تست شماره 15 علوم قرآنی (کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث) 1392

65 - استفهام در آیه ی شریفه ی به «هل في ذالک قسم لذي حجر» چه معنی است؟

1 - انکار

2 - تقریر 

3 - توبیخ

4 - تعجب

 

*****

سوره مبارکه ی فجر آیه 5 : 

 

هل فی ذلك قسم لذی حجر: آیا در آنچه گفته شد سوگند مهمی برای صاحبان عقل و خرد وجود ندارد؟!

"حجر" در اصل به معنای "منع" می باشد و در اینجا به معنی عقل است. زیرا "عقل" نیز انسان را از كارهای ناروا منع می كند.

 

*****

» تفسیر اثنا عشری‏

هَل‌ فِی‌ ذلِک‌َ قَسَم‌ٌ لِذِی‌ حِجرٍ (5)

آنگاه‌ ‌به‌ جهت‌ تعظیم‌ قسم‌های‌ مذکوره‌ فرماید:

هَل‌ فِی‌ ذلِک‌َ: آیا هست‌ ‌در‌ آنچه‌ سوگند یاد کردیم‌ ‌به‌ ‌آن‌ ‌از‌ اشیاء مذکوره‌، قَسَم‌ٌ لِذِی‌ حِجرٍ: مقسم‌ ‌به‌ پسندیده‌ مر صاحبان‌ عقل‌ ‌را‌! ‌ یا ‌ هست‌ ‌در‌ سوگند خوردن‌ ‌من‌ ‌به‌ ‌اینکه‌ امور مذکوره‌، سوگندی‌ ‌برای‌ صاحب‌ عقل‌! (استفهام‌ ‌برای‌ تقریر و تحقیق‌ ‌است‌) ‌یعنی‌ ‌اینکه‌ قسم‌های‌ مذکوره‌ ‌به‌ جهت‌ عظم‌ ‌آن‌، ‌ یا ‌ سوگندهای‌ حق‌ ‌تعالی‌ ‌به‌ ‌آن‌، کافی‌ ‌است‌ مر صاحبان‌ عقول‌ ‌را‌ ‌که‌ تعقل‌ کنند ‌در‌ ‌آن‌ و بدانند ‌که‌ آنچه‌ مورد سوگند حق‌ سبحانه‌ واقع‌ ‌شده‌، متضمّن‌ عجائب‌ و دلائلند ‌بر‌ قدرت‌ الهی‌ و محتوی‌ ‌بر‌ غرائب‌ و بدایع‌ سبحانی‌ و بدین‌ جهت‌ شایسته‌ شده‌اند ‌که‌ حق‌ ‌تعالی‌ ‌به‌ ‌آنها‌ قسم‌ یاد فرموده‌ و مقسم‌ ‌علیه‌ ‌را‌ ‌بر‌ ‌آن‌ مؤکد گردانیده‌.

نکته‌‌ -‌ تسمیه عقل‌ ‌به‌ حجر، ‌به‌ جهت‌ ‌آن‌ ‌است‌ ‌که‌ حاجر و مانع‌ ‌است‌ ‌از‌ آنچه‌ شایسته‌ و سزاوار نیست‌ صدور ‌آن‌.

 

*****

ابوالقاسم رزاقی - سوگندهای قرآن - از صفحه 272 تا 274

آیه سوم در آغاز سوره ی فجر قرار دارد (والفجر) و این سوره به نام این آیه نامگذاری شده است ( سوره فجر). این سوگند با سه سوگند دیگری که بعد از آن آمده "ولیال عشر، والشفع والوتر، واللیل اذا یسر" در بین تمام سوگندهای قرآن از امتیاز خاصی برخوردار است. به این معنی که خداوند بعد از این چهار سوگند، با استفهام تقریری، مزیتی برای آنها قایل گردیده می گوید: "هل فی ذلک قسم لذی حجر" یعنی آیا در این امور که قسم به آنها یاد شده نزد اهل خرد سوگند هست؟ یعنی کسانی که از نعمت خرد برخوردارند می توانند دریابند که چیزهایی که در این سوره مورد سوگند قرار گرفته اند از آن جهت که مشتمل بر عجایب صنع دلایل حکمت بالغه و قدرت قاهره پروردگار می باشند، ارزش آنرا دارند که خداوند به آنها سوگند یاد کند و از آنها با عظمت نام ببرد.