سوال شماره 58 (کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث 1394)

58 - در آیه شریفه مقابل چه نوع قصر به کار رفته است؟ «لا اله الا الله»

1 - قصر صفت بر موصوف به طور مجازی

2 - قصر موصوف بر صفت به طور حقیقی

3 - قصر صفت بر موصوف به طور حقیقی

4 - قصر موصوف بر صفت به طور مجازی

[قصر و اختصاص]

قصر آن است که کلام دارای دو دلالت مثبت و منفی باشد، چیزی را اثبات و چیز دیگری را منفی فراگیر است مانند کلمه‌ی توحید، که جز خدا، دیگر خدایان به طور کلی و فراگیر نفی شده‌اند ولی قصر اضافی ، نسبی است و به محدوده‌ی خاصی نظر دارد ، مانند آنکه کسی گمان دارد : فلانی هم عالم است و هم شاعر، آنگاه به او بگویی آن شخص تنها عالم است و بس ، یعنی شاعر نیست. این نفی، صفات دیگر را از او نفی نمی‌کند . قصر اضافی سه گونه است :

قصر قلب: در این قسم مخاطب گمان دارد زید شاعر است نه عالم ، به او گفته می ‌شود:( زید عالم لا شاعر ) عکس آن چیزی که گمان کرده است .

قصر افراد: در این قسم مخاطب گمان می ‌کند که زید هم شاعر است و هم عالم . به او گفته می‌‌ ‌‌‌‌‌‌‌شود: ( زید عالم لا شاعر ) یعنی تنها عالم است و شاعر نیست .

قصر تعیین: در این قسم مخاطب تردید دارد که زید شاعر است یا عالم و می ‌خواهد بداند کدام است. به او گفته می شود: ( زید عالم لا شاعر ) و یکی از دو صفت که آن شخص تردید دارد اثبات و دیگری نفی می شود .

قصر - چه حقیقی و چه اضافی - به دو گونه است :

قصر صفت بر موصوف یا قصر موصوف بر صفت در قصر صفت بر موصوف مراد آن است که چنین صفتی جز در موصوف یاد شده وجود ندارد، مانند صفت الو هیت که منحصراً خاص باری تعالی. ( لا اله الا الله ) خدایی جز او نباشد و یا آنکه گویی:

( زید شاعر لا عمرو ) تنها زید شاعر است نه عمرو . در قصر موصوف بر صفت مراد آن است که موصوفی در صفت منحصر است و صفت دیگری ندارد. مانند مثال‌ های یاد شده: زید شاعر لا عالم. زید تنها شاعر است و عالم نیست.