علوم قرآن و حدیث

وَ قَالَ علیه السلام

العِلمُ عِلمَانِ مَطبُوعٌ وَ مَسمُوعٌ وَ لَا یَنفَعُ المَسمُوعُ إِذَا لَم یَکُنِ المَطبُوعُ

علم بر دو نوع است:

یکی علم طبیعی و فطری، دیگری علم شنیده، که علم شنیده تا مطبوع نباشد بی فایده است). مقصود امام (علیه السلام) از علم مطبوع، عقل بالملکه است، یعنی استعداد به وسیله ی علوم بدیهی و ضروری برای رسیدن به علوم اکتسابی، و مقصود از علم مسموع، همان شنیده های از دانشمندان است، زیرا کسی که چنین استعدادی را ندارد، سودی از شنیده های خود از علوم نمی برد و از دستاورد خود بهره مند نمی شود. بعضی گفته اند مقصود از علم مطبوع آن اصولی است- مانند توحید و عدالت خدا- که انسان به طبیعت عقل و فطرت می داند، و علم مسموع، علوم شرعی است که نسبت به اصول عقلی و فطری، به منزله ی فرع است، زیرا فرع بدون اصل سودی ندارد.

شرح حکمت 338 - حکمت های نهج البلاغه (همراه با 25 ترجمه و شرح)/ ص 342، شرح ابن میثم