لفظ دال بر ماهیتی بدون قید را مطلق گویند.

«مطلق» در لغت به معنای « مرسل » و چیزی بدون قید است. و در اصطلاح به لفظی می‌گویند که بر معنایی شایع دلالت می‌کند.

نظر سیوطی و اصولیون

سیوطی می‌گوید: «مطلق لفظی است که بر ماهیتی بدون هرگونه قیدی، دلالت می‌کند».
در اصول گفته‌اند: «ما دل علی معنی شائع فی جنسه و یقابله المقید؛ مطلق لفظی است که بر معنایی شایع و قابل صدق بر افراد کثیر دلالت می‌کند و مقید مقابل آن است».

مثال مطلق در قرآن

اطلاق شهادت در بیع و امثال آن در «واشهدوا اذا تبایعتم» [۱] و «فاذا دفعتم الیهم اموالهم فاشهدوا علیهم». [۲]
در این آیات ، شهادت مطلق است، و مقید به شرطی مانند عدالت نیست؛ در حالی که در آیه ۲ سوره طلاق [۳] و آیه ۱۰۶ سوره مائده ، [۴] هر شهادتی به شرط عدالت مقید شده است.

شباهت به عام و خاص

مطلق و مقید مانند عام و خاص است؛ با این تفاوت که دلالت عام بر افراد خود به وضع است، و دلالت مطلق بر افراد، به مقدمات حکمت . [۵] [۶] [۷] [۸] [۹]

پانویس


۱. بقره/سوره۲، آیه۲۸۲.
۲. نساء/سوره۴، آیه۶.
۳. طلاق/سوره۶۵، آیه۲.
۴. مائده/سوره۵، آیه۱۰۶.
۵. زرکشی، محمد بن بهادر، ۷۴۵ - ۷۹۴ق، البرهان فی علوم القرآن (باحاشیه)، ج۲، ص (۱۵-۱۷).
۶. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، ۸۴۹ - ۹۱۱ق، الاتقان فی علوم القرآن، ج۳، ص۱۰۱.
۷. مظفر، محمد رضا، ۱۹۰۴ - ۱۹۶۴م، اصول الفقه، ج۱، ص۱۶۷.
۸. کمالی دزفولی، علی، ۱۲۹۲ -، قرآن ثقل اکبر، ص۲۰۳.
۹. مشکینی، علی، ۱۳۰۰ -۱۳۸۶، اصطلاحات الاصول، ص۲۳۶.

آیات دالّ بر یک حقیقت به همراه یک قید را آیات مقید گویند.

معنای مقید

مقید، لفظی است که با قیدى بر مقصود متکلم دلالت مى کند.

معنای آیات مقید

" آیات مقید " آیاتى هستند که مشتمل بر لفظى اند که با قیدى بر یک حقیقت دلالت مى کند.

تعداد آیات مقید

آیات مقید در قرآن فراوان اند.

مصداق آیات مقید

۱ - آیه ۴ سوره مجادله: «فمن لم یجد فصیام شهرین متتابعین من قبل ان یتماسا» «و هر کس که ( امکان آن را ) نیافت - که بنده ای آزاد کند - باید پیش از آن که با هم دیگر تماس گیرند، دو ماه پى در پى روزه بگیرد » [۱]. در این آیه دو ماه روزه گرفتن ( صیام شهرین ) به تتابع ( متتابعین ) مقید شده است . یعنى جز با روزه گرفتن دو ماه پیاپى کفاره ظهار ادا نمى گردد.
۲ - آیه ۹۲ سوره نساء: «و من قتل مؤمناً خطأ" فتحریر رقبة مؤمنة ... » «و هر کس که مؤمنی را به خطا بکشد، بر او است که برده مؤمنى را آزاد کند » [۲]
در این آیه " رقبه " به " مؤمنه " مقید شده است ؛ یعنى باید برده مؤمن آزاد گردد، و آزادى هر برده اى کافى نیست .
۳ - آیه ۲ سوره طلاق: «و اشهدوا ذوى عدل منکم » [۳] در این آیه شهادت شهود بر طلاق مقید به " عدالت " شده است .

مستندات مقاله

سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، الاتقان فى علوم القرآن، ج ۳، ص ۱۰۱-۱۰۲.

پانویس

۱. مجادله/سوره۵۸، آیه۴.
۲. نساء/سوره۴، آیه۹۲.
۳. طلاق/سوره۶۵، آیه۲.