتی مزینانی، تهران، حسینیه ارشاد
25. وحی و نبوت یهودی، حمیدرضا فرزین، فصلنامه هفت آسمان، قم، بهار 1378، شماره 1، ص 64 51
منبع: کانال تلگرامی انجمن علمی علوم قرآن دانشگاه مذاهب اسلامی
معرفی کتاب تفسیر المفسرون آیت الله معرفت (لیست فصول)
کتاب حاضر یکی از کتب کاربردی در رشته علوم قرآن و حدیث و حوزه می باشد.
کتاب «التفسیر و المفسرون»، نوشته حضرت آیتالله محمد هادی معرفت، از علماء و دانشمندان قرآن پژوه، معاصر میباشد.
این کتاب ارزشمند در دفاع از عقاید شیعه در برابر التفسیر و المفسرون ذهبی به تالیف درآمده است.
تفسیر المفسرون معرفت شامل دو جلد است، جلد اول درباره تاریخ تفسیر، ترجمه و تفسیر قرآن پرداخته شده و در جلد دوم روش های اجتهادی بررسی شده است.
این دو کتاب شامل مباحث زیر می باشد:
جلد اول التفسیر المفسرون
شامل 7 فصل می باشد که:
فصل اول: تفسیر (تعریف تفسیر – دلیل نیاز به تفسیر و…)
فصل دوم: ترجمه قرآن (تعریف ترجمه – شرایط ترجمه و…)
فصل سوم: پیدایش
فصل چهارم: تفسیر در دوران صحابه
فصل پنجم: تفسیر در عصر تابعین
فصل ششم: مفسران معتبر و مشهور، پس از تابعین
فصل هفتم: نقش اهل بیت (ع) در تفسیر و ترجمه
جلد دوم التفسیر المفسرون
شامل ده فصل است که عبارت اند از:
فصل اول: تفسیر در عصر تدوین فصل دوم: تفسیر نَقلی
فصل سوم: معروفترین تفاسیر نقلی
فصل چهارم: تفسیر اجتهادی
فصل پنجم: تفاسیر کوتاه
فصل ششم: تفاسیر ادبی
فصل هفتم: تفاسیر لغوی
فصل دهم: مهمترین تفاسیر عرفانی
آثار و کتاب های دکتر مرتضی کریمی نیا - Works and books of Dr. Morteza Kariminia
مرتضی کریمی نیا
تولد: ۱۳۵۰ش.
محل سکونت: تهران
زبان: فارسی، عربی، انگلیسی، آلمانی
* قرآن و سنت تفسیری اش
مقالاتی در باب تاریخ تفسیر در قرون نخست
نویسنده: اندرو ریپین
مترجم: مرتضی کریمی نیا
ناشر: انتشارات ادبیات
* مصحف صنعا و مسئله خاستگاه قرآن
نوسنده: بهنام صادقی، محسن گودرزی
مترجم: مرتضی کریمی نیا
ناشر: هرمس
* قرآن های عصر اموی: مقدمهای در باب کهنترین مصاحف
نویسنده: فرانسوا دروش
مترجم: مرتضی کریمی نیا و آلا وحید نیا
ناشر: هرمس
* فرهنگ نحوی ساختارهای قرآن کریم
نویسنده: مرتضی کریمی نیا
ناشر: هرمس
* کتاب شناسی مطالعات قرآنی در زبانهای اروپایی
نویسنده: مرتضی کریمی نیا
ناشر: موسسه فرهنگی ترجمان وحی
* زبان قرآن تفسیر قرآن: مجموعه مقالات قرآن پژوهی غربیان
نویسنده: با مقالاتی از جان ونز برو، آندرو ریپین، هربرت برگ، هارالد موتسکی …
مترجم: ترجمه و تألیف مرتضی کریمی نیا
ناشر: هرمس
* حدیث اسلامی: خاستگاه و سیر تطور
نویسنده: هارالد موتسکی
مترجم: به کوشش و ویرایش مرتضی کریمی نیا
ناشر: دارالحدیث
* سیره پژوهی در غرب: گزیده متون و منابع
نویسنده: تدوین و ویرایش از مرتضی کریمی نیا
ناشر: مجمع تقریب مذاهب اسلامی
* معنای متن: پژوهشی در علوم قرآن
نویسنده: نصر حامد ابوزید
مترجم: مرتضی کریمی نیا
ناشر: طرح نو
* ساختهای زبان فارسی و مسئله ترجمه قرآن
نویسنده: مرتضی کریمی نیا
ناشر: هرمس
کتاب اولویت های پژوهشی علوم و معارف حدیث
این کتاب محصول پروژه نیازسنجی پژوهشی علوم و معارف حدیث است و به اساتید و پژوهشگران در مسأله یابی و گزینش موضوعات کمک می کند.
