متن آیه: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»

ترجمه آیه: «اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، صبر كنيد و ايستادگى ورزيد و مرزها را نگهبانى كنيد و از خدا پروا نماييد، اميد است كه رستگار شويد.»

اين آيه، در چند مرحله به صبر در برابر انواع حوادث و مصائب توصيه مى‌كند؛

ـ در برابر ناگوارى‌هاى شخصى و هوسها صبر كنيد؛ اصبروا

ـ در برابر فشارهاى كفّار، مقاومت بيشتر كنيد؛ صابروا

ـ در حفظ مرزهاى جغرافيايى از هجوم دشمن، حفظ مرزهاى اعتقادى و فكرى، از طريق مباحث علمى و حفظ مرز دل‌ها، از هجوم وسوسه‌ها بكوشيد؛ رابِطُوا

علامه طباطبایی در تفسیر المیزان در خصوص این آیه بیان می‌دارد:

«امرهایى كه در اين آيه آمده، يعنى امر (اصبروا) و (صابروا) و (رابطوا) و (اتّقوا) همه مطلق و بدون قيد است در نتيجه صبرش، هم شامل صبر بر شدائد مى‌شود و هم شامل صبر در اطاعت خدا و همچنين صبر بر ترک معصيت و به هر حال منظور از آن صبر تک تک افراد است چون دنبالش همين صبر را به صيغه (مفاعله - صابروا) آورده كه در مواردى استعمال مى‌شود كه ماده فعل بين دو طرف تحقق مى‌يابد.

مصابره عبارت است از اينكه جمعيتى به اتفاق يكديگر اذيت‌ها را تحمل كنند و هر يک صبر خود را به صبر ديگرى تكيه دهد و در نتيجه بركاتى كه در صفت صبر هست دست به دست هم دهد و تأثير صبر بيشتر گردد و اين معنا امرى است كه هم در فرد محسوس است و هم در اجتماع، چون باعث مى‌شود كه تک تک افراد نيروى يكديگر را به هم وصل كنند و همه نيروها يكى شود.

مرابطه از نظر معنا اعم از مصابره است چون مصابره عبارت بود از وصل كردن نيروى مقاومت افراد جامعه در برابر شدائد و مرابطه عبارت است از همين وصل كردن نيروها اما نه تنها نيروى مقاومت در برابر شدائد بلكه همه نيروها و كارها در جميع شؤون زندگى دينى چه در حال شدت و چه در حال رخا و خوشى.

چون مراد از مرابطه اين است كه جامعه به سعادت حقيقى دنيا و آخرت خود برسد و اگر مرابطه نباشد گو اينكه صبر من و تو به تنهایى و علم من و تو به تنهایى و هر فضيلت ديگر افراد به تنهایى سعادت‌آور هست ولى بعضى از سعادت را تأمين مى كند و بعضى از سعادت سعادت حقيقى نيست، به همين جهت دنبال سه جمله: (اصبروا و صابروا و رابطوا) اضافه كرد: (و اتّقوا اللّه لعلكم تفلحون ) كه البته منظور از اين فلاح هم فلاح تام حقيقى است.

آیت‌ الله مکارم شیرازی نیز در تفسیر نمونه در این باره بیان می‌دارد: «اين آيه آخرين آيه سوره آل عمران و محتوى يک برنامه جامع چهار ماده‌اى براى عموم مسلمين است:

۱ـ نخست روى سخن را به همه مؤمنان كرده و به اولين ماده اين برنامه اشاره مى‌كند و مى‌فرمايد: (اى كسانى كه ايمان آورده ايد در برابر حوادث ايستادگى كنيد؛ يا ايها الذين آمنوا اصبروا). صبر و استقامت در برابر مشكلات و هوس‌ها و حوادث، در حقيقت ريشه اصلى هر گونه پيروزى مادى و معنوى را تشكيل مى‌دهد و هر چه درباره نقش و اهميت آن در پيشرفت‌هاى فردى و اجتماعى گفته شود كم است.

