مقصود از استثناى (الّا اللمم) در آيه: (الّذين يجتنبون کبائر الاثم و الفواحش الّا اللمم...)

و اما درباره معناى کلمه (لَمَمْ) اختلاف کرده اند:

بعضى گفته اند: منظور از آن گناهان صغيره است(1). و اگر منظور اين باشد بايد گفت: استثناء در آيه منقطع و نظير استثناى (همه پسرانم آمدند مگر پسر همسايه) است.

بعضى گفته اند: (لمم)، عبارت از اين است که کسى تصميم بر گناه بگيرد ولى انجام ندهد. که در اين صورت نيز استثناء منقطع خواهد بود(2).

بعضى گفته اند: (لمم)، گناهى است که گهگاه ارتکاب شود، و مرتکب آن عادت بر آن نکرده باشد. که در اين صورت (لمم) هم شامل گناهان کبيره مى شود و هم صغيره،(3) و مضمون آيه با مضمون آيه شريفه (والّذين اذا فعلوا فاحشه او ظلموا انفسکم ذکروا الله فاستغفروا لذنوبهم و من يغفر الذّنوب الّا الله و لم يصروا على ما فعلوا و هم يعلمون) که در وصف متقين و محسنين است منطبق مى شود، و مضمون همان را مى گويد، چون اين آيه مى فرمايد: متقين و نيکوکاران کسانى هستند که اگر عمل زشتى مى کنند، و يا به خود ستمى روا مى دارند، بسيار به ياد خدا مى افتند، و براى گناهان خود طلب مغفرت مى کنند، چون مى دانند غير از خدا کسى نيست که گناهان را بيامرزد، و کسانى هستند که هرگز بر آنچه کرده اند عالما عامدا اصرار نورزيده اند.

و در روايات اهل بيت (عليهم السلم) به معناى سوم تفسير شده (گهگاه مرتکب می شود که هم صغیره می تواند باشد و هم کبیره)، مثلا در اصول کافى از ابن عمار از امام صادق (ع) روايت آمده که فرمود: (لَمَمْ) اين است که کسى بر گناهى تصميم بگيرد و بعد استغفار کند.

و نيز به سند خود از محمد بن مسلم از امام صادق(ع) روايت کرده که فرمود: (لَمَمْ) اين است که انسان گاهى گناهى را مرتکب شود، و ديگر تا مدتى پيرامون آن نگردد، و باز بار ديگر مرتکبش شود.

و باز به سند خود از ابن عمار از امام صادق(ع) روايت کرده فرمود: لمام آن بنده اى است که پشت سرهم گناه مى کند، اما طبعش خواهان آن نيست

* در هيچ يک از اين سه روايت کلمه لمم به گناه صغيره، معنا نشده است.