اولين و آخرين آيات نازل شده‏ - The first and last verses revealed

اختلاف نظراتى بين مفسرين قرآن كريم در اينكه اولين و آخرين آيه نازل شده كدام است وجود دارد؛ اكثر مفسرين معتقدند اولين آيات نازل شده 5 آيه اول سوره علق است.

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‏، اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ‏، خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ‏، اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ‏ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ‏، عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ».

️ بعضى ديگر سوره مدثر را اولين آيات نازل شده می دانند.

️ برخى از مفسرين سوره حمد را اولین سوره کامله می دانند.

در اينكه آخرين آيات نازل شده كدام است نيز بين مفسرين اختلاف نظراتى وجود دارد ولى از چند آيه ذيل خارج نيست.

مشهور اقوال مفسرين اين است كه آخرين آيات نازل شده، آيات 128 و 129 سوره توبه است.

«لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ‏ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ».

️ برخى ديگر از مفسرين موارد ذيل را به عنوان آخرين آيات نازل شده برشمرده‏ اند.

1- آيه 281 سوره بقره‏ «وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ».

2- آيه 3 سوره مائده‏ «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ‏ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً».

3- آيات 278 و 279 سوره بقره‏ «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ذَرُوا ما بَقِيَ مِنَ الرِّبا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُؤُسُ أَمْوالِكُمْ لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ».

4- آيه 176 سوره نساء «يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ ... وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْ‏ءٍ عَلِيمٌ».

* در اينكه آخرين سوره نازل شده كدام سوره است نيز اختلاف نظراتى وجود دارد ولى مشهور مفسرين بنابر روايتى از ابن عباس عقيده دارند سوره نصر آخرين سوره نازل شده بر پيامبر صلى الله عليه و آله است.