در علم رجال «ابو اسحاق» کنیه کدامیک از حضرات معصومین (علیهم السلام) است؟

کنیه ابو اسحق مختص حضرت صادق (ع) است.

مطالعه بیشتر:

القاب"مشترک" امامان چیست؟ تفاوت کنیه با لقب

اباجعفر

امام باقر+امام جواد

ابامحمد

امام حسن+امام حسن عسکری

ابالحسن

امام علی+امام سجاد+امام کاظم+امام رضا+امام هادی

اباعبدالله

امام حسین+امام جعفرصادق

منبع: دعای توسل

***

كنيه و القاب ائمه علیهماالسلام

ابوالقاسم

مقصود از «ابوالقاسم»، حضرت رسول الله صلّی الله علیه و آله و حضرت صاحب الامر عجّل الله تعالی فرجه الشریف می‌باشد و به صورت مطلق، مراد، «بقیه الله» است.[1]

امیر المؤمنین

این عبارت برای حضرت علی علیه‌السلام به كار می‌رود مانند:

۱. عدّه عن اصحابنا عن احمد بن محمّد البرقی رفعه قال: سأل الجاثلیق أمیر المؤمنین ـ علیه السّلام ـ فقال اخبرنی عن الله یحمل العرش ام العرش یحمله، فقال امیر المؤمنین علیه السّلام: عزّوجلّ حامل العرش و السموات و الارض و ما فیها ... [۲]

۲. قال امیر المؤمنین علیه السّلام: لا تشدّ الرحال الاّ إلی ثلاثه مساجد؛ المسجد الحرام و مسجد رسول الله ـ صلّی الله علیه و آله ـ و مسجد الكوفه. [۳]

ابو جعفر

مقصود از «ابو جعفر» به صورت مطلق، یا با قید ابو الجعفر الأوّل در روایات، امام محمّد باقر علیه‌السّلام می‌باشد و اگر مقیّد به «ابو جعفر ثانی» باشد، منظور امام جواد علیه‌السّلام است. مانند:

۱. محمّد بن یحیی عن محمّد بن الحسین عن ابن أبی عمیر عن هشام بن سالم عن محمّد بن مسلم عن ابی جعفر ـ علیه السّلام ـ قال: سمعته یقول: كان الله عزّوجلّ و لا شیء غیره و لم یزل عالما بما یكون فعلمه به قبل كونه كعلمه به بعد كونه. [۴]

۲. علی بن محمّد و محمّد بن الحسن عن سهل بن زیاد عن محمّد بن الولید عن داود بن القاسم الجعفری، قال: قلت لأبی جعفر الثانی ـ علیه السّلام ـ (الجواد): جُعلت فداك ما الصمد؟ قال: السیّد المصود الیه فی القلیل و الكثیر.» [۵]

ابو عبدالله

مقصود از «ابو عبدالله» امام حسین علیه السّلام و امام جعفر صادق علیه السّلام است ولی در بیشتر موارد بین محدّثان، مقصود از آن امام صادق علیه السّلام می‌باشد. مانند:

۱. محمّد بن یحیی العطار عن احمد بن ابی زاهر عن الحسن بن موسی عن علی بن حسان عن عبد الرحمن بن كثیر قال سمعت ابا عبدالله ـ علیه السّلام ـ (الصادق) یقول: نحن ولاه الامر و خزنه علم الله و عیبه وحی الله. [۶]

۲. عدّه عن اصحابنا عن أحمد بن محمّد بن خالد ... عن ابی عبدالله ـ علیه السّلام ـ (الصادق) ... [۷]

ابو الحسن

مقصود از «ابوالحسن» با قید الاوّل و در بیشتر موارد [۸] به صورت مطلق و با قید الماضی، امام موسی کاظم علیه‌السّلام می‌باشد و اگر مقیّد به «ابو الحسن الرضا، یا ثانی» باشد، مقصود امام رضا علیه‌السّلام است و اگر مقیّد به «ابو الحسن ثالث» بود، مقصود امام هادی علیه‌السّلام خواهد بود. مانند:

۱. محمّد بن یحیی عن احمد بن ابی زاهر او غیره عن محمّد بن حمّاد عن أخیه احمد بن حمّاد عن ابراهیم عن ابیه عن ابی الحسن الاوّل (الكاظم) ـ علیه السّلام ـ قال: قلت له: جعلت فداك اخبرنی عن النبی ـ صلّی الله علیه و آله ـ ورث النبین كلّهم؟ قال: نعم. [۹]

۲. احمد بن ادریس عن محمّد بن عبد الجبار عن صفوان بن یحیی قال: قلت لأبی الحسن (الكاظم)ـ علیه السّلام ـ اخبرنی عن الإراده من الله و من الخلق؟ فقال: إراده من الخلق الضمیر و ما یبدو لهم بعد ذلك من الفعل و اما من الله تعالی فارادته احداثه. [۱۰]

۳. عن عبد الرحمن بن الحجّاج قال: سألت عبد الرحمن فی السنه التی اخذ فیها ابو الحسن الماضی (الكاظم) ـ علیه السّلام ـ فقلت له ... . [۱۱]