پژوهشگران: محمدمهدی احسانی فر - علی فرهمندیان
همکاران و ناظران: احمد غلامعلی – محمد صالح مازنی - فرهاد عباسی
مجری: معاونت پژوهش حوزه های علمیه با همکاری انجمن حدیث حوزه
سال انتشار: 1399
دانلود اتقان سیوطی - Download Atqan Siouti
الاتقان فی علوم القرآن (الاتقان سیوطی) مهم ترین منبع درس علوم قرآن در کنکور ارشد علوم قرآن و حدیث است.
از بیست سوال درس علوم قرآن در کنکور ارشد علوم قرآن و حدیث حدود ۱۵ سوال از کتاب الاتقان سیوطی است.
درس علوم قرآن در کنکور ارشد علوم قرآن و حدیث ضریب ۳ دارد که از جمله ی یکی از نمره آور ترین درس ها در آزمون کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث به حساب می آید.
میزان اهمیت کتاب الاتقان
کتاب الاتقان فی علوم القرآن از دو جهت دارای اهمیت بسیاری است.
* جهت اول
از حیث دانشی است که به وسیله ی آن میتوان به تفسیر قرآن پرداخت و به عبارتی دیگر تفسیر قرآن بدون دانستن علوم قرآن ممکن نیست.
* جهت دوم
از حیث اهمیتی است که کتاب الاتقان سیوطی در درس علوم قرآن در کنکور ارشد علوم قرآن وحدیث دارد.
اغلب دانشجویان رشته علوم قرآنی این درس را به سادگی فرا گرفته و به آن علاقه ی زیادی دارند.
محتوای کتاب الاتقان سیوطی
همانطور که پیشتر نیز بیان شد محتوای کتاب الاتقان در واقع مطالبی است که یک مفسر برای تفسیر قرآن کریم به آن ها نیازمند است.
در کتاب الاتقان هر مبحث با عنوان یک نوع مطرح شده که سیوطی در ذیل هر یک از آن ها به توضیح آن مبحث پرداخته و در ذیل هر مبحث آیات قرآن مرتبط را جمع آوری کرده و شرح داده است.
مهم ترین بخش های کتاب الاتقان برای کنکور ارشد
کتاب الاتقان فی علوم القرآن دارای ۸۰ نوع (مبحث) می باشد که همه ی آنها منبع کنکور ارشد علوم قرآن و حدیث نیستند بلکه فقط ۱۸ مبحث برای آزمون ارشد انتخاب شده اند.
از میان این ۱۸ مبحث همه ی مطالب نیز در یک سطح از اهمیت نیستند.
مباحثی همچون: حقیقت و مجاز، تشبیه و استعاره، ایجاز و اطناب، خبر و انشا، تقویم و تاخیر، عام و خاص و ادوات از اهمیت بیشتری برخوددار هستند.
برای کسب اطلاعات بیشتر از این کتاب اینجا کلیک کنید
دانلود رایگان کتاب الاتقان فی علوم القرآن
یا از اینجا
https://www.iran-theology.ir/wp-content/uploads/alitqan-.pdf
کتاب تنزیه الانبیاء سید مرتضی علم الهدی
تنزیه الانبیاء و الائمة کتابی کلامی در اثبات عصمت پیامبران و امامان نوشته سید مرتضی علم الهدی (۳۵۵ـ۴۳۶ق.)
سید مرتضی در این کتاب بحثهای راجع به عصمت پیامبران را به تفصیل آورده اما در مورد عصمت امامان، برای تفصیل مطالب، به کتاب الشافی فی الامامة که نوشته خود اوست ارجاع داده است.[۱] وی رساله کوتاهی به نام رسالة فی العصمة نیز دارد.[۲] کتاب به شکل پرسش و پاسخ تنظیم شده است.
