ایهام و استخدام در علوم قرآنی را تعریف کنید
۱.ایهام و استخدام را تعریف کنید. ایهام به معنای پوشیدگی و ابهام است. در علوم قرآنی، به حالتی گفته میشود که یک کلمه یا عبارت در آیه، دو یا چند معنی داشته باشد و هر دو معنا در متن آیه قابل قبول باشند. یعنی نمیتوان با قطعیت یکی از معانی را بر دیگری ترجیح داد. و حذف هیچکدام از معانی، لطمهای به مفهوم کلی آیه نمیزند. این نوع ابهام، نه نقصی در آیه محسوب میشود و نه نشان از ضعف بیان قرآن است، بلکه از زیباییهای بلاغی و هنری قرآن به شمار میرود.
مثال: در برخی آیات، کلمه "ید" هم به معنای "دست" و هم به معنای "قدرت" آمده است. اگر هر دو معنا در متن آیه قابل قبول باشند، آن آیه دارای ایهام است
استخدام به معنای استفاده از یک کلمه یا عبارت در چند معناست. اما برخلاف ایهام، یکی از معانی اصلی است و معانی دیگر، فرعی هستند. یعنی میتوان یکی از معانی را به عنوان معنای اصلی و درست آیه انتخاب کرد، و معانی دیگر، به عنوان معانی مجازی یا استعاری در نظر گرفت که به فهم بهتر معنای اصلی کمک میکنند.
مثال: در برخی آیات، کلمه "قلب" هم به معنای "عضو بدن" و هم به معنای "دل و درون" آمده است. معنای اصلی و غالب، معمولا "دل و درون" است و معنای "عضو بدن" به عنوان معنای فرعی و مجازی در نظر گرفته میشود.
۲. آرایه های ادبی آیه زیر:
قَالُوا تَاللَّهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ حَتَّىٰ تَكُونَ حَرَضًا أَوْ تَكُونَ مِنَ الْهَالِكِينَ
1. تلمیح:اشاره به داستان یوسف (ع)
2.تکرار (ایجاز): کلمه "تَكُونَ" دو بار تکرار شده است. این تکرار، تأکید بر دو سرنوشت محتمل (حرص شدن یا هلاک شدن) را نشان میدهد و شدت و عمق تهدید برادران یوسف را بیشتر میکند.
3. مراعات النظیر: استفاده از دو واژه "حَرَضًا" (به معنای نابود شدن از شدت غم و اندوه) و "مِنَ الْهَالِكِينَ" (از هلاک شدگان) در کنار هم
4. استفهام انکاری: اگرچه در این آیه استفهام (پرسش) به صورت صریح وجود ندارد، اما میتوان آن را به صورت استفهام انکاری تلقی کرد. یعنی برادران یوسف با این جمله، به صورت غیر مستقیم، از پدرشان میپرسند که آیا تا کی میخواهی یوسف را یادآوری کنی؟ این نوع پرسش، نشان از ناراحتی و خستگی آنها از یادآوری مداوم یوسف دارد.
5. حسن تعلیل: در این آیه، علت ناراحتی برادران یوسف از یادآوری مداوم یوسف، به صورت ضمنی بیان شده است. یعنی آنها میترسند که این یادآوری مداوم، باعث بیماری یا مرگ پدرشان شود.
راهنمای آزمون ارشد و دکتری رشته علوم قرآن و حدیث+مطالب آموزنده قرآنی و حدیثی+علایق شخصی