علوم قرآن و حدیث

نظر علامه طباطبایی «لا تتخذوا بطانة من دونكم لا يألونكم خبالا»

(س.د. 1394)

«يايها الذين آمنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم لا يا لونكم خبالا ودوا ما عنتم قد بدت البغضاء من افوههم و ما تخفى صدورهم اكبر قد بينا لكم الآيات ان كنتم تعقلون». آل عمران : 118.

 در اين آيه شريفه، (وليجه) (خويشاوند نزديک) را (بطانه) (آستر) ناميده و وجهش اين است كه آستر به پوست بدن نزديک است. تا رويه (ظهاره) لباس. چون آستر لباس بر باطن انسان اشراف و اطلاع دارد و مى داند كه آدمى در زير لباس چه پنهان كرده، خويشاوند آدمى هم همينطور است، از بيگانگان به آدمى نزديكتر و به اسرار آدمى واقف تر است. و جمله (لا يالونكم) به معناى (لا يقصرون فيكم) است. يعنى دشمنان از رساندن هيچ شرى به شما كوتاهى نمى كنند.

و كلمه (خبال) به معناى شر و فساد است و بهمين جهت است كه جنون را (خبل) هم مى گويند، چون در جنون، فساد عقل است.

و در جمله (ودواما عنتم) كلمه (ما) مصدريه است و معناى جمله را (ودوا عنتكم) مى سازد، يعنى دوستدار شدت و گرفتارى و ضرر شمايند.

و جمله (قد بدت البغضاء من افواههم) مى رساند كه دشمنى آنان نسبت به شما آنقدر زياد است كه نمى توانند پنهان بدارند. بلكه دشمنى باطنيشان در لحن كلامشان اثر گذاشته است. پس در حقيقت در اين جمله كنايه اى لطيف بكار رفته، و آنگاه بدون اينكه بيان كند، در دلهاى خود چه چيز پنهان كرده اند، فرموده : (و ما تخفى صدورهم اكبر) تا اشاره كرده باشد، به اينكه آنچه در سينه دارند، قابل وصف نيست، چون هم متنوع و گوناگون است و هم آنقدر عظيم است كه در وصف نمى گنجد، و همين مبهم آوردن (ما فى صدورهم ) بزرگ و عظيم بودن را تأييد مى كند.