با اینکه تنزیه الانبیاء به موضوعی اعتقادی میپردازد، به سبب مسائل نحوی و بلاغی و لغویای که در بر دارد،[۳] شایسته است که جزو کتابهای ادبی نیز به شمار آید.
سید مرتضی در سال ۳۵۵ق در یکی از خانوادههای سادات بغداد به دنیا آمد. جانب پدر و مادر با پنج واسطه به موسی بن جعفر (ع) میرسد.
درآمدی بر تاریخ قرآن ترجمه بهاء الدین خرمشاهی
معرفى و ساختار كتاب
درآمدى بر تاريخ قرآن تأليف ريچارد بل و ترجمه بهاء الدين خرمشاهى كتابى است كه پيرامون تاريخ قرآن نوشته شده است.مؤلف كه از مستشرقان مىباشد در اين كتاب ديدگاههاى خود را دربارۀ تاريخ قرآن بيان كرده است.وى مطالب را در يازده فصل آورده كه خلاصۀ آنها به قرار زير مىباشد.
فصل اول
در زمينۀ تاريخى نزول قرآن بحث شده است وى در اين رابطه اوضاع و احوال جهان را از يك طرف و اوضاع عربستان را از طرف ديگر مورد بررسى قرار داده،زندگى بيابان نشينى عربهاى عربستان و فعاليتهاى تجارى و اقتصادى آنها را توضيح مىدهد.در ادامه شرح مختصرى از زندگى پيامبر(ص) بيان مىنمايد.
در آمدی بر تاریخ قرآن استاد مجید معارف
در آمدى بر تاريخ قرآن تأليف دكتر مجيد معارف به زبان فارسى مىباشد.
وى در انگيزه تأليف مىنويسد:
كتابهاى زيادى در اين زمينه وجود دارد. چندين سال پيش كه مشغول تدريس بودم با كتابى به نام «القرآن الكريم و روايات المدرستين» تأليف علامه سيد مرتضى عسکرى مواجه شدم و احساس كردم كه تكيه بر روايات تاريخى، آيات قرآن و محور قراردادن موضوع جمع كامل قرآن در زمان پيامبر(ص)، مسألهاى است كه در كتابهاى ديگر، كمتر مورد توجه قرارگرفته، بدين جهت با محوريّت كتاب علامه و ضميمهى يادداشتهاى خودم كتاب در آمدى بر تاريخ قرآن را به رشته تحرير در آوردم.
مباحثی در تاریخ و علوم قرآنی استاد مجید معارف
نگارنده كه در پى پاسخ به سؤالاتى در خصوص قرآن از سالها قبل توفيق مطالعه در حوزه علوم قرآن و حديث را پيدا كرده است، موفق شد كه به تدريج به مطالعات خود سامان داده و كتب و مقالاتى چند در حوزه تاريخ و علوم قرآنى فراهم آورد كه برخى از آنها به زيور طبع نيز آراسته گرديد، اما از آنجا كه اين كتب و مقالات حاوى مباحثى تخصصى در حوزه تاريخ و علوم قرآنى بوده و دستيابى به آنها براى علاقهمندان مباحث قرآنى به ويژه دانشجويان رشته علوم قرآن و حديث به دشوارى صورت ميپذيرفت، تصميم گرفت با نگاهى نو به ساختار و محتواى مباحث، به عرضه جديدى از آنها دست زند. در اين مسير علاوه بر يكسان سازى كليه مقالات و كتب از جهت ملاحظات فنى از جمله مأخذ دهى مطالب، تغييرات قابل توجهى نيز در محتواى مطالب از جهت غنى سازى و مستند سازى آنها صورت پذيرفت. چينش منظم مقالات در كنار يكديگر و تألیف فصولى جديد و تازه در بين آنها موجب گرديد كه كتاب حاضر سيماى تأليفى نو و منسجم پيدا كند، به طورى كه بتواند به عنوان يك كتاب كمك آموزشى در اختيار علاقهمندان به مباحث قرآنى خاصه رشتههاى الهيات قرار بگيرد.
