علوم قرآن و حدیث

سید محمدباقر صدر (زادهٔ ۱۰ اسفند ۱۳۱۳ _ درگذشتهٔ ۱۹ فروردین ۱۳۵۹) فقیه، اصولی، مجتهد، فیلسوف، اندیشمند، مرجع تقلید[۱] مبتکر و نظریه‌پرداز[۲] شیعه و سیاستمدار عراقی بود. از او گاه به لقب شهید خامس و سید ذبیح القفا نیز یاد می‌شود.[۳][۴][۵][۶]

ولادت
سید محمدباقر صدر از خاندان صدر[۷] در ۱۰ اسفند ۱۳۱۳ (برابر ٢٥ ذو القعدة ١٣٥٣) در شهر کاظمین به دنیا آمد.[۸] پدرش سید حیدر صدرعاملی بود. مادرش دختر شیخ عبدالحسین آل‌یاسین بود.[۹]

در ۱۴ سالگی پدرش را از دست داد و زیر نظر مادر و برادرش سید اسماعیل صدر قرار گرفت.[۱۰]

اقامت در نجف
در سال ۱۳۲۵ (قمری) که دوازده ساله بود به همراه برادرش سید اسماعیل به نجف رفت تا نزد استادان حوزه علمیه آن شهر به تحصیلات عالی بپردازد. او بخشی از سطوح را نزد برادرش آموخت. دوره عالی فقه و اصول را نزد سید ابوالقاسم خویی و شیخ محمدرضا آل یاسین گذراند.[۱۱] فلسفه اسلامی (اسفار ملاصدرا) را از صدرا بادکوبه‌ای آموخت و در کنار آن فلسفه غرب و نظرات فلاسفه غیرمسلمان را هم آموخت.[۱۲] گفته شده وی در دروس علامه جعفری در این زمینه شرکت کرده‌است.

او در فلسفه، اقتصاد، منطق، اخلاق، تفسیر و تاریخ نیز مطالعه و تحقیقاتی داشت.[۱۳] وی را می‌توان بنیانگذار منطق استقرائی در حوزه دانست.[۱۴]

فعالیت‌های اجتماعی
تأسیس حزب الدعوه در سال ۱۳۷۷ هجری قمری[۱۵]
همکاری با جماعة العلماء در نجف
انتشار مجله الاضواء در سال ۱۹۶۱ میلادی[۱۶]
مبارزات
پس از درگذشت محسن حکیم به دنبال یک نبرد طولانی با حزب بعث عراق به تدریج صدر به عنوان یک رهبر شناخته شده مورد توجه مردم قرار گرفت.[۱۷] او به علت مبارزاتش با حکومت بعثی عراق بارها توسط حکومت عراق دستگیر و زندانی شد. در آخرین مرحله وی را در خانه خود زندانی کردند و از رفت‌وآمد مردم به خانه او به‌طور جدی جلوگیری نمودند.

شهادت
سرانجام در تاریخ ۱۶ فروردین ۱۳۵۹ (۱۹ جمادی‌الاول ۱۴۰۰) او را دستگیر کردند و به بغداد بردند و در تاریخ ۱۹ فروردین ۱۳۵۹ (۲۲ جمادی‌الاول ۱۴۰۰) وی و خواهرش بنت‌الهدی صدر به دستور صدام حسین کشته شدند.[۱۸] که پس از این اتفاق سید روح‌الله خمینی در پیامی ۳ روز عزای عمومی را برای شیعیان اعلام کرد.[۱۹]

شاگردان

سید محمدباقر صدر به همراه سید محمدباقر حکیم و سید محمود هاشمی شاهرودی
سید محمد صدر
سید محمدباقر حکیم
سید کاظم حسینی حائری
سید محمود هاشمی شاهرودی
محمدرضا نعمانی
سید عبدالغنی اردبیلی
غلامرضا عرفانیان
سید کمال حیدری
سید محمدباقر مهری
سید حجت کشفی
سید عبدالهادی حسینی شاهرودی (نماینده مردم گلستان در مجلس خبرگان)
سید حسین حسینی شاهرودی
ابراهیم انصاری خوئینی زنجانی
سید علیرضا حائری
سید علی حسینی اشکوری
سید علی اکبر حائری.[۲۰]
آثار و نگاشته‌ها
الف) آثار چاپ شده:

اهل بیت: تنوع ادوار و وحدت هدف (اهل بیت: تنوع نقش‌ها در عین یگانگی هدف)[۲۱]
فدک فی التاریخ
غایة الفکر فی علم الاصول
فلسفتنا (به فارسی ترجمه شده‌است)
اقتصادنا (به فارسی ترجمه شده‌است)
ماذا تعرف عن الاقتصاد الاسلامی
الانسان المعاصر و المشکله الاجتماعیة (به فارسی ترجمه شده‌است)
البنک اللاربوی فی الاسلام
دور الائمة فی الحیاة الاسلامیة
الاسس المنطقیه الاستقراء (به فارسی و انگلیسی ترجمه شده‌است)
بحوث فی شرح العروة الوثقی (در چهار بخش)
الفتاوی الواضحة (رساله عملیه)
منهاج الصالحین و التعلیقة علیه
دروس فی علم الاصول معروف به حلقات.
مباحث الدلیل اللفظی
تعارض الادلة الشرعیة
بحث حول الولایة (به فارسی و انگلیسی ترجمه شده‌است)
بحث حول المهدی (با عنوان حماسه‌ای از نور به فارسی ترجمه شده‌است)
المرسل و الرسول و الرسالة
احکام الحج
نظرة عامة فی العبادات (به فارسی ترجمه شده‌است)
نظام العبادت فی الاسلام
لمحة فقیه عن دستور الاسلامیة (به فارسی ترجمه شده‌است)
الصورة الکاملة الاقتصاد فی المجتمع الاسلامی
الخطوط التفصیلیة عن الاقتصاد المجتمع الاسلامی
خلافة الانسان و شهادة الانبیاء
منابع القدرة فی الدولة الاسلامیة
البنک فی المجتمع الإسلام
ب) آثار چاپ نشده:

تعلیقه‌ای بر «صلاة الجمعة» از کتاب شرائع الاسلام
تعلیقه‌ای بر رساله عملیه محمدرضا آل یاسین موسوم به بلغة الراغبین
تعلیقه‌ای بر «مناسک الحج» استادش سید ابوالقاسم خویی
دراسات فی الفلسفة الاسلامیة المقارنة
العقیدة الالهیة فی الاسلام
ج) تقریرات:

بحوث فی علم الاصول (تقریرات اصول وی شامل مباحث دلیل لفظی، حجت و اصول عملیه است که سید محمود هاشمی شاهرودی آن را نگاشته‌است).
بحوث فی علم الاصول (تقریرات شیخ حسن عبدالسّاتر
مباحث الاصول (تقریرات سید کاظم حسینی حائری