علوم قرآن و حدیث

تفسیر آیه 181 سوره آل عمران: لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ ۘ سَنَكْتُبُ مَا قَالُوا وَقَتْلَهُمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَنَقُولُ ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ

مسلماً خداوند، سخن كسانى را كه گفتند: «خدا نيازمند است و ما توانگريم »، شنيد. به زودى آنچه را گفتند، و بناحق كشتنِ آنان پيامبران را، خواهيم نوشت و خواهيم گفت: «بچشيد عذاب سوزان را.»

 [سخن يهود كه گفتند: خداى شما فقير است و ما توانگريم‏]

" لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَ نَحْنُ أَغْنِياءُ" گوينده اين سخن يهود است، به قرينه اينكه در ذيل آيه، مساله پيغمبركشى را ذكر مى‏كند كه كار يهوديان است و همچنين در دو آيه بعد سخن يهود را نقل مى‏كند كه گفتند:
" خداى ما عهد كرده كه به هيچ پيغمبرى ايمان نياوريم ...".

يهوديان وقتى اين سخن را گفتند كه امثال آيه:" مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً ..." را شنيدند، اتصال اين سخن به آيه قبل هم كه مى‏فرمايد:" وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ ..." تا اندازه‏اى بر اين معنا شهادت مى‏دهد.

ممكن هم هست اين سخن را بدان جهت گفته باشند كه فقر و فاقه عمومى مؤمنين را ديده، به عنوان تعريض و زخم زبان گفته باشند كه اگر پروردگار مسلمانان توانگر و بى‏نياز بود نسبت به گروندگان به دينش غيرت به خرج مى‏داد و آنان را از گرسنگى نجات مى‏بخشيد، پس معلوم مى‏شود پروردگار مسلمين فقير و ما توانگريم.

" سَنَكْتُبُ ما قالُوا وَ قَتْلَهُمُ الْأَنْبِياءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ..." مراد از كتابت آنچه گفتند ضبط و حفظ و جلوگيرى از محو آن است، و نيز ممكن است كه مراد اين باشد كه" ما سخن يهود را در نامه اعمالشان مى‏نويسيم" و برگشت هر دو به يك معنا است و مراد از "كشتن انبيا بدون حق" اين است كه اگر انبيا را نمى‏ شناختند و نمى‏ دانستند كه مثلا فلان شخص پيغمبر خدا است و يا سهو مى‏كردند، و يا به خطا مى‏رفتند، مى‏توانستيم بگوئيم كه كشتن به حق بوده، ولى يهوديان، پيغمبران را با علم به اينكه پيغمبرند كشتند، پس كشتنشان به غير حق بود، و اگر خداى تعالى در اين آيه شريفه سخن نامبرده يهود را در رديف پيغمبركشى آنان قرار داد، براى اين بود كه بفهماند آن سخن دست كمى از پيغمبر كشى نداشت، بلكه سخن عظيم و توهين بزرگى به ساحت مقدس خدا بود، و كلمه" حريق" در جمله:" نَقُولُ ذُوقُوا عَذابَ الْحَرِيقِ" به معناى آتش و يا زبانه آتش است، بعضى گفته‏اند به معناى محرق (سوزاننده) است‏