مقدمه‌ای بر تاریخ قرائات قرآن کریم کتابی است که پیرامون تاریخ قرائت‌های قرآن کریم نوشته شده است.

کتاب مقدمه‌ای بر تاریخ قرائات قرآن کریم مؤلف: دکتر عبد الهادی فضلی مترجم: دکتر سید محمد باقر حجتی کتاب پیرامون تاریخ قرائت‌های قرآن کریم نوشته شده و در آن موضوعاتی همچون: پیدایش قرائت‌ها، تعریف قرائت‌ها، مصادر قرائت‌ها، اختلاف قرائت‌ها، معیار قرائت‌های معتبر و قرائت و تجوید، مورد بررسی قرار گرفته‌اند. هدف از نگارش کتاب چنانکه مؤلف در مقدمه آن می‌گوید این است که: کتابی که بتواند تمام مسائل مربوط به قرائت‌ها را بطور اختصار توضیح دهد تاکنون نوشته شده (گرچه در این زمینه‌ها کتابهای فراوانی نوشته شده است) اما دسته بندی مطالب و جمع بندی آنها، مخصوصا مراحل مربوط به تطور و تکامل قرائت‌ها که در شانزده مرحله بیان و ویژگی‌های هر کدام از آنها را توضیح می‌دهند ارزش خاصی به کتاب داده که با مطالعه آن می‌توان مراحل تکامل و رشد قرائت‌ها را بدست آورد. وی همچنین با ارائه معیارهایی برای قرائت‌های معتبر و بیان دیدگاههای مختلف در این زمینه، سه رکن اساسی برای اینگونه قرائت‌ها بیان می‌نمایند و از آنجا که قرائت قرآن با علم تجوید ارتباط بسیار زیادی دارند و برخی تصور نموده‌اند که این دو با یکدیگر تفاوتی ندارند، ایشان با تعریف هر کدام از این دو علم، نقاط مشترک و تفاوت بین آن دو را توضیح می‌دهند.

ساختار کتاب

کتاب دارای هفت فصل می‌باشد [۱] که فهرست مطالب آن به قرار زیر است:

فصل اول

پیدایش قراءات و تطور آنها شامل: ادوار قرائت‌ها، چرا قراء سبعه در میان قراء اسلامی از شهرت و امتیاز خاصی برخوردار شده اند.

فصل دوم

تعریف قراءتها یا بیان مفهوم قراءتها شامل: تعریف قرائتها، اقسام قرائتها، فرق میان قراءات و قرآن.

فصل سوم

مصادر و مآخذ قراءات شامل: اختلاف میان صحابه در زمان رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم، آیا می‌توان در مساله قراءآت به قیاس تکیه کرد، عقیده جمهور راجع به قیاس مقبول در قراءات.

فصل چهارم

اختلاف قراءآت و بررسی علل و اسباب آن شامل: وجوه و انواع اختلاف قراءآت، اسباب و موجبات اختلاف قراءآت.

فصل پنجم

اختیار و انتخاب در قراءآت.

فصل ششم

مقیاس قرائی یا معیار قراءآت معتبر شامل: مقدمه درباره این مقیاسها، توضیحی درباره ارکان سه گانه قراءات معتبر.

فصل هفتم

قراءات و تجوید شامل: مقدمه، تعریف قراءآت، موضوعات قراءآت، تعریف تجوید، موضوعات علم تجوید.

ویژگی‌ها

۱- فصل اول: در این فصل سیر تحول و تطور قرائت‌ها را در ۱۶ مرحله تقسیم بندی نموده و خصوصیات هر مرحله را توضیح می‌دهند ۲- در همین فصل- و در مرحله یازدهم (مرحله تالیف در قرائت‌ها)، نخستین کسی را که در این زمینه تالیف نموده، یحیی بن یعمر متوفای ۹۰ هجری می‌داند و در ادامه فهرستی از تالیفات در این زمینه را به ترتیب تاریخ ذکر می‌نماید ۳- فصل چهارم: در این فصل ابتداء، انواع اختلاف قراءت‌ها را ذکر و در ادامه علل و اسباب آن قرائت‌ها شرح، و در پایان نتیجه می‌گیرند که مرجع همه اختلافات، فعل و تقریر و تائید پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم می‌باشد ۴: در فصل چهارم: نظریه گلدزیهر پیرامون اینکه: عاری بودن مصاحف امام از نقطه و اعراب عامل اصلی در اختلاف قرائت‌ها می‌باشد، مطرح و پاسخ دانشمندان اسلامی را در این زمینه بازگو می‌نماید ۵- فصل هفتم: در این فصل پس از تعریف قرائت‌ها و تعریف تجوید تفاوت بین آن دو و نیز مشترکات بین آنها را شرح می‌دهد.

نسخه شناسی

کتاب توسط دکتر سید محمد باقر حجتی به فارسی ترجمه، و دارای ۱۹۵ صفحه می‌باشد که مشخصات آن به قرار زیر است: ۱- کاغذ: معمولی ۲- چاپ: کامپیوتری ۳- نوبت چاپ: دوم ۴- تیراژ: سه هزار نسخه ۵- تاریخ انتشار: سال ۱۳۷۳ ۶- ناشر: انتشارات اسوه (وابسته به سازمان اوقاف و امور خیریه) ۷- جلد: شومیز ۸- دارای فهرست: موضوعات، آیات و روایات، اعلام، مکانها، کتابها، مراجع و مصادر.

پانویس

مقدمه‌ای بر تاریخ قرائات قرآن کریم ، ص۷.

منبع

نرم افزار مشکاة الانوار، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.

مستند زندگی دکتر عبدالهادی فضلی