علوم قرآن و حدیث

تست شماره 6 علوم قرآنی (کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث) 1393

56 - علاقه ی مجازیه در آیه ی شریفه ی « يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِم » چیست؟

1  - کلیه

2  - جزئیه

3  - وصف کل به صفت جزء

4  - وصف جزء به صفت کل

*****

«أَوْ كَصَيِّبٍ مِّنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِم مِّنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ ۚ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ» بقره / 19

ترجمه صفوی:

یا داستانشان مانند داستان کسانى است که در رگبارى تند که از آسمان فرو مى ریزد و در آن تاریکى ها و رعد و برقى است، گرفتار شده اند. در اثر خروش صاعقه ها از ترس مرگ، انگشتان خود را در گوش هایشان مى نهند، و خدا بر کافران احاطه دارد.

تعریف علاقه کلیت

یکی از اقسام مجاز لغوی، «اطلاق کل بر جزء» یعنی آوردن کل و اراده جزء است که برخی از علما آن را از علاقات مجاز شمرده و از آن به «علاقه کلیت» تعبیر کرده‌اند؛

مثال

۱. (... یجعلون اصابعهم فی آذانهم من الصواعق حذر الموت...) ؛ "از(نهیب) آذرخش(و) بیم مرگ سر انگشتان خود را در گوشهایشان نهند".  در این آیه «اصابع» به معنای انگشتان، بر «انامل» به معنای سر انگشتان، اطلاق شده است؛ بنابراین، از کل (اصابع) قصد جزء (انامل) شده است.

علت این گونه سخن گفتن این است که خداوند خواسته است در فرار و روگردانی کفار از صدای هراسناک رعد و برق مبالغه کند؛ گویا به جای سر انگشتان، انگشتان را در گوش‌های خود فرو می‌برند.

۲. (والسارق والسارقة فاقطعوا ایدیهما...) . در این جا «ید» به معنای تمام دست ، بر جزئی از آن (انگشتان) اطلاق شده است؛ زیرا همه دست دزد را قطع نمی‌کنند؛ بلکه انگشتان (جزئی از دست) را قطع می‌کنند.