اسلوب منطوق و مفهوم و نقش آن در تبیین معارف قرآنی

اسلوب منطوق و مفهوم و نقش آن در تبیین معارف قرآنی

نویسندگان
داوود معماری1؛ سجاد ابراهیمی* 2
1استادیار دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین
2دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره)، قزوین

1ـ مقدّمه
قرآن کریم حقیقتی متعالی است در لوح محفوظ و کتاب مکنون که برای امکان برقراری ارتباط با انسان از آن مرتبة عالی تنزّل یافته است و در قالب الفاظ و عبارات زبان بشری ریخته شده است و زبان بشری به علّت نواقص و محدودیّت‌هایی که دارد نمی‌تواند گویای آن معانی عمیق و عظیم باشد. برخی از مطالب و حقایق قرآنی در پس پردة ابهام یا اجمال و یا مثل و استعاره بیان شده‌اند. برای دستیابی به معانی واقعی باید به وسیله‌ای این حجاب‌ها را کنار زد و معنای واقعی را دریافت. بنابراین، شناخت مفاهیم و معانی قرآن ضروری است.

در اسلوب منطوق و مفهوم، خداوند ابتدا معنای مورد نظر خود را که یک معنای کلّی است، به صورت منطوق بیان می‌فرماید و آنگاه با روش مفهوم موافق و مخالف، امری که برای جامعة اسلامی مهمّ و حیاتی است، گوشزد می‌کند که این امر مخالف آن حُکمی است که در منطوق گفته بود و از این طریق، خداوند تمام ابعاد سخن خود را کامل می‌کند.

ادامه نوشته

يامُحَمَّدُ ياعَلِيُّ، ياعَلِيُّ يامُحَمَّدُ، انْصُرانِي فَإِنَّكُما ناصِرانَ

یا علی یا محمد اکفیانی فانکما کافیان و انصرانی فانکما ناصران

ادامه نوشته

من بلغه عن النبی شیء من الثواب فعمله کان اجر ذلک له و ان کان رسول الله لم یقله

من بلغه عن النبی(صلی‌الله‌علیه‌وآله) شیء من الثواب فعمله کان اجر ذلک له و ان کان رسول الله(صلی‌الله‌علیه‌وآله) لم یقله

ادامه نوشته

من یاخذ العلم عن شیخ مشافهة یکن عن الزیغ و التحریف فی الحرم

من یاخذ العلم عن شیخ مشافهة یکن عن الزیغ و التحریف فی الحرم

طرق تحمل حدیث

مجلسی اول در شرح فارسی خود بر کتاب من لا یحضره الفقیه (لوامع صاحبقرانی) فرموده: جمعی واجب می دانند که راوی در نقل حدیث اجازه داشته باشد.آنگاه اقسام اجازه را که معمولا در کتب درایة الحدیث ذکر شده بیان نموده.

اقسام مزبور طبق شمارش جمعی هفت.و بنا بنوشته بعضی هشت است.که ذیلا ذکر می شود (1).

ادامه نوشته

رابطه نهج البلاغه با قرآن

رابطه نهج البلاغه با قرآن

ادامه نوشته

حجت الاسلام دکتر جواد پور‌روستایی اردکانی+رزومه پژوهشی

حجت الاسلام دکتر جواد پور‌روستایی اردکانی+رزومه پژوهشی

شهرداری اردکان و پول یا پارتی؛ و دیگر هیچ!

عضو هیأت علمی دانشکده الهیات (گرایش علوم قرآن و حدیث) دانشگاه یزد

برای مشاهده رزومه آموزشی پژوهشی حجت الاسلام دکتر جواد پور‌روستایی اردکانی، اینجا را کلیک کنید.

برای مشاهده صفحه شخصی دکتر پورروستایی در سایت دانشگاه یزد، اینجا را کلیک کنید.

