انواع اعراب در زبان عربی: اعراب محلی و اعراب تقدیری

1- اعراب محلّی: کلمات مبنی که حرکت حرف آخر آنها تغییر نمی کند دارای اعراب محلّی هستند. یعنی اگر کلمه مبنی در حالت رفع قرار گیرد، می گوییم محلّاً مرفوع است و اگر در حالت نصب قرار گیرد، می گوییم محلّاً منصوب است و اگر در حالت جرّ قرار گیرد، می گوییم محلّاً مجرور است.

مثال: رفع: هذا کِتابٌ.    (مبتدا، محلا مرفوع)    «اعراب محلّی»

نصب: إِشْتَرَیْتُ هذا الْکِتابَ.    (مفعول به، محلّاً منصوب)    «اعراب محلّی»

جرّ: نَظَرْتُ إِلَى هذا الْکِتابِ.    (مجرور به حرف جرّ، محلا مجرور)    «اعراب محلّی»


2- اعراب تقدیری: برخی کلمات معرب، علامت های اعراب ظاهری را نمی پذیرند و اعراب آن ها را فقط از نقش کلمه در جمله می توانیم تشخیص دهیم. به این نوع از اعراب، «اعراب تقدیری» می گویند.

کلماتی معربی که اعراب تقدیری دارند، عبارتند از:

1)  اسم مقصور

2) اسم منقوص

3) مضاف به ضمیر «ی»


1- اسم مقصور: به اسمی های که آخرین حرف آن ها ( الف مقصوره «ا – ى») باشد، «اسم مقصور» می گویند. اسم های مقصور در هر سه حالت ( رفع، نصب و جرّ)، «اعراب تقدیری» د ارند.

مثال: رفع: جاءَ الْفَتَى   (فاعل و تقدیراً مرفوع)     «اعراب تقدیری»

نصب: رَأَیْتُ الْفَتَى   (مفعول به و تقدیراً منصوب)     «اعراب تقدیری»
جرّ:  سَمِعْتُ مِنَ الْفَتَى   (مجرور به حرف جرّ و تقدیراً مجرور)     «اعراب تقدیری»


نکته: هر گاه اسم مقصور بدون( ال) باشد در هر سه حالت (رفع و نصب و جرّ) الف مقصوره ى آن حذف می شود و به جای آن تنوین نصب ( ـًـ) قرار می گیرد.

مثال: رفع: جاءَ فَتَىً.  (فاعل و تقدیراً مرفوع)       «اعراب تقدیری»
نصب: رَأَیْتُ فَتَىً.  (مفعول به و تقدیراٌ منصوب)     «اعراب تقدیری»

جرّ:  سَمِعْتُ مِنَ فَتَىً.  (مجرور به حرف جرّ و تقدیراً مجرور)     «اعراب تقدیری»


2- اسم منقوص: به اسمی های که به حرف «ی» ماقبل مکسور ختم می شوند «اسم منقوص»    می گویند. اسمهای منقوص در حالت (رفع و جرّ) دارای «اعراب تقدیری»  و در حالت ( نصب) دارای «اعراب ظاهری» هستند.

مثال: رفع: جاءَ الْقاضِی.   (فاعل و تقدیراً مرفوع)      «اعراب تقدیری»

نصب: رَأَیْتُ الْقاضِیَ.        (مفعول به و منصوب  به فتحه)     «اعراب ظاهری»
جرّ: سَمِعْتُ مِنَ الْقاضِی.    (مجرور به حرف جرّ و تقدیراً مجرور)     «اعراب تقدیری»


نکته:  هر گاه اسم منقوص بدون( ال) باشد، در حالت (رفع و جر) حرف«ی» حذف می شود و به جای آن تنوین جر ( ـٍٍـ)   قرار می گیرد  و اعرابش تقدیری است. ولی در حالت( نصب) حرف«ی» آن حذف نمی شود و اعرابش  ظاهری می باشد.
مثال: رفع:  جاءَ قاضٍ.     (فاعل و تقدیراً مرفوع)         «اعراب تقدیری»

نصب: رَأَیْتُ قاضِیاً.          (مفعول به و منصوب به تنوین نصب)      «اعراب ظاهری»
جرّ:  سَمِعْتُ مِنْ قاضٍ.       (مجرور به حرف جرّ و تقدیراً مجرور)        «اعراب تقدیری»


3- اسم مضاف به ضمیر «ی»: هر اسمی که به ضمیر متّصل «ی» اضافه شود، در هر سه حالت    ( رفع و نصب و جرّ) دارای «اعراب تقدیری» است.

مثال:  رفع:  جاءَ مُعَلِّمِی.   ( فاعل و تقدیراً مرفوع)       «اعراب تقدیری»

نصب:  رَأَیْتُ مُعَلِّمِی.   ( مفعول به و تقدیراً منصوب)       «اعراب تقدیری»
جرّ:  سَلَّمْتُ عَلَى مُعَلِّمِی.   ( مجرور به حرف جرّ و تقدیراً مجرور)       «اعراب تقدیری»