روش شناسی تفسیر قرآن کریم (مصاحبه علي اكبر بابايي محمود رجبي)
ضرورت و امکان روشمند ساختن تفسیر قرآن کریم و چگونگی ارایه یک روش تفسیری دارای قواعد و سیستم و تفکیک آن از سلایق و ذوقیات اشخاص، و تبیین مؤلفه های روش صحیح تفسیری، روش تفسیری و زبان قرآن و چآسیب شناسی روش های تفسیری، شرایط دست یابی به یک روش علمی و هدفمند و رهیافت های مختلف در تفسیر و روش های تفسیر قرآن کریم از مسایل و موضوعات مهمی اند که هر محقق و تلاش گر عرصه معارف و علوم و تفسیر قرآن کریم شایق و راغب به آگاهی یابی از آنهاست. «کتاب روش» به منظور طرح دیدگاه های مختلف از اندیشمندان ا
دو تن از استادان و محققان علوم و تفسیر قرآن کریم جناب حجة الاسلام و المسلمین محمود رجبی و جناب حجة الاسلام و المسلمین علی اکبر بابایی به گفتگو نشسته است. آنچه در زیر می آید حاصل مناظره و گفتگوی چندین ساعته این دو استاد در محور و موضوعات فوق می باشد که تقدیم می گردد.
درة التنزیل و غرة التأویل
درة التنزیل و غرة التاویل یا عنوان دیگر فی بیان الایات المتشابهات فی کتاب الله العزیز اثر مهم و معروف ابو عبدالله محمد بن عبدالله الخطیب اسکافی (ابوعبدالله رازی) میباشد.
معرفی اجمالی
درة التنزیل و غرة التاویل یا عنوان دیگر فی بیان الایات المتشابهات فی کتاب الله العزیز اثر مهم و معروف ابو عبدالله محمد بن عبدالله الخطیب اسکافی (ابوعبدالله رازی) میباشد. موضوع اصلی این کتاب آیات متشابه لفظی است و نویسنده، آیات متشابه قرآن را با یکدیگر مقایسه نموده و در این راستا، برای تبیین اختلاف و تفاوت ظاهری آیات از علوم ادبی،علوم قرآنی و تفسیر بهره برده است. هدف نویسنده در این کتاب، اثبات این حقیقت است که در قرآن تکرار بی فایده وجود ندارد و هر آیه دارای پیامی مستقل است که با آیه مشابهش فرق میکند، هر چند که الفاظ آنها شبیه هم هستند. این اثر اسکافی در قرآن پژوهی مجموعهای از امالی اوست که به روایت و نقل ابراهیم بن علی بن محمد معروف به ابن ابی الفرج اردستانی میباشد.
دانلود ترجمه فارسی الاتقان سیوطی
احمد شلبی در مقالهای تحت عنوان «پژوهشهای قرآن شناختی سیوطی» بر آن است که سیوطی بسیاری از رسائل و کتابهایی را که در زمینه علوم قرآنی داشته، از جمله خلاصه یا تمامی کتاب مفحمات الاقران و معترک الاقران را در اثر بزرگ خود الاتقان گرد آورده است.
دانلود ترجمه فارسی «الاتقان فی علوم القرآن» جلال الدین سیوطی
ابوبکر محمد بن عزیر سجستانی (تفسیر غریب القرآن)
ابوبَکْرِ سِجِسْتانی، محمد بن عزیر (د ح۳۳۰ق/۹۴۲م)، مفسر، ادیب و مؤلف در زمینۀ غریب القرآن است.
معرفی ابوبکر سجستانی
برخی چون دارقطنی (د ۳۸۵ق) و خطیب بغدادی او را محمد بن «عزیز» خواندهاند. [۱]
اکثر قریب به اتفاق منابع در نام و نسب او به «محمدبن عزیر» بسنده کردهاند، ولی در مواردی محمد بن عزیر بن اعین، [۲] محمدبن عمربن احمد و محمدبن عمربن احمدبن عزیر [۳] نیز ضبط شده است.
مقاله بررسی دائرة المعارف قرآن لايدن(دکترمحمدعلی رضایی اصفهانی)
دایرةالمعارف قرآن (Encyclopaedia of the Quran) در 6 جلد
انتشارات بریل در لیدن هلند، این دایرة المعارف را به سر ویراستاری خانم «مک اولیف»، استاد دانشگاه جرج تاون امریکا منتشر کرده است.
دکتر محمدعلى رضائى اصفهانى
عضو هیئت علمی مرکز جهانی علوم اسلامی
چکیده:
نوشتار حاضر پس از بیان پیشینه نگارش دائرة المعارفهاى قرآنى، به معرفى دائرة المعارف قرآن «لایدن» مىپردازد و در این راستا، از ترجمه و تحلیل مقدمه آن که توسط خانم دکتر «مک اولیف» نگارش یافته، بهره میگیرد؛ سپس نقاط قوت و ضعف کلى این دائرة المعارف را مورد بررسى قرار مى دهد.
