حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام:
از احمق دوری کن؛ زیرا مدارا کردن با او تو را به رنج میافکند همراهی با او، تو را هلاک میکند و مخالفت با او، آزارت میدهد.
غررالحكم، 2593
قال سیّد الأوصیاء عليُّ بنُ ابی طالب عليه السّلام:
أحـمَـقُ النّاسِ مَـن ظَـنَّ أنّهُ أعْـقَـلُ النّـاسِ.
امام على عليه السلام فرمود:
احمق ترين مردم كسى است كه خود را خردمندترين مردم مى داند.
غرر الحكم : 3089
امیرالمؤمنین على عليه السلام:
مَن تَتَبَّعَ خَفِيّاتِ العُيوبِ حَرَمَهُ اللّهُ مَوَدّاتِ القُلوبِ.
هر كس در پىِ عيب هاى پوشيده مردم باشد، خداوند، او را از دوستىِ دل ها محروم مى كند.
غررالحكم، حدیث5197
حضرت امام على عليه السلام:
ثيَابُكَ عَلَى غَيْرِكَ أَبْقَى لَكَ مِنْهَا عَلَيْك
لباس تو بر تن دیگری ماندگارتر است تا بر تن خودت.
غررالحكم، جلد1، صفحه333
امام على عليه السلام:
صِل عَجَلَتَكَ بِتَأَنّيكَ، وسَطوَتَكَ بِرِفقِكَ، وشَرَّكَ بِخَيرِكَ، وَانصُرِ العَقلَ عَلَى الهَوى تَملِكِ النُّهى.
شتابت را به درنگ خويش، قدرتت را به نرمش خويش، و بدى ات را به نيكى خويش وصل کن. و خرد را بر ضدّ هوس يارى كن كه مالكِ خرد خواهى شد.
غررالحكم، حدیث ۵۸۴۹
امام على عليه السلام:
العاقِلُ يَعتَمِدُ عَلى عَمَلِهِ، الجاهِلُ يَعتَمِدُ عَلى أمَلِهِ
خردمند، به عمل خويش تكيه مى كند. نادان، به آرزوى خويش تكيه مى نمايد
غررالحكم، حدیث: 1240
قصم ظهری رجلان: جاهل متنسک و عالم متهتک
در کتاب غررالحکم، که بخشی از حکمتها و سخنان حضرت امام علی (علیه السلام) را در خود جای داده، چنین آمده است: «ما قصم ظهری إلا رجلان عالم متهتّک و جاهل متنسّک هذا ینفر عن حقّه بتهتّکه و هذا یدعو إلى الباطل بتنسّکه»؛[1] فقط دو شخص کمرم را شکستند؛ عالمی که از انجام گناه ابائی ندارد و نادانی که اهل عبادت باشد. آن عالم با ارتکاب گناهان، مردم را از دینداری فراری میدهد و این نادان، به خاطر جهلش، مردم را به سمت باطل میکشاند.
روایتی به همین مضمون، از امام صادق (علیه السلام) نیز نقل شده است. [2] در این روایت، از دو نفر نام برده شده است که موجب دور شدن مردم از دین و راه حق میشوند. این دو گروه عبارتاند از:
1. عالم متهتک: متهتک به کسی گفته میشود که از رسوا شدن باکی ندارد. [3] طبیعتاً کسی که از رسوا شدن، ترسی نداشته باشد، از انجام هیچ خطا و گناهی ابایی ندارد. چنین افرادی، با اعمال ناشایسته خود، موجب بدبینی مردم نسبت به علم و دین میشوند، و آنان را دینگریز میکنند.
2. جاهل متنسک: یعنی شخص «نادانی» که اهل زهد و انجام عبادات است [4] و در انجام عباداتش سختکوش است.[5] چنین افرادی، ظاهری زیبا و فریبنده دارند ولی باطنی تاریک و خالی از نور علم و معرفت. درباره اینکه این اشخاص، چه طور موجب کشانده شدن مردم به سمت باطل میشوند، احتمالات مختلفی داده شده و تفاسیر متفاوتی ارائه گردیده است. برخی گفتهاند که منظور از باطل، همان جهلی است که یک عابد دارد، و مردم به خاطر عباداتی که از او میبینند، به جهل او رغبت پیدا میکنند و آنرا امر مثبتی تلقی میکنند. [6] برخی دیگر گفتهاند که منظور این است که این فرد جاهل، به خاطر جهلش، موجب ایجاد بدعت در عبادات و دین میشود و مردم هم از او پیروی میکنند و به باطل کشیده میشوند. ممکن است که این دو نظریه، به یک موضوع اشاره داشته باشند. تفسیر دیگری میگوید: وقتی مردم، نادانی و جهل این شخص عابد را میبینند، نسبت به زهد و عبادات بیرغبت شده و راهی خلاف آنچه که او میرود طی خواهند کرد و در نتیجه از عبادات دوری خواهند کرد. [7]
[1]. تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، محقق، مصحح، رجائی، سید مهدی، ص 696، قم، دار الکتاب الإسلامی، چاپ دوم، 1410ق.