۴. عنه، عن أحمد بن محمد بن ابی نصر عن ابی الحسن الرضا ـ علیه السّلام ـ قال: قال ابو عبدالله ـ علیه السّلام ـ : ـ صلّی الله علیه و آله ـ : صل رحمك و لو بشربهٍ من ماءٍ. [۱۲]

۵. علی بن محمّد عن بعض اصحابنا عن ایوب بن نوح عن ابی الحسن الثالث ـ علیه السّلام ـ (الهادی) قال اذا رفع علمكم من بین اظهركم فتوقعوا الفرج من تحت اقدامكم. [۱۳]

ابو ابراهیم

اصطلاح «ابو ابراهیم» مخصوص حضرت امام کاظم موسی بن جعفر علیه السّلام می‌باشد، همچنان كه برای ایشان لقب «عبد صالح، شیخ، عالم» نیز به كار رفته است. مانند:

۱. عن داود الرقی قال: قلت لأبی ابراهیم ـ علیه السّلام ـ (الكاظم): جعلت فداك انّی قد كبر سنّی فخذ بیدی من النار، قال: فاشار إلی ابنه ابی الحسن ـ علیه السّلام ـ قال: هذا صاحبكم من بعدی. [۱۴]

۲. عدّه من اصحابنا عن احمد بن محمّد ... عن محمّد بن منصور قال: سألت عبداً صالحاً (الكاظم) عن قول الله عزوجل: (انّما حرّم ربّی الفواحش ما ظهر منها و ما بطن). قال: فقال ـ علیه السّلام ـ : ان القرآن له ظهر و بطن ... . [۱۵]

۳. عن داود الرقی عن العبد الصالح (الكاظم) قال: انّ الحجّه لا تقوم لله علی خلقه الاّ بامام حتی یعرف. [۱۶]

۴. الحسین بن محمّد عن معلّی بن محمّد ... عن ابن مسكان قال: سألت الشیخ ـ علیه السّلام ـ (الكاظم) عن الائمّه قال: من انكر واحداً من الأحیاء فقد انكر الاموات. [۱۷]

۵. عن الحسین بن محمّد عن معلّی بن محمّد قال: سئل العالم (الكاظم) ـ علیه السّلام ـ كیف علم الله: قال: علم و شاء و اراد و قدّر و قضی و أمضی ... . [۱۸]

ابو محمّد

عبارت «ابو محمّد»، برای امام حسن مجتبی علیه‌السّلام و امام حسن عسکری علیه‌السّلام و امام زین العابدین علیه‌السّلام به كار می‌رود ولی عبارت ابومحمّد در روایات برای امام حسن عسکری علیه‌السّلام به كار رفته است مانند:

۱. عن ابی هاشم الجعفری قال: قلت لأبی محمّد ـ علیه السّلام ـ (العسكری): جلالتك تمنعنی من مسألتك فتأذن لی ان اسألك فقال: سل. فقلت: یا سیّدی هل لك ولد؟ فقال: نعم. قلت: فان حدث بك حدث فأین أسأل عنه؟ قال: بالمدینه. [۱۹]

۲. علی بن محمّد عن جعفر بن محمّد الكوفی عن جعفر بن محمّد المكفوف عن عمرو و الأهوازی قال أراینه ابو محمّد ـ علیه السّلام ـ و قال هذا صاحبكم. [۲۰]

ابو اسحاق

عبارت «ابو اسحاق» مختصّ به حضرت صادق علیه السّلام است. [۲۲]

پانویس:

۱- جهت شادی روح ائمه اطهار، صلوات
۲- كافی: ۱ / ۱۲۹.
۳- من لا یحضره الفقیه: ۱ / ۱۵۰ روایت ۶۹۵.
۴- كافی: ۱ / ۱۰۷.
۵- همان، ص ۱۲۳.
۶- الكافی: ۱ / ۱۹۲.
۷- همان، ص ۱۴۹.
۸- در مواردی به صورت مطلق آمده ولی مقصود امام هادی ـ علیه السّلام ـ است مانند: كافی: ۱ / ۱۷۹؛ روایت ۹، باب ان الارض لاتخلو من حجّه.
۹- كافی: ۱ / ۲۲۶.
۱۰-همان، ۱۰۹.
۱۱-همان، ص ۳۰۸.
۱۲- همان: ۲ / ۱۵۱.
۱۳-همان: ۱ / ۳۴۱.
۱۴- همان: ۱ / ۳۱۲.
۱۵- همان، ص ۳۷۴.
۱۶- همان، ۱۷۷.
۱۷- همان، ۳۷۳.
۱۸- همان، ۱۴۸.
۱۹-همان، ۳۲۸.
۲۰- همان، ص ۳۳۲.
۲۱-علم الحدیث، شانه چی، ص ۱۹۴.
۲۲- بحار الانوار: ۴۶ / ۲۸۶، باب ۶، مكارم اخلاق؛ مستدرك الوسائل: ۱۸ / ۲۲۶/