کلید واژهها: دائرة المعارف، قرآن، لایدن.
بخش نخست
دائرة المعارف نگارى
کشفالاسرار و عدةالابرار میبدی
کشف الاسرار و عدة الابرار کتابی در تفسیر قرآن و عظیم ترین و قدیمی ترین تفسیر عرفانی فارسی، نوشته ابوالفضل رشید الدین میبدی در دهه ۵۲۰ قمری است. این کتاب بر اساس تفسیر الهروی خواجه عبدالله انصاری (که هم اکنون در دست نیست) و در 10 جلد نوشته شدهاست.[۱]
پیشینه علوم قرآنی (کتاب علوم قرآنی آیت الله معرفت)
پیشینه علوم قرآنی
بحث درباره قرآن و شناخت مسایل مختلف آن ، از همان دوران نخست مطرح بوده و همواره در طول تاریخ ، بزرگان و دانش پژوهان در این زمینه به بحث وگفت و گو نشسته و آثار نفیس و گران بهایی از خود به یادگار گذارده اند و این مطالعات پیوسته ادامه دارد .
بر پایه مدارک موجود ، اولین کسی که درباره قرآن به بحث نشست و گفت و گو را آغاز نمود ، یحیی بن یعمر شاگرد برومند ابوالاسود دؤلی ( متوفای 89 ) بود . نام برده کتابی در فن قرائت قرآن ، در روستای واسط ، نگاشت که شامل انواع قرائت های مختلف آن دوره می باشد . سپس حسن بصری ( متوفای 110 ) کتابی در عدد آیات قرآن نوشت . نویسندگان و آثار دیگر موجود در این زمینه به ترتیب ظهور ، عبارتند از :
مطالعه آنلاین علوم قرآنی مرحوم علامه محمدهادی معرفت
پدیدآورنده : معرفت، محمدهادی
ناشر : موسسه فرهنگی تمهید قم
محل نشر : قم
سال نشر : 1378
تعداد جلد : 1
صفحات : 496
قطع : وزیری
البرهان فی علومالقرآن زرکشی
البرهان فی علوم القرآن، نخستین کتاب مستقل درباره علوم قرآنی است. تألیف بدرالدین محمد بن بهادر زرکشی (۷۴۵ـ۷۹۴).
نبود کتاب درباره علوم قرآنی قبل از البرهان
پیش از زرکشی، برخی از علما در ضمن متون تفسیری، و بهطور حاشیهای در تفاسیر و جوامع حدیثی خود، درباره دانشهای قرآنی مطالبی آورده بودند، مانند حوفی نحوی (متوفی ۳۳۰) که در کتاب البرهان خود مطالبی مختصر درباره آن نقل کرده بود، اما زرکشی با استفاده از منابع مختلف، از جمله کتابهای تفسیر، ادب، فقه و تاریخ، به گونهای بی سابقه به تألیف کتابی مستقل درباره علوم قرآنی پرداخت. [۱] [۲]
بدر الدین محمد بن عبدالله زرکشی از اهالی مصر (745- 794) از علماء قرن هشتم است، او بر اساس فقه شافعی فتوا می داد. کتاب معروف او در علوم قرآنی کتاب البرهان فی علوم القرآن است. او در این کتاب با استقصاء کاملی از فنون و علوم قرآن، کتاب خود را در 47 فصل جمع آوری کرد که هر فصلی فنی و علمی از فنون و علوم قرآنی را مورد کنکاش قرار داده است و در مورد هر کدام مطالب مورد نیاز را گرد آورده است. او گوی سبقت از پیشینیان برد و برای آیندگان الگویی گرانبها و کم نظیر ارائه کرد.
جلال الدین سیوطی از علماء قرن نهم هجری قمری می گوید که: البرهان از مصادر مهم و کثیر الرجوع وی برای تدوین کتاب الاتقان فی علوم القرآن بوده است، سیوطی در الاتقان که به جهاتی از البرهان مناسبتر است به جای الفصل به «النوع»علوم و فنون قرآنی را تقسیم کرده و آن را به 80 نوع رسانده است. ناگفته نماند که او در این تقسیم به تفصیل پرداخته و زوائدی را بحث کرده است مثلا آیات را به سفری و حضری، نهاری و لیلی، صیفی و شتایی و ... تقسیم کرده است. در هر صورت امروزه هم این کتاب مورد استفاده طالبان علوم قرآنی واقع می شود.
