کنز العرفان فی فقه القرآن فاضل مقداد

کنز العرفان فی فقه القرآن کتابی است در آیات الاحکام و آیات فقهی قرآن کریم نوشته عالم و فقیه شیعی مقداد بن عبدالله سیوری حلی (متوفای ۸۲۶ق) معروف به فاضل مقداد‌. این کتاب که در زمره تفاسیر موضوعی است بر شیوه کتب فقهی نوشته شده است. مؤلف، در این کتاب تنها آیات فقهی را بررسی کرده و در بیان اقوال علما و نقل احادیث و شان نزول آیات، از تفسیر مجمع البیان استفاده کرده است.

مقداد بن عبدالله بن محمد حلّی سُیوری (متوفی۸۲۶ق)، فقیه و متکلم شیعی، معروف به فاضل مقداد. او در قریه سُیور از توابع حلّه و در قبیله بنی اسد به دنیا آمد. او از معروفترین شاگردان شهید اول بوده و از او روایت کرده است. از علی بن هلال الجزائری، ابن قطّان حلی و حسن بن راشد حلی در شمار شاگردان وی یاد کرده‌اند.

روش تألیف

فاضل سیوری می‌نویسد:

«در میان علما مشهور است که که تعداد آیات احکام حدود پانصد آیه است؛ ولی من در کتاب کنزالعرفان تمام آیات را آورده و تکراری‌ها را حذف کرده‌ام و تعداد آنها به پانصد آیه نمی‌رسد.»

وی تصریح می‌کند:

«کسی گمان نبرد که ما آیه‌ای را ترک کرده‌ایم؛ بلکه هدف آن بوده که آیات الاحکام بررسی شود نه اینکه تعداد آنها زیاد شود.»

روش این کتاب در پرداختن به آیات الاحکام بر خلاف ابن عربی و جصاص که ترتیب سوره‌ها و آیات قرآن بحث کرده‌اند بر اساس باب‌های فقهی است و ضمن بیان احکام شرعی بر طبق آیات قرآن به نقل نظرات مذاهب دیگر و رد آن‌ها هم می‌پردازد.

ویژگی های کتاب

بین کنزالعرفان و مجمع البیان فی تفسیر القرآن اثر فضل بن حسن طبرسی شباهت‌های بسیاری از جهت نظم و ترتیب مطالب، زیبایی کلام و اتقان و انسجام وجود دارد.

برخی دیگر از ویژگی‌های کتاب به این شرح است:

کتاب بر اساس تفسیر موضوعی است و از طهارت شروع شده و دیات پایان بخش آن است.

مؤلف هر آیه‌ای را که مربوط به احکام بوده آورده و از آیات تکراری و بی‌ربط پرهیز کرده است.

مؤلف، ابتدا تمام آیه را ذکر کرده و سپس به شرح آن می‌پردازد، برخلاف مقدس اردبیلی در زبدة البیان که هر فراز آیه را جداگانه آورده و سپس به شرح آن پرداخته است.