منظور از «سبل السلام» در قرآن کریم چیست؟

«سبل السلام»، اصطلاح قرآنی، به معنای راه‌های سلامت و امنیت است.

این اصطلاح تنها یک‌بار در قرآن آمده است:

«یَهۡدِی بِهِ ٱللَّهُ مَنِ ٱتَّبَعَ رِضۡوَٰنَهُۥ سُبُلَ ٱلسَّلَٰمِ...»؛[1] پروردگار به وسیله این کتاب، کسى را که به دنبال رضاى او باشد، به راه‌هاى سلامت هدایت می‌کند.

واژه «سلام» که در این‌جا مطلق آمده، به معناى سلامت و رهاشدن از هر بدبختى و شقاوتى است که خوشبختی زندگى دنیا و آخرت را مختل می‌کند. و این معنا با توصیفى که قرآن از تسلیم در برابر خدا و ایمان و تقوا کرده، و آنها را رستگارى و پیروزى و امنیت و... شمرده است، سازگارى دارد.

بنابر این، معناى آیه می‌تواند این باشد که خدای سبحان کسى را که دنبال خشنودى او باشد، به واسطه کتاب خود یا پیامبرش، به راه‌هاى هدایت وارد می‌کند، و هر کس آن راه‌ها را بپیماید، از شقاوت زندگى دنیا و آخرت و هر چیزى که مانع زندگی سعادت‌مندانه باشد، در امان و سالم می‌دارد؛ لذا مسئله‌ی هدایت به سلامت و سعادت، بر مدار دنبال کردن خشنودى خدای متعال می‌چرخد.[2]

بر این اساس، «سبل السلام» مجموعه‌ای از راه‌های متنوعی است که به سلامت کامل فردی و اجتماعی منتهی می‌شود و هدف آن جلب رضایت و خشنودی خدای متعال است.

به عبارت روشن‌تر، این اصطلاح، اشاره به راه‌ها و مسیرهایی دارد که خداوند به وسیله آنها کسانی را که به دنبال خشنودی او باشند، به مسیرهای سعادت ابدی هدایت می‌کند.

وارد شدن به این راه‌ها موجب سلامت کامل انسان هم از نظر ظاهر، و هم در بُعد روحی، روانی و اخلاقی شده و او را از آفت‌ها و آسیب‌ها دور نگه‌می‌دارد.

گفتی است که تعدد راه‌های اعلام شده در «سبل السلام» به جهت تفاوت توانایی و سرعت افراد در پیمودن مسیر هدایت است؛ نه آن‌که آنها راه‌هایی در مقابل و یا در موازات صراط مستقیم باشد!

به عبارت دیگر، تمام این راه‌ها را می‌توان خطوطی از شاه‌راه «صراط مستقیم» دانست که در پنج وعده نماز شبانه‌روزی از خداوند می‌خواهیم تا ما را به آن شاه‌راه هدایت کند: «اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیم‏».

همان‌گونه که وسایل نقلیه به مقدار توان و سرعتشان در خطوط مختلف یک شاه‌راه حرکت می‌کنند و در نهایت، همگی به مقصد می‌رسند، افرادی که گام در «سبل السلام» و یا «راه‌های امن» می‌گذارند، همگی در «صراط مستقیم»اند و بهترین سرنوشت در انتظارشان خواهد بود.

[1]. مائده، 16.

[2]. طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏5، ص 245، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1417ق.