موفقیت دانشجویان دانشگاه یزد در سی و دومین جشنواره قرآن و عترت

موفقیت دانشجویان دانشگاه یزد در سی و دومین جشنواره قرآن و عترت

دکتر سیدرضا جودیان با اعلام این خبر گفت: جشنواره قرآن هر ساله در سه مرحله برگزار می شود كه در این دوره ۶ نفر از دانشجویان در بخش شفاهی موفق شدند به مرحله كشوری راه یابند و ۳۸ نفر نیز در بخش كتبی این جشنواره موفق شدند به مرحله منطقه ای این جشنواره را ه یابند. وی ضمن تبریك این موفقیت اسامی نفرات راه یافته به مرحله كشوری را بدین شرح اعلام کرد :

موفقيت دانشجويان دانشگاه یزد در سي و دومين جشنواره قرآن و عترت

 - رشته حفظ كل :

امیرحسین عطار زاده رتبه اول

۲ - رشته حفظ ۵ جزء : محمد سجاد زارع رتبه دوم

۳ - رشته قرائت تحقیق : امیر عباس مزیدی رتبه دوم

۴ - رشته قرائت ترتیل : حسین قدسی رتبه دوم

۵ - رشته قرائت تحقیق : فاطمه السادات میركریمی رتبه اول

۶ - رشته حفظ كل : مهدیه شمسی رتبه دوم

اعلام زمان‌ برگزاری مصاحبه دکتری ۹۶ دانشگاه قم

اعلام زمان‌ برگزاری مصاحبه دکتری 97-96 دانشگاه قم (گرایش علوم قرآن و حدیث + گرایش تفسیر تطبیقی)

برای مشاهده اندازه اصلی تصویر روی آن کلیک کنید 

* شایسته است از مسئولین برگزاری مصاحبه دکتری در دانشگاه قم تشکر و قدردانی صورت پذیرد، زیرا ملاحظه ماه مبارک را کرده و تاریخ مصاحبه ها را به بعد از ماه خدا موکول کرده اند. امید است دیگر دانشگاه ها نیز با الگوپذیری از دانشگاه قم، زمان مصاحبه ها را به بعد از 6 تیر موکول کنند. تا داوطلبان بتوانند از فیوضات ماه نزول قرآن کمال استفاده را ببرند.

ادعای عجیب عالم الازهر درباره حکم مشروب در قرآن مجید

ادعای عجیب عالم الازهر درباره حکم مشروب در قرآن مجید

شیخ مصطفی راشد در اظهار نظری عجیب و متناقض با احکام شرعی مدعی شد که اسلام و آیات قرآن شرب خمر را صراحتا حرام نکرده‌اند.

ادامه نوشته

ٌقرآن مجید و حرمت شراب+احادیث

قرآن مجید و حرمت شراب+احادیث

سوال

آیا شراب در قرآن به عنوان حرام یاد شده است ؟

پاسخ

در قرآن کریم آیاتی راجع به خمر نازل شده است و سیر حرمت آن را بیان می کند.

1- آیة 67 سورة نحل:

وَ مِن ثَمَرَتِ النَّخِیلِ وَ الأَعْنَبِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سکراً وَ رِزْقاً حَسناً إِنَّ فی ذَلِک لاَیَةً لِّقَوْمٍ یَعْقِلُونَ‏.

و از میوه درختان خرما و انگور، باده مستی‏بخش و خوراکی نیکو برای خود می گیرید. قطعاً در این‏[ها] برای مردمی که تعقل می‏کنند نشانه‏ای است..

این آیه در مکه نازل شده است و بعضی از مفسرین آن را دلیل بر اباحه شرب خمر گرفته اند.

ادامه نوشته

اصطلاح حدیثی جرح و تعدیل

اصطلاح حدیثی جرح و تعدیل

«جرح و تعديل» یکی از اصطلاحالات حديثی است. جرح به معنای بیان کلماتی در مورد شخص است که موجب عدم وثوق به روایت اوست.در مقابل «جرح»، «تعدیل» قرار دارد که به معنی موثق و عادل دانستن راوی حدیث می باشد.


معنای لغوی جرح

«جرح» در لغت یعنی عيب كردن، نقصان وارد آوردن است به کسی است.

جرح در اصطلاح فقها

و در اصطلاح فقها اظهار كردن فسق شاهد باشد. و كسى را «مجروح» گويند كه اعتبارى به قول و فعل او نباشد از جهت سهل انگارى و مسامحه در انجام احكام.

جرح در اصطلاح حدیثی

در اصطلاح حديث گويند: راوى بايد «مجروح» نباشد يعنى كلماتى كه جرح است در باره وى گفته نشده باشد و بلكه بايد در باره او كلماتى كه مدح است گفته شده باشد. در مقابل «جرح»، «تعدیل» قرار دارد که به معنی موثق و عادل دانستن راوی حدیث می باشد.