درة التنزیل و غرة التاویل ابوعبدالله رازی
درة التنزیل و غرة التاویل یا عنوان دیگر فی بیان الایات المتشابهات فی کتاب الله العزیز اثر مهم و معروف ابو عبدالله محمد بن عبدالله الخطیب اسکافی (ابوعبدالله رازی) میباشد.
معرفی اجمالی درة التنزیل و غرة التاویل ابوعبدالله رازی
درة التنزیل و غرة التاویل یا عنوان دیگر فی بیان الایات المتشابهات فی کتاب الله العزیز اثر مهم و معروف ابو عبدالله محمد بن عبدالله الخطیب اسکافی (ابوعبدالله رازی) میباشد. موضوع اصلی این کتاب آیات متشابه لفظی است و نویسنده، آیات متشابه قرآن را با یکدیگر مقایسه نموده و در این راستا، برای تبیین اختلاف و تفاوت ظاهری آیات از علوم ادبی،علوم قرآنی و تفسیر بهره برده است. هدف نویسنده در این کتاب، اثبات این حقیقت است که در قرآن تکرار بی فایده وجود ندارد و هر آیه دارای پیامی مستقل است که با آیه مشابهش فرق میکند، هر چند که الفاظ آنها شبیه هم هستند. این اثر اسکافی در قرآن پژوهی مجموعهای از امالی اوست که به روایت و نقل ابراهیم بن علی بن محمد معروف به ابن ابی الفرج اردستانی میباشد.
مفهوم متشابه
واژه متشابه در علوم قرآن دو کاربرد دارد، از یکی به متشابه معنوی یاد میکنند که در برابر محکم استعمال میشود و دیگری متشابه لفظی است و از آن تکرار قصه، مطلب و واژه را در آیاتی همگون اراده میکنند. مراد مولف در این اثر، کاربرد دوم است و مقصود او از آیات متشابهات ، آیات شبیه همدیگر است. و آیات متشابهی که از هشت جهت ذیل با هم اختلاف دارند بررسی شدهاند.
۱- الفاظ در یک جا با نظم خاصی و در جای دیگر به عکس آن نظم قرار گرفتهاند. مثال: و اذ قلنا ادخلوا هذه القریه فکلوا منها حیث شئتم رغدا و ادخلوا الباب سجدا و قولوا حطة نغفر لکم خطیکم و سنزید المحسنین فبدل الذین ظلموا قولا [۱] وو کلوا منها حیث شئتم و قولوا حطة و ادخلوا الباب سجدا [۲]
۲- زیادت و نقصان مانند: و یکون الدین لله [۳] و یکون الدین کله لله [۴] یاتبع در [۵] واتبع در [۶]
۳- تقدیم و تاخیر : مثال: و اتقوا یوما لا تجزی نفس عن نفس شیئا و لا یقبل منها شفاعة و لا یوخذ منها عدل [۷] و اتقوا یوما تجزی نفس عن نفس شیئا و لا یقبل منها عدل و لا تنفعها شفاعة [۸]
۴- تعریف و تکبر مثال: رب اجعل هذا بلدا امنا [۹] و در [۱۰] آمده رب اجعل هذا البلد آمنا
۵- جمع و افراد مانند و قالوا لن تمسنا النار الا ایاما معدودة [۱۱] و در [۱۲] قالوا لن تمسنا النار الا ایاما معدودات
۶- ابدال حرفی به حرف دیگر مانند ابدال و به فاء: ا فلم یهد لهم کم اهلکنا قبلهم من القرون [۱۳] ا فلم یهد لهم کم اهلکنا من قبلهم
۷- ابدال کلمهای به کلمه دیگر مانند: انفجرت وانبجست فقلنا اضرب بعصاک الحجر فانفجرت منه انثتا عشرة عینا [۱۴] و در [۱۵] ان اضرب بعصاک الحجر فانبجست انثتا عشرة عینا
۸- ادغام و ترک آن مانند: یتضرعون ویضرعون فاخذناهم بالباساء و الضراء لعلهم یتضرعون [۱۶] و در [۱۷] لعلهم یضرعون
ساختار درة التنزیل و غرة التاویل ابوعبدالله رازی
دراین اثر ۲۷۱ آیه که از سوره بقره آغاز و به سوره الناس ختم میگردد به حسب ترتیب منظم سورهها، آیات شبیه به همدیگر را مورد بررسی قرار داده، و در مواردی که تفاوت رخ داده، دلائل تفاوت در کاربرد را بیان میدارد. سیوطی در التقان فی علوم القرآن در رابطه با این کتاب آورده به گمانم اولین آنها (مولفین کتب مشابه) کسائی بوده و سخاوی آن را به نظم آورده و کرمانی در توجیه آن البرهان فی متشابه القرآن را تالیف کرده است، بهتر از آن درة التنزیل و غرة التاویل اثر ابوعبدالله رازی میباشد.
