علوم قرآن و حدیث

نظریه‌ی اسکاپوس درباره ترجمه از کتاب Introducing Translation Studies جرمی ماندی

🎯 تعریف نظریه‌ی اسکاپوس

واژه‌ی Skopos در زبان یونانی به معنای "هدف" است. این نظریه توسط Hans Vermeer در دهه‌ی 1980 مطرح شد و بر این اصل استوار است که:

هدف ترجمه, تعیین‌کننده‌ی روش ترجمه است.

🧩 اصول کلیدی نظریه‌ی اسکاپوس

1. ترجمه به‌عنوان کنش هدف‌مند

ترجمه یک فعالیت ارتباطی است که در بستر اجتماعی انجام می‌شود. هر کنش ارتباطی، از جمله ترجمه، باید هدف مشخصی داشته باشد.

2. اولویت با هدف متن مقصد

برخلاف نظریه‌های سنتی که بر وفاداری به متن مبدأ تأکید داشتند، اسکاپوس بر نیازها و انتظارات مخاطب زبان مقصد تمرکز دارد. مترجم باید بداند متن ترجمه‌شده برای چه کسی، در چه موقعیتی و با چه هدفی استفاده خواهد شد.

3. نقش مترجم به‌عنوان عامل تصمیم‌گیرنده

مترجم نه فقط انتقال‌دهنده‌ی زبان، بلکه تصمیم‌گیرنده‌ی نحوه‌ی انتقال معناست. او باید با توجه به هدف ترجمه، استراتژی مناسب را انتخاب کند.

📘 مثال از کاربرد اسکاپوس

فرض کن یک بروشور گردشگری از زبان آلمانی به انگلیسی ترجمه می‌شود. اگر هدف جذب گردشگران آمریکایی باشد، مترجم ممکن است اطلاعاتی را حذف یا اضافه کند تا با فرهنگ و انتظارات مخاطب هماهنگ‌تر شود. ترجمه‌ی تحت‌اللفظی ممکن است ناکارآمد باشد، چون هدف اصلی —ترغیب مخاطب— برآورده نمی‌شود.

🔄 تفاوت با نظریه‌های قبلی

نظریه‌های سنتی ترجمه بر وفاداری به متن مبدأ تأکید داشتند و ترجمه را بازتابی از زبان اصلی می‌دانستند. اما نظریه‌ی اسکاپوس ترجمه را یک کنش ارتباطی هدف‌مند می‌داند که باید با نیازهای مخاطب مقصد هماهنگ باشد. در این دیدگاه، مترجم نقش فعالی دارد و استراتژی ترجمه را بر اساس هدف تعیین می‌کند.

📚 دیدگاه‌های مکمل

Christiane Nord، یکی از شاگردان Vermeer، نظریه‌ی اسکاپوس را توسعه داد و مفاهیمی مانند loyalty (وفاداری به نویسنده‌ی مبدأ و مخاطب مقصد) را مطرح کرد تا تعادل بین هدف ترجمه و اخلاق حرفه‌ای حفظ شود.