ادامه نوشته

مِمَّا خَطيئاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا ناراً فَلَمْ يَجِدُوا لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْصارا

مِمَّا خَطيئاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا ناراً فَلَمْ يَجِدُوا لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْصاراً (نوح: 25)

كلمه (من ) در (مما) در عين اينكه ابت دايى است، و ابتداى هدف را مى رساند، به حسب مورد، تعليل را هم افاده مى كند، و كلمه (ما) زايده است، كه تنها براى تأكيد و پر اهميت بودن سخن آمده، و كلمه (خطيئات ) به معناى معاصى و ذنوب است، و اگر كلمه (نار) را نكره آورده، به منظور بزرگ جلوه دادن آن بوده.

و معناى آيه اين است كه : قوم نوح به خاطر معاصى و ذنوبشان به وسيله طوفان غرق شده و داخل آتشى شدند كه با هيچ مقياسى نمى توان عذابشان را اندازه گيرى كرد. و در آيه نظم لطيفى بكار رفته، و آن اين است كه ميان غرق شدن به وسيله آب، و سوختن به وسيله آتش جمع كرده.

و مراد از(آتش ) در آيه شريفه آتش برزخ است، كه مجرمين بعد از مردن و قبل از قيامت در آن معذب مى شوند، نه آتش آخرت، و اين آيه خود يكى از ادله برزخ است، چون مى دانيم كه آيه شريفه نمى خواهد بفرمايد قوم نوح غرق شدند، و به زودى در قيامت داخل آتش مى شوند تا منظور از آتش، آتش قيامت باشد. و اينكه بعضى احتمال داده اند مراد از آتش، آتش آخرت باشد درست نيست، و نبايد به آن اعتنا كرد.

(فلم يجدوا لهم من دون اللّه نصارا) - يعنى جز خدا كسى را نيافتند كه در غرق نشدن ياريشان كند، و عذاب را از ايشان بگرداند، و اين جمله تعريضى است به اصنام و آلهه آنان.

درة التنزیل و غرة التأویل

درة التنزیل و غرة التأویل

درة التنزیل و غرة التاویل یا عنوان دیگر فی بیان الایات المتشابهات فی کتاب الله العزیز اثر مهم و معروف ابو عبدالله محمد بن عبدالله الخطیب اسکافی (ابوعبدالله رازی) می‌باشد.

معرفی اجمالی

درة التنزیل و غرة التاویل یا عنوان دیگر فی بیان الایات المتشابهات فی کتاب الله العزیز اثر مهم و معروف ابو عبدالله محمد بن عبدالله الخطیب اسکافی (ابوعبدالله رازی) می‌باشد. موضوع اصلی این کتاب آیات متشابه لفظی است و نویسنده، آیات متشابه قرآن را با یکدیگر مقایسه نموده و در این راستا، برای تبیین اختلاف و تفاوت ظاهری آیات از علوم ادبی،علوم قرآنی و تفسیر بهره برده است. هدف نویسنده در این کتاب، اثبات این حقیقت است که در قرآن تکرار بی فایده وجود ندارد و هر آیه دارای پیامی مستقل است که با آیه مشابهش فرق می‌کند، هر چند که الفاظ آنها شبیه هم هستند. این اثر اسکافی در قرآن پژوهی مجموعه‌ای از امالی اوست که به روایت و نقل ابراهیم بن علی بن محمد معروف به ابن ابی الفرج اردستانی می‌باشد.

ادامه نوشته

تفسیر إنما يخشى الله من عباده العلماء

تفسیر إنما يخشى الله من عباده العلماء

ادامه نوشته

ألم تر أن الله أعطاك سورة؟ تری کل ملك دونها یتذبذب

ألم تر أن الله أعطاك سورة تری کل ملك دونها یتذبذب

ابوالفتوح رازی می گوید: «بدانکه سوره را معنا منزلت بود از منازل شرف و دلیل این، قول نابغه ذبیانی است: الم تر ان الله اعطاک سوره تری کل ملک دونها یتذبذب «نمی بینی که خداوند به تو شرف و منزلتی داده است که هر پادشاهی نزد آن متزلزل می نماید.» اضافه می کند: «باروی شهر را از آن جهت سور خوانند که بلند و مرتفع باشد.» (الروض الجنان، ج1، مقدمه، ص 9)

مفهوم اُمّی بودن پیامبر(ص) و ادعای مستشرقان 2

مفهوم اُمّی بودن پیامبر(ص) و ادعای مستشرقان 2

بخش دوم و پایانی

دسته دوم ـ مخالفان درس ناخوانده بودن پیامبر(ص)

این دسته گاه بر اساس دلایل و شواهدی و بیشتر بدون دلیل و استدلال‌ معتقدند که پیامبراکرم خواندن و نوشتن می‌دانست. این عده در پی این پیش فرض اشتباه، دچار اشتباه‌ها و مغالطه‌های دیگر‌ی در مورد قرآن شده‌اند. در این قسمت آرای این دسته را بررسی می‌کنیم.

