تفسیر آیه 42 سوره یوسف: (فَأَنسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّهِ)
تفسیر آیه 42 سوره یوسف: (فَأَنسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّهِ)
وَقَالَ لِلَّذِي ظَنَّ أَنَّهُ نَاجٍ مِّنْهُمَا اذْكُرْنِي عِندَ رَبِّكَ فَأَنسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّهِ فَلَبِثَ فِي السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ
ترجمه مکارم:
و به آن یکی از آن دو نفر، که میدانست رهایی مییابد، گفت: «مرا نزد صاحبت [= سلطان مصر] یادآوری کن!» ولی شیطان یادآوری او را نزد صاحبش از خاطر وی برد؛ و بدنبال آن، (یوسف) چند سال در زندان باقی ماند.
تفسیر اطیب البیان
و به آن یکی از آن دو نفر، که میدانست رهایی مییابد، گفت: «مرا نزد صاحبت [= سلطان مصر] یادآوری کن!» ولی شیطان یادآوری او را نزد صاحبش از خاطر وی برد؛ و بدنبال آن، (یوسف) چند سال در زندان باقی ماند.
بضع: مقدارى از زمان گویند از سه تا پنج یا از سه تا هفت و گویند تا نه است. اکثر مفسران ، آن را در آیه هفت گفته اند..[۱]
مسئلة مشکلة- و آن اینست که در تفسیر اینکه آیه از نظر مفسرین و اخبار مختلف است و ما ابتداء بهر طریق تفسیر میکنیم و سپس حق در مقام را بیان میکنیم وَ قالَ یوسف لِلَّذِی ظَنَّ أَنَّهُ ناجٍ مِنهُمَا که ساقی باشد و ظن در اینجا بمعنی یقین است مثل آیه شریفه إِنِّی ظَنَنتُ أَنِّی مُلاقٍ حِسابِيَه حاقه آیه 20، اذكُرنِی عِندَ رَبِّكَ به اینکه یوسف بیگناه و بیتقصیر گرفتار حبس شده و بخواه که مرا نجات دهد و بیرون آورد.
فَأَنساهُ الشَّیطانُ ذِکرَ رَبِّهِ بعض مفسرین گفتند ضمیر انسیه و ضمیر ربّه بیوسف برمیگردد یعنی شیطان یوسف را از ذکر پروردگارش غافل کرد که توجه بخدا نکرد در خلاصی از حبس و توجه بمخلوق کرد و همین سبب شد که فَلَبِثَ فِی السِّجنِ بِضعَ سِنِینَ و اخباری بر طبق اینکه تفسیر ذکر کردهاند از حضرت زین العابدین و از حضرت صادق علیهما السّلام و از حضرت رسول اکرم صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و از حضرت مجتبی علیه السّلام حتی اینکه جبرئیل [ع] آمد یوسف کی تو را خوش صورتترین خلق قرار داده، کی محبت تو را در قلب پدرت انداخت، کی تو را از قتل نجات داد، کی تو را از چاه بیرون آورد، کی تو را از کید زنها خلاص کرد تمام را بگفت خدا پس چرا از خدا نخواستی و توجه بمخلوق کردی باید در حبس بمانی، یوسف [ع] بسیار گریه کرد که او را یکی از گریه کنندگان عالم شمردند آدم، نوح، یعقوب، یوسف، صدیقه طاهره و زین العابدین علیهم السّلام که اهل زندان از گریه او بتنگ آمدند تا آنکه جبرئیل آمد دعائی تعلیم او کرد موجب خلاصی او شد اینکه یک نحو تفسیر.
و اما نحو دیگر آنکه ضمیر انسیه و ضمیر ربّه بساقی برمیگردد که او فراموش کرد ذکر یوسف را نزد ملک که سيّد او بود و اینکه باعث شد که چند سال در زندان ماند و اینکه یوسف خطایی نکرد پیغمبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله و سلّم هم از اصحاب طلب نصرت میکرد ائمه اطهار [ع] هم حتی از دشمن طلب میکردند و مؤمن اگر در شدّت باشد و طریقی برای تخلص داشته باشد اقدام کند تقصیری نکرده و تحقیق اینکه حضرت یوسف [ع] خود از خدای خود طلب حبس کرد برای نجات از دعوت زنها گفت رَبِّ السِّجنُ أَحَبُّ إِلَیَّ مِمّا يَدعُونَنِی إِلَیهِ و موقعی که اینکه فرمایش را بساقی کرد سه روز بیشتر از حبس نگذشته بود و باید طوری شود که اینکه قضیه زلیخا و یوسف متروک شود و از نظرها بیرون رود البته اگر صبر کرده بود و اظهاری نکرده بود بهتر بود لکن اظهارش هم خطا و تقصیری نبود و بعبارت اخری یک ترک اولی بیش نبود و گریه یوسف بر همین ترک اولی بوده چنانچه گریه آدم هم از اینکه جهت بوده و باین جمع بین اخبار میشود و تفسیر دوم که ضمیر فانسیه و ذکر ربه راجع بساقی است نه بیوسف بلکه شاهد بر اینکه در دو آیه بعد که میفرماید وَ ادَّكَرَ بَعدَ أُمَّةٍ اینکه نسیان او بوده و در اینکه موقع متذکر شده و مراد از بضع چند سال است که گفتند از سه تا نه اطلاق بضع میشود و مشهور اینکه یوسف هفت سال در زندان بود تا ملک آن خواب را دید که میفرماید:
قواعد تفسیر قرآن دکتر علی اکبر بابایی
همچنین دلالت آیه کریمه «وَقَالَ لِلَّذِي ظَنَّ أَنَّهُ نَاجٍ مِنْهُمَا اذْكُرْنِي عِنْدَ رَبِّكَ فَأَنْسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّهِ فَلَبِثَ فِي السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ» (یوسف: 42). بر کمک خواستن حضرت یوسف (از شخصی که گمان به نجات او داشته، قطعی است و دلالت آن بر اینکه درنگ چندین ساله حضرت یوسف ع در زندان بر اثر انساء (به فراموشی وادار کردن) شیطان بوده، آشکار است، ولی دلالت آن بر تأثیر شیطان در حضرت یوسف ع و اینکه پروردگارش را از یاد او برده باشد، احتمالی است؛ زیرا همان گونه که احتمال دارد ضمير «انساه» و «ربه» به حضرت یوسف ع برگردد و بر معنای یادشده دلالت کند، احتمال دارد دو ضمیر یاد شده به «الّذي ظنّ أنّه ناج منها» برگردد و بر آن معنا دلالت نداشته باشد.
راهنمای آزمون ارشد و دکتری رشته علوم قرآن و حدیث+مطالب آموزنده قرآنی و حدیثی+علایق شخصی