مقاله اصحاب حدیث (متقدم و متأخر) دکتر احمد پاکتچی

اصحاب حدیث
عنوان گروهی از عالمان در سده های نخست اسلامی است که در روش خود برای آموزش احادیث و پیروی آن، اعتنایی ویژه داشته اند. آن گروه که در منابع اصحاب حدیث خوانده شده ­اند، با وجود گوناگونی روشها، در این امر اشتراک دارند که در برخورد با معارف دینی، منابع نقلی از احادیث و آثار زمینه اصلی مطالعات آنان بوده است. البته علمای اصحاب حدیث در چگونگی برخورد با حدیث، دارای روشی همسان نبوده­اند و همین امر موجب می گردد تا در مطالعه تاریخی، ضرورت تمییز میان طیف های گوناگون احساس گردد. اگرچه اصحاب حدیث به معنای اعم، موضوعات گوناگون دینی مشتمل بر تعالیم فقهی و کلامی و جز آن را نیز مورد بررسی قرار داده، و در هر یک آثار متعددی نیز پرداخته اند، اما آنان بیش از هر چیز، در تاریخ فرهنگ اسلامی، به عنوان یکی از دو گرایش اصلی در فقه اهل سنت در سده های نخستین، در مقابل اصحاب رای شهرت داشته اند.

ادامه نوشته

اصحاب حدیث متقدم و اصحاب حدیث متأخر

محمد بن ادریس شافعی (د ۲۰۴ق)، فقیه و اصولی نامدار مکی، از آنجا که مراحل تحصیل خود را در مکه، مدینه، یمن و عراق گذرانید، به خوبی با مذاهب گوناگون فقهی عصر خود آشنا شد و اندیشه فقهی او، حاصل برخورد تعالیم بومها و مکاتب گوناگون بود. او در فقه، نظامی مدون و روشمند عرضه کرد که در کلیت با موازین سنتی اصحاب حدیث قابل انطباق بود و مبانی آن را در کتاب الرساله به تحریر در آورد و از این رهگذر به عنوان نویسنده نخستین اثر نسبتاً جامع در علم اصول شهرت یافت. شافعی چگونگی تمسک به ادله، اعم از کتاب و سنت و اجماع و نیز کاربرد رأی را بازبینی اساسی کرد، به طوری که در مقایسه روش او با اصحاب اثر متقدم، تفاوتهایی به ظاهر جزئی، ولی در عمل بسیار زیربنایی به چشم می‌خورد.

ادامه نوشته