۲ ـ در مرحله دوم قرآن به افراد با ايمان دستور به استقامت در برابر دشمن مى‌دهد و مى‌فرمايد: (و در برابر دشمنان نيز استقامت به خرج دهيد؛ و صابروا). (صابروا) از (مصابره از باب مفاعله ) به معنى صبر و استقامت در برابر صبر و استقامت ديگران است. بنابراين قرآن نخست به افراد با ايمان دستور استقامت مى‌دهد، كه هر گونه جهاد با نفس و مشكلات زندگى را شامل مى‌شود و در مرحله دوم دستور به استقامت در برابر دشمن مى‌دهد و اين خود مى‌رساند كه تا ملتى در جهاد با نفس و اصلاح نقاط ضعف درونى پيروز نشود، پيروزى او بر دشمن ممكن نيست و بيشتر شكست‌هاى ما در برابر دشمنان به خاطر شكست است كه در جهاد با نفس و اصلاح نقاط ضعف خود دامنگير ما شده است. ضمنا از دستور (صابروا) استفاده مى‌شود كه هر قدر دشمن بر استقامت خود بيافزايد ما نيز بايد بر پايدارى و استقامت خود بيفزاييم.

۳ ـ در جمله بعد به مسلمانان دستور آماده‌باش در برابر دشمن و مراقبت دائم از مرزها و سرحدات كشورهاى اسلامى مى‌دهد و مى‌فرمايد: (از مرزهاى خود، مراقبت به عمل آوريد؛ و رابطوا). اين دستور به خاطر آن است كه مسلمانان هرگز گرفتار حملات غافلگيرانه دشمن نشوند و نيز به آنها دستور آماده‌باش و مراقبت هميشگى در برابر حملات شيطان و هوس‌هاى سركش مى‌دهد تا غافلگير نگردند.

۴ ـ بالاخره آخرين دستور كه همچون چترى بر همه دستورات سابق سايه مى‌افكند دستور به پرهيزكارى است؛ و اتقوا الله. استقامت، مصابره و مرابطه بايد آميخته با تقوى و پرهيزكارى باشد و از هر گونه خودخواهى و رياكارى و اغراض ‍ شخصى به دور گردد. در پايان آيه مى‌فرمايد: (شما در سايه به كار بستن اين چهار دستور، مى‌توانيد رستگار شويد و با تخلف از آنها راهى به سوى رستگارى نخواهيد داشت؛ لعلكم تفلحون).»

امروز اگر مسلمانان، آيه فوق را به عنوان يک شعار و دستورالعمل اسلامى در برنامه زندگى خود پياده كنند، بسيارى از مشكلات را كه اكنون با آن مواجه هستند حل خواهند کرد. امروز ضرباتى بر پيكر اسلام و مسلمين بر اثر زير پا گذاشتن و يا فراموش كردن همه يا بعضى از اين دستورهاى چهارگانه وارد مى‌شود كه بسيار دردناک است و اگر روح استقامت و پايمردى در مسلمانان زنده شود، اگر در برابر افزايش تلاش و كوشش دشمنان، مسلمانان تلاش و كوشش بیشتری از خود نشان دهند و اگر طبق فرمان مرابطه مراقبت كافى از مرزهاى جغرافيايى و فرهنگى و عقيده‌اى خود بنمايند و همواره در برابر نقشه‌هاى دشمنان در حالت آماده‌باش باشند و علاوه بر همه اينها با تقواى فردى و اجتماعى، گناه و فساد را از جامعه خود دور كنند پيروزى آنها تضمين خواهد شد.

در مجموع از این آیه می‌توان این نتایج را برشمرد:

* در سايه‌ ايمان، به كمالات مى‌رسيد.

* تا در مشكلات فردى صابر نباشيد، نمى‌توانيد در برابر دشمنان دين مقاومت كنيد.
* از ديگران عقب نمانيد، اگر كفّار در كفر خود مقاومت مى‌كنند، كشته مى‌دهند و مال خرج مى‌كنند، شما نيز در راه خدا با جان و مال پايدارى كنيد.

* مسلمانان بايد مشكلات يكديگر را تحمل كنند و يكديگر را به صبر سفارش كنند.

* اسلام، دين ارتباط است. ارتباط با مردم و خدا و پيامبران

* صبر و مصابره و مرابطه بايد جهت‌دار باشد و در مسير تقوا و رضاى الهى قرار گيرد، وگرنه كفّار هم اين امور را دارند.

* اسلام دين جامعى است، صبر و تقوا در كنار توجّه به مرزها بيان شده است.

* تقوا، مرتبه‌اى بالاتر از ايمان است.

* صبر، زمينه رسيدن به سعادت و پيروزى است.