حضرت علی عليه‌السلام می‌فرمايند: ای بندگان خدا، از دشمن خدا پرهيز كنيد، مبادا شما را به بيماری خود مبتلا كرده و با ندای خود شما را به حركت درآورد و با لشكرهای پياده و سواره خود بر شما بتازند! به جانم سوگند شيطان تير خطرناكی برای شكار شما به چلّه كمان گذارده و تا حدّ توان كشيده و از نزديكترين مكان شما را هدف قرار داده است...

پس شيطان بزرگترين مانع برای دينداری و زيان‌بارترين و آتش افروزترين فرد برای دنيای شماست! شيطان از كسانی كه دشمن سرسخت شما هستند و برای درهم شكستنشان كمر بسته‌ايد خطرناكتر است.

مردم، آتش خشم خود را بر ضد شيطان بكار گيريد و ارتباط خود را با او قطع كنيد به خدا سوگند شيطان بر اصل و ريشه شما فخر فروخت و بر حسب و نسب شما طعنه زد,۱

امام صادق عليه‌السلام می‌فرمايند: هنگامی كه مردم در راه نافرمانی خداوند عزوجل می‌روند، پس اگر سواره روند (و در گناه و معصيت تندروی كنند) از سواره نظام شيطانند، و اگر پياده روند (و در معصيت به آرامی حركت كنند و اندك اندك گناه انجام دهند) از پياده نظام ابليس خواهند بود.

نقل شده است وقتی شيطان به خدای متعال گفت: لاقعدن لهم صراطك المستقيم ثم لايتنهم من بين ايديهم و من خلفهم و عن ايمانهم و عن شمائلهم؛ من بر سر راه مستقيم تو در برابر آنها كمين می كنم، سپس از پيش رو و از پشت سر و از طرف راست و چپ آنها به سراغشان می‌روم فرشتگان پرسيدند شيطان از چهار سمت بر انسان مسلط است.
پس چگونه انسان نجات می‌يابد؟ خداوند فرمود: راه بالا و پايين باز است راه بالا نيايش و راه پايين سجده و بر خاك افتادن است,۲

تعبير قرآن كريم اين است: ان كيد الشيطان كان ضعيفا؛ ۳ يعنی مكر و كيد شيطان از اول ضعيف بود.

نه اينكه حالا ضعيف شده باشد، بلكه ماهيتاً ضعيف است. ليكن اين ضعيف به حساب آمدن در رابطه با خداست، نه كسانی كه زير مجموعه و تابع اوامر و وسوسه های او هستند,۴

تلاوت آن به انسان، روح و ايمان می بخشد، او را به خدا نزديك می‌كند، صفای دل و روحانيت می‌آفريند و اراده انسان را نيرومند و تلاش او را در راه خدا و خلق افزون می‌سازد و ميان او و گناه و انحراف فاصله افكند به همين دليل در حديثی از امام صادق عليه‌السلام می‌خوانيم:

رن ابليس اربع رنات، اولهن يوم لعن و حين اهبط الی الارض و حين بعث محمد صلی الله عليه و آله علی حسن فتره من الرسل و حين انزلت ام الكتاب . «شيطان چهار بار فرياد كشيد و ناله سرداد، نخستين بار روزی بود كه از درگاه خدا رانده شد، سپس هنگامی بود كه از بهشت به زمين تنزول يافت، سومين بار هنگام بعثت محمد صلی الله عليه و آله بعد از فترت پيامبران بود، و آخرين بار زمانی بود كه سوره حمد نازل شد.»۵

انشاء الله كه خداوند ما را از مجاهدان در راه حق قرار دهد، هر نوع جهادی كه شايسته ماست و بر مقتضای ماست و انشاءالله كه ما بتوانيم دامن خود را به گناهان آلوده نكنيم چراكه امام علی عليه السلام می‌فرمايند:

ماالمجاهد الشهيد فی سبيل الله باعظم اجرا ممن قدر فعف ۶

آن كس كه در راه خدا جهاد كند و شربت شهادت بنوشد، بلند مقام تر از آن كس نيست كه توانايی بر گناه داشته باشد و دامن خود را آلوده نكند.
و ما بتوانيم نفس خود را نگه داشته و آلوده نكنيم زيرا شيطان گفته كه من در سه جا حضور پيدا می كنم:

۱- در ميدان جنگ كه مجاهد را به ياد خانواده‌اش می‌اندازم.
۲- در دعوا و عصبانيت و خشم ميان دو نفر نقش مهمی را ايفا می‌كنم.
۳- زمانی كه دو جنس مخالف در خلوت هم حضور پيدا می‌كنند.