[2]. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 1، ص 208، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق.
[3]. بستانی، فؤاد افرام، مهیار، رضا، فرهنگ ابجدی عربی-فارسی، ص 780، تهران، انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1375ش.
[4]. همان، ص 265.
[5]. فیض کاشانی، محمد محسن، نوادر الأخبار فیما یتعلق بأصول الدین، محقق، مصحح، انصاری قمی، مهدی، ص30، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ اول، 1371ش.
[6]. آقا جمال خوانساری، محمد، شرح بر غرر الحکم و درر الکلم، محقق و مصحح: حسینی ارموی محدث، جلالالدین، ج 6، ص 98، دانشگاه تهران، چاپ چهارم، 1366ش.
[7]. بحار الانوار، ج 1، ص 208.
باید آنهایی که به اسلام اعتقاد دارند به داد اسلام برسند. آنهایی که می خواهند اسلام در این مملکت حکومت کند باید به داد اسلام برسند. یک دسته جوان اند. مطلع نیستند از مسائل. جاهل متنسک از آنهایی است که پیغمبر فرموده است که: دو طایفه هستند که کمر مرا می شکنند: یکیشان عالم متهتک است، یکیشان جاهل متنسک است. جاهل مقدس مآب کمر پیغمبر را می شکند. جاهلی که نداند قانون اسلام چیست و پیش خود به اسم اسلام برود به خیال خودش خدمت می کند. این از آنهایی است که پیغمبر فرموده است که کمر مرا می شکند.
صحیفه امام جلد ۱۱ ص ۳۱۴
جاهل متنسک کسی است که در انجام عبادات و تکالیف به حسب کمیت بسیار کوشا می باشد ولی از نظر معرفت و معلومات تهی می باشد.بنا به روایاتی که از امیر المومنین (ع) نقل شده است حضرتش می فرماید: دو کس پشت مرا شکستند عالم متهتک (عالم بی پروا که اهل عمل نمی باشد و از انجام گناه پروایی ندارد) و جاهل متنسک ( جاهلی که در عبادت کوشا می باشد) چنین جاهلی با سلوک و عبادتش مردم را فریب می دهد و چنین عالمی با بی پروائیش مردم را فریفته و گمراه می کند. (بحار 2/111)
در روایتی نیز نزدیک به همین مضمون از امام صادق علیه السلام نقل شده که حضرت می فرماید: دو کس پشت مرا شکستند عالم متهتک و جاهل متنسک اولی مردم را از علم خود به سبب عملکردش باز می دارد و دومی به سبب جهلش مردم را از عبادت باز می دارد.
سخن امام در مورد جاهل متنسک دو گونه معنی شده است اول اینکه جهل چنین فردی باعث می شود مردم به سراغ عبادت او نروند و از عبادت زده شوند و یا اینکه عبادت او باعث می شود مردم به او روی آورند و او به جهت تهی بودن از علم مردم را گمراه کند و از حقیقت عبادت و عبادت حقیقی باز دارد.
باز نزدیک به مضامین یاد شده در روایتی دیگر از امیر المومنین این گونه نقل شده است که: دو کس در دنیا پشت مرا شکستند شخص سخن دان فاسق و جاهل ناسک (اهل سلوک و عبادت) یکی به زبان خود فسق خود را می پوشاند و دیگری به عبادتش جهل خود را پنهان می کند پس بپرهیزید از عالم فاسق و جاهل متعبد اینان سبب گمراهی هر گمراه شونده ای می باشند چرا که من شنیدم رسول خدا می فرمود: هلاکت امت من به دست منافقی است که علیم اللسان [سخنور] است. (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها، کد: 2/101146)
راهنمای آزمون ارشد و دکتری رشته علوم قرآن و حدیث+مطالب آموزنده قرآنی و حدیثی+علایق شخصی