«صفت و اضافه»

1) موصوف و صفت: به اسمی که حالت و چگونگی اسم قبل از خود را توصیف می کند، «صفت» و به اسمی که قبل از صفت می آید را «موصوف» می گویند. در زبان عربی به صفت «نَعت» و به موصوف «مَنعُوت» گفته می شود.

صفت به دو شکل به کار برده می شود:

الف) مفرد

ب) جمله (جمله و صفیه)

الف) صفت مفرد: هر گاه صفت یک اسم باشد آن را «صفت مفرد» می نامیم و در چهار مورد از موصوف (اسم قبل از خود) پیروی می کند.

موارد تبعیّت صفت مفرد از موصوف:

الف) جنس (مذکّر و مؤنّث بودن)

ب) معرفه و نکره بودن

ج) عدد (مفرد و مثنّی و جمع بودن)

د) اعراب (رفع و نصب و جرّ)

مثال : رَأَیْتُ تِلْمِیذاً نَظِیفاً.


موصوف صفت/«مفرد» 

(مذکّر) (مذکّر)
(نکره) (نکره)
(مفرد) (مفرد)
(نصب) (نصب)


نکته 1 : هر گاه موصوف جمع غیر عاقل (غیر انسان) باشد، صفت برای آن به صورت مفرد مؤنّث می آید. 

مثال: أَیّامُ الدِّراسَةِ مِنَ الْأَیّامِ الْجَمِیلَةِ.

موصوف صفت

(غیر عاقل) (مفرد مؤنّث)

نکته 2: در زبان عربی اسم هایی وجود دارند که بدون داشتن علامت تأنیث، مؤنّث به شمار می آیند که به آن ها «مؤنّث معنوی» گفته می شود. و صفت برای آن ها به صورت « مفرد مؤنّث » می آید.

مانند: (شَمْس، أَرْض، نَفْس، رِیح، دار) و نام اغلب اعضای زوج بدن (عَیْن، یَد، رِجْل)

ب) صفت جمله (جمله وصفیـه) : اگر جمله ی (فعلیه یا اسمیه) بعد از اسمی نکره بیاید، «صفت» می باشد که به آن «جمله وصفیه» می گویند. جمله وصفیه در اعراب از اسم نکره قبل ازخود (موصوف) پیروی می کند و اعرابش همیشه «محلّی» است.

مثال: 
اَلسّاعَةُ کَنْزٌ لا یَنْفَـدُ.
اسم نکره صفت/«جمله» 
(موصوف) (جمله وصفیه)
مرفوع محلا مرفوع

نکته: در زبان فارسی اگر اسمی بخواهد هم صفت و هم مضاف الیه بگیرد، ابتدا صفت می آید و سپس مضاف الیه. ولی در زبان عربی اگر اسمی بخواهد هم صفت و هم مضاف الیه بگیرد، ابتدا مضاف الیه می آید و سپس صفت قرار می گیرد. 
مثال:
زبان فارسی: در بزرگ مدرسه زبان عربی: بابُ الْمَدْرَسَةِ الْکَبِیرُ

صفت مضاف الیه مضاف الیه صفت 

2) مضاف و مضاف الیه: هر گاه دو اسم در کنار هم قرار بگیرند به طوری که اسم اول به اسم دوم اضافه شده باشد به اسم اول مضاف و به اسم دوم مضاف الیه گفته می شود.

نکته 1 : مضاف هیچگاه «ال» و «تنوین» نمی پذیرد. 

مثال : بابُ‌ الصَّفِّ
مضاف بدون«ال» و«تنوین»

نکته 2: اسم مثنّی و جمع مذکّر سالم در صورت مضاف واقع شدن، حرف «ن» آخر آن ها حذف می شود.

مثال : مثنّی : أَخَوَیکُمْ / جمع مذکّر سالم: مُعَلِّمُو الْمَدْرَسَةِ
مضاف مضاف
بدون «ن» بدون «ن»

اعراب مضاف و مضاف الیه : مضاف الیه همیشه «مجرور» است ولی اعراب مضاف بستگی به نقش آن در جمله دارد. یعنی می تواند بر اساس نقشش «مرفوع یا منصوب و یا مجرور» باشد. 

مثال: رفع : جاءَ صَدِیقُ حَمِیدٍ.
فاعل، مضاف الیه،
مرفوع مجرور
نصب: رَأَیْتُ صَدِیقَ حَمِیدٍ.
مفعول، مضاف الیه،
منصوب مجرور
جرّ: سَلَّمْتُ عَلَى صَدِیقِ حَمِیدٍ.
مجرور به حرف جرّ، مضاف الیه،
مجرور مجرور
 

در سه عبارت فوق «صَدِیق» مضاف واقع شده که براساس نقشش در جمله اعراب پذیرفته است. ولی «حَمِید» در هر سه جمله (مضاف الیه و مجرور ) می باشد.