حکم تکلیفی مستقیما وظیفه انسان را در خصوص موضوعی بیان می‌کند؛ مثلا می‌گوید نماز بخوان یا شراب نخور. حکم تکلیفی پنج قسم دارد:

وجوب، استحباب، حرمت، کراهت و اباحه. به این‌ها احکام خمسه می‌گویند.

حکم وضعی به‌صورت مستقیم دستوری بیان نمی‌کند؛ بلکه برای مثال، شرایط‌ صحت یک عمل را بیان می‌کند؛ مانند این حکم که نماز با لباس نجس، باطل است. احکام وضعی به‌صورت غیرمستقیم، با وظایف انسان در ارتباط است. برای مثال، احکام ازدواج، احکام وضعی و تنها شرایط صحت آن را بیان می‌کند؛ اما پس از ازدواج، هریک از زن و مرد وظایفی به یکدیگر پیدا می‌کنند که این وظایف احکام تکلیفی است.