در قرآن مجيد چهارده مورد است كه خدای تعالی شيطان را برای آدمی دشمنی آشكار ذكر كرد. و در هر مورد خصوصياتی از آن را ياد آورد و دليل خصومت او را بيان كرد. و چون شيطان از ابعاد گوناگون برای فريب انسان اقدام می‌كند در موارد متعددی به انسان هشدار داده می‌شود. مثلاً می‌فرمايند:

يا ايها الناس كلوا مما فی الارض حلالاً طيباً و لا تتبعوا خطوات الشيطان انه لكم عدو مبين ۷

ای مردم بخوريد از آنچه در زمين حلال و طيب و پاكيزه است از گام‌های شيطان پيروی نكنيد.

و از اين معنا برمی‌آيد كه خدای تعالی تنها چيزهايی را غير طيب خوانده است كه حرمت آنها را صراحتاً مقرر فرموده است هچنان كه خمر، مسكرات و خون و نجاست، همچنانكه در شأن نزول همين آيه آمده است كه بعضی از طوائف عرب از قسمتی از انواع زراعت و حيوانات را بدون دليل بر خود حرام كرده بودند كه اصل همين عمل كار شيطان و اطاعت از امر او يا پيروی از او و يا قدم گذاری به جای قدم او می باشد.

و خداوند پيروی نكردن از شيطان را برای خطاب عموميت داده و عداوت از شيطان را برای پيروی نكردن به جهانيان هشدار داده و از اين جهت در پيرو همين آيه می‌فرمايند:
انما يأمركم بالسوء و الفحشاء و ان تقولوا علی الله مالاتعلمون
همانا كه شيطان شما را وادار می كند كه از روی نادانی نسبتهايی به خداوند بدهيد.
در تفسير مجمع البيان، در ذيل آيه شريفه آورده است، بعضی گفته‌اند: شيطان انسان را حقيقتاً به معصيت امر می‌كند و گاهی انسان اين معنا را درك می‌كند و می‌بيند كه انجام بعضی از طاعت‌ها بر او سنگين و او بر بعضی از معاصی ميل دارد و اين همان «امر شيطان» و وسوسه‌های شيطان است زيرا وسوسه چيزی جز صوت آهسته نيست و شيطان اعمالی را با صوت بسيار آهسته در گوش انسان می‌خواند.
اگر سؤال شود كه فرق ميان وسوسه‌های شيطان و آنچه كه نفس انسان را دعوت می‌كند چيست و چگونه انسان می‌تواند اين دو را تشخيص دهد؟
در جواب می‌گوييم: عدم قدرت ما به تشخيص اين دو از يكديگر اشكالی به مطلب نمی‌رساند زيرا هر زمانی كه در خاطر انسان ميل به فعل معصيت و ترك عبادت و اطاعت پديد آمد احتمال می‌دهد كه اين از وسوسه‌های شيطان باشد,۸
صدرالمتألهين شيرازی می‌گويد: خانواده طاغوت، (سركشان و ياغيان) و دوستان شيطان، در معصيت كاران و عاصيان كسانی هستند كه از ياد خدا و ملكوت او كه منشأ ثواب و سعادت و خوشبختی است. روی گردان شده و به سوی دنيا و خواسته‌ها، لذات و شهوات آن كه منشأ گناه و فساد و بدبختی است روی آورده‌اند,۹
لذا در رابطه با معاصی و گناهكاران به آن گروه از كسانی افسار گسيخته به سوی گناه و معصيت می شتابند می‌گويند: «سواره نظام شيطان هستند» و به آن گروه از كسانی كه ذره ذره خود را به گناه و معصيت آلوده می‌كنند، گفته می‌شود، «پياده نظام شيطان»
امام صادق عليه‌السلام می‌فرمايند: هنگامی كه مردم در راه نافرمانی خداوند عزوجل می‌روند، پس اگر سواره روند (و در گناه و معصيت تندروی كنند) از سواره نظام شيطانند، و اگر پياده روند (و در معصيت به آرامی حركت كنند و اندك اندك گناه انجام دهند) از پياده نظام ابليس خواهند بود,۱۰
تهيه و تنظيم: حميده محدث
________________________________________
پی نوشت ها:
۱- كتاب مفردات قرآن.
۲- همان.
۳- سوره نساء ، آيه ۷۶.
۴- آيت الله جوادی آملی، خلسه و عرفان ، مركز نشر اسراء، ص ۱۰۷.
۵- تفسير نمونه، ج۱، چاپ ۱۸، ص ۶، به نقل از نور الثقلين ج۱، ص ۴.
۶- كليدهای زندگی، مجموعه ای موضوعی از احاديث، ادعيه و زيارات، مؤسسه فرهنگی دار الذكر، ص ۸۶، به نقل از نهج البلاغه، حكمت ۴۷۴.
۷- سوره بقره، آيه ۱۶۸.
۸- شيطان كيست و آيات شيطانی چيست؟ ، ص ۶۲.
۹- محسن غفاری، قصه های شيطان يا ابليس نامه ، ج۲، ص ۵۵ به نقل از مفاتيح الغيب ، ترجمه خواجوی، ص ۴۰۳.
۱۰- بحار الانوار، ج۷۰، ص ۳۵۷.