تفسیر آیه 9 سوره انفطار (كَلَّا بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ)

"كَلَّا بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ" كلمه ی "كلا" مثل كلمه ی "حاشا" ردع و انكار را مى‏ رساند، در اينجا مى‏ خواهد مغروريت انسان به كرم خداى تعالى را ردع كند، كه انسان هاى ناسپاس آن را وسيله و بهانه كفر و معصيت خود كردند، مى ‏فرمايد مغرور نشويد كه اين غرور سودى به حال شما نخواهد داشت.

"بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ"- يعنى نه، بلكه شما جزا را تكذيب مى ‏كنيد، در اين جمله از آنچه از آيه" ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ" استفاده مى‏ شود اعراض شده، از آن جمله استفاده مى‏شود كه علت كفر و معصيت آنان مغرور شدن به كرم الهى بوده، و گر نه به قيامت و جزا و لو بالقوه اعتراف دارند، چون فطرت سليم بر آن حكم مى‏ كند، در اين جمله مى ‏فرمايد: نه، علت اين نيست، بلكه علت واقعى اين جرأت و حسارت بر كفران و نافرمانى، بدون كمترين ترسى از جزا، اين است كه روز جزا را منكريد.

ترجمه تفسير الميزان، ج‏20، ص: 371

قرآن به سراغ منشأ غرور و غفلت آنها مى ‏رود، و مى‏ فرمايد: آن گونه كه مى‏ پنداريد نيست "بلكه روز جزا را منكريد" (كَلَّا بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ).

نه مسأله كرم خداوند مايه غرور شما است، و نه لطف و نعمت هاى او، بلكه ريشه اصلى را در عدم ايمان به روز رستاخيز بايد بيابيد.

آرى هنگامى كه در حال افراد مغرور و غافل دقت كنيم مى‏بينم مسأله اصلى اين است كه در اعماق روح بسيارى از آنها شک و ترديد يا انكار قيامت نهفته است، و امور ديگر همگى بهانه است، به همين دليل اگر پايه‏ هاى ايمان به معاد در دل ها تقويت گردد اين غرور و غفلتها برچيده خواهد شد.

منظور از "دين" در اينجا جزا و روز جزا است و اينكه بعضى احتمال داده ‏اند منظور "دين اسلام" است بعيد به نظر مى‏رسد چرا كه محور سخن در اين آيات معاد است.

تفسير نمونه، ج‏26، ص: 224

تبیان شیخ طوسی

ثمّ قال (كَلَّا بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ) و معنى (كلّا) الرّدع و الزجر أي ارتدعوا و انزجروا، و قيل: معناه حقّاً بل تكذّبون معاشر الكفّار بالدّين الّذي هو الجزاء من الثّواب و العقاب لانكاركم البعث و النّشور- ذكره مُجاهِد و قَتادَة - و قيل: بل تكذّبون بالديّن الّذي جاء به محمّد صلّى الله عليه و آله ثمّ قال مهدّداً لهم‏.

10، 292