گزارش محتوای کتاب درة التنزیل و غرة التاویل ابوعبدالله رازی
مولف اثر خود را به توجیه مواردی که از لحاظ لفظ تکرار، تقدیم و تاخیر یا با زیادت در تعبیر مختلف شدهاند، اختصاص داده است. یعنی هم به توضیح معانی و حکمتهای مربوط به آیات مکرر مشهور، پرداخته وهم آیاتی را که در بر دارنده موضوع واحدی میباشند ولی از لحاظ تقدیم و تاخیر یا زیادت در تعبیر اختلاف دارند، ذکر کرده و عواملی را که موجب این اختلاف شده، بیان نموده است.
اسکافی در توجیه آیات متشابه ، از قرآن کریم، اسباب نزول ، سنت و روایات، قرائت و لغت استفاده نموده است و با استدلالهای لغوی، زبان شناختی، معنا شناختی و تفسیری، دلیل تفاوت در کاربرد را بیان میدارد. حال برای نمونه علت وجود آیات مکرر در سوره الرحمن را بیان میکنیم در این سوره آیه فبای آلاء ربکما تکذبان ۳۱ مرتبه تکرار شده است سوال این است که فایده این تکرار چیست؟ این آیه هشت مورد آن پس از برشمردن عجایب خلقت خداوند و مبداء آفرینش و بازگشت آنها، هفت مورد به تعداد دربهای جهنم پس از ذکر آتش و جهنم و سختیهای آن، هشت مورد به تعداد دربهای بهشت در وصف دو بهشت و اهل آنها وهشت مورد آخر آن برای دو بهشت دیگر آمده است پس برای کسی که به هشت مورد اول معتقد باشد و به موجبات آن عمل نماید دربهای بهشت گشوده و دربهای جهنم بسته میشود.
نمونه دوم: و اذ قلنا ادخلواهذه القریة فکلوا منها حیث شئتم و ادخلوا الباب سجدا و قولوا حطة نغفر لکم خطایاکم و سنزید المحسنین فبدل الذین ظلموا قولا [۱۸] [۱۹] در این آیه هنگامیکه با آیه متشابه خود [۲۰] و اذ قیل لهم اسکنوا هذه القریه و کلوا منها حیث شئتم و قلوا حطة ودخلوا الباب سجدا نغفر لکم خطایاکم و سنزید المحسنین فبدل الذین ظلموا منهم قولامقابله شود، شش مسئله وجود دارد.
۱- چرا در سوره بقره فکلواو در اعراف (و کلوا) آمده است؟ دلیل فکلوا که با حرف تعقیب آمده، این است که خوردن بعد از ورود، انجام میشود نه پیش از آن و نه همراه آن پس با حرفی آمده که بیانگر تعقیب وانجام یافتن بعد از آن باشد. ولی در سوره اعراف که و کلوا آمده برای این است که در آنجا لفظا سکنوا به کار رفته و سکونت و سکنی با خوردن همراه است نه اینکه به دنبال آن باشد پس با حرفی آمده که همین معنا را برساند.