ادامه نوشته

مفهوم اُمّی بودن پیامبر(ص) و ادعای مستشرقان

مفهوم اُمّی بودن پیامبر(ص) و ادعای مستشرقان

خبرگزاری فارس: مفهوم اُمّی بودن پیامبر(ص) و ادعای مستشرقان

بخش اول

چکیده

واژه «اُمّی» که در قرآن و روایات اسلامی به کار رفته است، در هر مورد مفهوم خاصی دارد. در قرآن پیامبر اسلام دو بار به این صفت متّصف شده است. علمای لغت و تفسیر، «امّی» را به کسی می‌گفتند که خواندن و نوشتن نمی‌توانست، از این جهت اعتقاد بر این بود که پیامبر(ص) مانند توده مردم عرب خواندن و نوشتن نمی‌دانست.

ادامه نوشته

نشست پيش اجلاسيه طرحنامه دكتر رحيميان در دانشكده الهيات و معارف اسلامی

نشست پيش اجلاسيه طرحنامه دكتر رحيميان در دانشكده الهيات و معارف اسلامی

به همّت كمیته ی دستگاهی حمایت از كرسی ها در دانشگاه شیراز و با همكاری مركز پژوهش های فرهنگ اسلامی این دانشگاه و نیز دبیرخانه ی هیأت حمایت از كرسی های نظریه پردازی، نقد و مناظره وابسته به شورای عالی انقلاب فرهنگی، نشست پیش اجلاسیه ی طرحنامه ی دكتر سعید رحیمیان، اردیبهشت ماه جاری در سالن دكتر شهیدی دانشكده ی الهیات و معارف اسلامی برگزار شد.

ادامه نوشته

کنا عند رسول الله نؤلف القرآن من الرقاع

کنا عند رسول الله نؤلف القرآن من الرقاع

سوال

آیا اولین بار که قرآن نوشته و به صورت کتاب در آمد، به همین صورت بوده است؟

پاسخ

در باره این که قرآن از چه زمان به این صورت جمع آوری شده، سه نظر وجود دارد:

ادامه نوشته

گروه الهیات دانشگاه مفید قم

گروه الهیات دانشگاه مفید قم

مدیرگروه: دکتر سیدابوالفضل موسویان

E-mail:moosavian@mofidu.ac.ir

تلفن: 32130291


کارشناس گروه آموزش: سیدرحیم میرمحمدی

تلفن:32130879

گروه الهیات در سال 1383 به عنوان پنجمین دپارتمان در دانشگاه مفید تاسیس و در همان سال کارشناسی ارشد معارف قرآن در این دپارتمان راه اندازی شد.
دوره کارشناسی ارشد معارف قرآن: دوره کارشناسی ارشد معارف قرآن - که از میان طلاب سطح دو حوزه و بالاتر پذیرش می شوند - برای تکمیل آموخته های خود، در این دوره با مباحث ژرف تری آشنا می شوند. دروس کارشناسی ارشد معارف قرآن 28 واحد درسی اصلی و 18 واحد دروس پیش نیاز تنظیم شده است. این دانشجویان نیز باید نهایتا پایان نامه ای به ارزش 4 واحد تالیف نموده و برای اخذ مدرک کارشناسی ارشد، به صورت رسمی، با موفقیت از آن دفاع کنند. عنوان پایان نامه های دفاع شده برای کارشناسی ارشد معارف قرآن و چکیده برخی از آنها در این پایگاه عرضه شده است. طول دورة تحصیل در کارشناسی ارشد حداکثر 2/5 سال است. برای کسب اطلاعات بیشتر به آئین نامه آموزشی کارشناسی یا آئین نامه آموزشی کارشناسی ارشد، و برای اطلاع از شرایط و نحوه پذیرش در این دپارتمان به پذیرش مراجعه کنند.

چارت درسی كارشناسی علوم قرآن وحديث

حدیث مقطوع (از اقسام خبر واحد)

حدیثى را مقطوع گویند كه بعض راویان آن ناشناخته باشند یا اتصال اسناد آن به معصوم علیه‌السلام معلوم نباشد. در اصطلاح عامه حدیث مقطوع به هر حدیثى كه بیانگر گفتار یا كردار تابعین (تابعى) باشد، اطلاق مى‌شود.

