شناخت آيات مكى و مدنی - Recognizing the verses of Makki and Madani
شناخت آيات مكى و مدنی - Recognizing the verses of Makki and Madani
در تعريف آيات و سور مكّى و مدنى، تعاريف مختلفى مطرح شده كه مهمترين آنها عبارت است از:
1. تقسيم بندى زمانى: آنچه تا زمان هجرت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله به مدينه نازل شده مكّى است و آنچه بعد از ورود ايشان به مدينه نازل شده مدنى است.
اين تعريف مشهورترين تعاريف مكى و مدنى است و اغلب دانشمندان بر اساس آن، حكم به مكى و مدنى سور داده اند.
2. تقسيم بندى مكانى: آنچه در مكّه و حوالى آن نازل شده مكّى است و آنچه در مدينه و حوالى آن نازل شده مدنى است.
ازآنجا كه اين تعريف بر اساس مكان نزول است، لذا برخى از آيات كه در مكّه، مدينه يا حوالى اين دو شهر نازل نشده، نه مكّى محسوب می شوند و نه مدنى؛ نظير آيه 45 سوره زخرف.
3. تقسيم بندى بر اساس مخاطب: آنچه مخاطبش اهل مكّه است مكّى و آنچه مخاطبش اهل مدينه است مدنى محسوب میشود.
اين تعريف نيز همانند تعريف قبل، عام نيست و تنها تعدادى از آيات را شامل می شود.
از ميان سه تعريف فوق، اوّلين مورد جامعترين، مشهورترين و كاملترين است. ذكر اين نكته ضرورى است كه اگر بخش عمده اى از يك سوره مكّى باشد، آن را مكّى می دانند و اگر بخش اعظم آن مدنى باشد، مدنى خوانده می شود.
در پايان بايد اشاره نمود كه: براى تشخيص مكّى يا مدنى بودن سور قرآن كريم راههاى زير وجود دارد:
1. وجود روايات صحيح و موثّق دالّ بر زمان، مكان يا موضوع نزول سوره.
2. وجود ملاكهاى عمومى يا غالب صحيح در سور مكّى و مدنى.
3. سياق آيات و مطالب موجود در سوره.
دقيقترين و مطمئن ترين راه، سومين مورد است كه مورد توجّه بسيارى از علما نظير مرحوم علامه طباطبايى (ره) بوده است.
منبع انجمن علمی مطالعات قرآن دانشگاه مذاهب اسلامی
راهنمای آزمون ارشد و دکتری رشته علوم قرآن و حدیث+مطالب آموزنده قرآنی و حدیثی+علایق شخصی