۲- چرا در سوره بقره ادخلوا الباب سجدا و قولوا حطة و در اعراف و قولوا حطة و ادخلوا الباب سجدا آمده است؟ علت تقدیم حطة در سوره اعراف و تاخیر آن در بقره چیست؟ حطةدعایی است که آنها درهنگام سجود خود بدان مامور گشتند، پس اگر درهر دو سوره به یک صورت ذکر می شد ممکن بود که (یکی از احتمالات معنای واو که عدم رتبه است) چنین تصور شود که آنها مامور به سجود و گفتن آن دعا، به طور جداگانه شدهاند پس در دو سوره مقدم، مؤخر شد، تا معلوم شود که گفتن این دعا باید درحال سجود باشد نه قبل یا بعد از آن. ودخلوا الباب سجدا یعنی از این در با حالت سجود وارد شوید (قائلین فی سجودکم حطة) در حالی که در ضمن سجود خود حطة میگوئید. و سوالات دیگر در مورد این دو آیه:
۳- چرا در سوره بقره ، و اذ قلنا ادخلواو در اعراف و اذ قیل لهم اسکنوا آمده است؟
۴- چرا در سوره بقره و سنزید المحسنین و در اعراف بدون واو آمده است؟
۵- چرا در سوره اعراف منهم آمده و در بقره نیامده؟
۶- چرا در سوره بقره علی الناس ظلموا و در اعراف علیهم آمده است؟ که برای اطلاع و دانستن آنها میتوانید به کتاب مراجعه نمائید.
وضعیت کتاب درة التنزیل و غرة التاویل ابوعبدالله رازی
در پاورقیها فقط ارجاع آیات آمده و در آخر کتاب فهرست آیات به ترتیب سور گنجانده شده است.
منابع مقاله
۱- مقدمه و متن کتاب ۲- دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی بهاءالدین خرمشاهی.
پانویس
۱. بقره/سوره۲، آیه۵۸.
۲. اعراف/سوره۷، آیه۱۶۱.
۳. بقره/سوره۲، آیه۱۹۳.
۴. انفال/سوره۸، آیه۳۹.
۵. بقره/سوره۲، آیه۳۸.
۶. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۳.
۷. بقره/سوره۲، آیه۴۸.
۸. بقره/سوره۲، آیه۱۲۳.
۹. بقره/سوره۲، آیه۱۲۶.
۱۰. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۳۵.
۱۱. بقره/سوره۲، آیه۸۰.
۱۲. آل عمران/سوره۳، آیه۲۴.
۱۳. طه/سوره۲۰، آیه۱۲۸.
۱۴. بقره/سوره۲، آیه۶۰.
۱۵. اعراف/سوره۷، آیه۱۶۰.
۱۶. انعام/سوره۶، آیه۴۲.
۱۷. اعراف/سوره۷، آیه۹۴.
۱۸. بقره/سوره۲، آیه۵۸.
۱۹. بقره/سوره۲، آیه۵۹.
۲۰. اعراف/سوره۷، آیه۱۶۱.
منبع
نرم افزار مشکاة الانوار، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
وبلاگ علوم قرآن و حدیث
تفسیر عرائس البیان روزبهان بَقْلي
روزبهان و تفسیر عرائس البیان
محسن قاسم پور
آغاز سخن
روزبهان بقلی از عارفان بزرگ ایران در قرن ششم هجری است. او تا دو قرن پس از وفات, از آوازه و اعتبار قابل توجهی برخوردار بود; اما پس از آن به دلیل دشواری یا دیریابی نوشته هایش, چندان که سزاوار اوست, شناخته نشد.
اندیشه های او بسیار انتزاعی و ذهنی و به غایت خیال پردازانه است. این چنین خصوصیتی, او را در قدرت تصویرگری بسیار توانا ساخته است و این همه, نوشته های او را به قول مؤلف روح الجنان (عبداللطیف بن صدرالدین روزبهان) با ویژگی غموضت و صعوبت مواجه ساخته است (روح الجنان, ص174). عشق و زیباپرستی, زیربنای تفکر عرفانی اوست و به نظر او راه نیل به کمال تنها از این طریق میسر است. از میان شصت اثری که به نام او ثبت شده, یکی هم تفسیر عرائس البیان است. شیخ روزبهان در این تفسیر, عرفان ذوقی را به قلم آورده که معرفت بدان, می تواند راهگشای پژوهشگران در فهم بهتر و عمیق تر عرفان اسلامی و نیز چگونگی روش عارفان در مواجهه با قرآن باشد.
راهنمای آزمون ارشد و دکتری رشته علوم قرآن و حدیث+مطالب آموزنده قرآنی و حدیثی+علایق شخصی