در كلمات فقها، حدیث مقطوع گاه مرادف حدیث منقطع به معناى اخص (حدیث منقطع) آمده است.

حدیث مقطوع به معناى نامعلوم بودن اتصال اسناد آن به معصوم علیه‌السلام و نیز به معناى مصطلح نزد عامه اعتبار ندارد. حدیث مقطوع به معناى ناشناخته بودن بعض راویان آن در صورت اتصال به معصوم علیه‌السلام مصداق حدیث ضعیف مى‌باشد.

مِنَ المُؤمِنينَ رِجالٌ صَدَقوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَيهِ

مِنَ المُؤمِنينَ رِجالٌ صَدَقوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَيهِ فَمِنهُم مَن قَضىٰ نَحبَهُ وَمِنهُم مَن يَنتَظِرُ وَما بَدَّلوا تَبديلًا ﴿الأحزاب: ۲۳﴾

شهيد مصطفى بدر الدين

در میان مؤمنان مردانی هستند که بر سر عهدی که با خدا بستند صادقانه ایستاده‌اند؛ بعضی پیمان خود را به آخر بردند (و در راه او شربت شهادت نوشیدند)، و بعضی دیگر در انتظارند؛ و هرگز تغییر و تبدیلی در عهد و پیمان خود ندادند.

ادامه نوشته

وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا

وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا 

إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ يُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْأَرْحامِ وَ ما تَدْري نَفْسٌ ما ذا تَکْسِبُ غَداً وَ ما تَدْري نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَليمٌ خَبيرٌ 34

ادامه نوشته

اخوان المکاشره

امام باقر علیه‌السلام در روایتی می‌فرماید: مردی از امیرالمؤمنین علیه‌السلام درباره برادران سؤال کرد و حضرت در پاسخ فرمودند: برادران دو دسته‌اند: یکی «اخوان الثّقه» و دیگری «اخوان المکاشره». آنگاه خانواده را از اخوان الثقه برشمردند و فرمودند: مال و جانت را در اختیار آنان قرار ده، با دوستانشان دوست و با دشمنانشان دشمن باش، اسرار و عیوبشان را فاش نکن و خوبی آنان را آشکار ساز. اما گروه دیگر یعنی «اخوان المکاشره» در حدّ اطمینان نیستند. پس، از همنشینی با آنان لذت ببر، ولی بیش از این از آن‌ها انتظار نداشته باش. سپس حضرت فرمودند: آنچه آنان از گشاده‌رویی و شیرین‌زبانی به تو هدیه می‌کنند، از آنان دریغ مدار.

دلم شکستی و جانم هنوز چشم به راهت شبی سیاهم و در آرزوی طلعت ماهت

دلم شکستی و جانم هنوز چشم به راهت

شبی سیاهم و در آرزوی طلعت ماهت

ادامه نوشته

اگر خورشید شد خاموش، ماه و اختری هم هست

اگر خورشید شد خاموش ، ماه و اختری هم هست

وگر آتش شود خاکستر آن زیر اخگری هم هست

ادامه نوشته

دانلود ترجمه فارسی الاتقان سیوطی

دانلود ترجمه فارسی الاتقان سیوطی

احمد شلبی در مقاله‌ای تحت عنوان «پژوهشهای قرآن شناختی سیوطی» بر آن است که سیوطی بسیاری از رسائل و کتابهایی را که در زمینه علوم قرآنی داشته، از جمله خلاصه یا تمامی کتاب مفحمات الاقران و معترک الاقران را در اثر بزرگ خود الاتقان گرد آورده است.

ادامه نوشته

دانلود کتاب الاتقان سیوطی

دانلود کتاب الاتقان سیوطی

دانلود ترجمه فارسی الإتقان سیوطی

پسورد: صلوات بر محمد و آل محمد

دانلود ترجمه فارسی «الاتقان فی علوم القرآن» جلال الدین سیوطی

دانلود ترجمه فارسی «الاتقان فی علوم القرآن» جلال الدین سیوطی

ادامه نوشته

مقاله کاوشی نو درباره مجمل در قرآن

مقاله: کاوشی نو درباره مجمل در قرآن (فاطمه موسوی/مجله مشکوة)

برای ملاحظه متن کامل مقاله کلیک کنید