تعریف «تعریض در کلام» و تفاوت آن با «کنایه» (علوم قرآنی)+مثال قرآنی

تعریف «تعریض در کلام» و تفاوت آن با «کنایه» (علوم قرآنی)+مثال قرآنی

اشاره داشتن کلام به معنایی غیر از معنای حقیقی آن را تعریض گویند.

۱ - تعریف

«تعریض» یکی از انواع بدیع قرآن، در لغت به معنای «به کنایه سخن گفتن» است؛ بر خلاف تصریح. و در اصطلاح، آن است که گوینده کلامی را بیاورد و در معنای حقیقی خودش به کار ببرد و با آن به مفهوم دیگری اشاره کند که از سیاق و ظرف سخن برآید.

۲ - اقسام کنایه

سکاکی کنایه را پنج قسم می‌داند: تعریض؛ تلویح؛ رمز؛ ایماء؛ اشاره. سپس می‌گوید: «تعریض» کلامی است که برای موصوفی آورده می‌شود که ذکر نشده است.

ادامه نوشته

يا ليت امي لم تلدني

يا ليت امي لم تلدني

 مسئله دوم می‌فرمایند که یجوز النوح علی المیت بالنظم و النثر مالم یتضمن الکذب ولم یکن مشتملا علی الویل و الثبور ولکن یکره فی اللیل و یجوز اخذ الا جره اذا لم یکن بالباطل لکن الاولی ان لا یشترط اولا.

ادامه نوشته

یأکل الطعام و یمشی فی الأسواق

صنعت به كار رفته در آیه شریفه «یأکل الطعام و یمشی فی الأسواق»

فرض کنید اینکه قرآن می‌فرماید حضرت مریم و فرزندش "کانا یاکلان الطعام"، کنایه از چیزی است. یا مثلاً "ما لهذا الرسول یاکل الطعام و یمشی فی الاسواق"، اینکه در بازار راه می‌رود، کنایه از چیزی است؛ نه اینکه چرا پیامبر صلوات الله علیه و آله در بازار راه می‌رود.

این در مورد روش گفتگو که کلمات کنایی را خوب است زیاد به کار ببریم. یکی هم از جهت محتوا که باید مؤدبانه باشد. "و اذا مرضت فهو یشفین"؛ حضرت ابراهیم می‌فرماید خدای من کسی است که می‌میراند، زنده می‌کند، می‌خنداند، می‌گریاند، من مریض بشوم، شفا می‌دهد. نفرمود خدا مریض می‌کند و شفا می‌دهد. هم مریضی دست خداست و هم شفا؛ اما چون مریضی بد است، این را نباید به خداوند نسبت داد. ما باید یک جاهایی عاقلانه رفتار کنیم و یک جاهایی مؤدبانه. این‌ها خودش حریم دارد. ادب این است که هر بدی است، زیر سر خود ماست، هر خوبی هست مربوط به خداوند است و این بی‌ادبی است که بعضی چیزها را به خدا نسبت دهیم.

وبلاگ تخصصی علوم قرآن و حدیث

ادامه نوشته

اسم غیرمتصرف و اقسام آن (2)

اسم غیرمتصرف و اقسام آن (2)

اهداف درس:

- آشنایی با اسم شرط، اسم استفهام و کنایه به عنوان اسم غیرمتصرف

- پرداختن به مشهورترین اسامی شرط و ویژگی های آن ها

- آشنایی با مشهورترین اسامی استفهام و کنایه و معنای هریک از آن ها

در مطالب گذشته درباره اسم غیرمتصرف و اقسام آن از جمله «ضمیر، اسم اشاره و اسم موصول» توضیح دادیم اکنون به دیگر اقسام آن تحت عنوان اسم شرط، اسم استفهام و کنایه می پردازیم.

ادامه نوشته