تست شماره 17 علوم قرآنی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث 1393

67 - در آیه ی شریفه ی «فسجد الملائکة کلهم أجمعون» چه تأکیدی به کار رفته است؟

1 - اللفظي

2 - المعنويّ

3 - الحال المؤکّدة

4 - تأکید الفعل بمصدره

*****

تأکید


تأکید، تابعی است که برای تثبیت و تقریر متبوع می‌آید؛ مانند: ﴿وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ ٭ أُوْلئِكَ الْمُقَرَّبُونَ﴾.


انواع تأکید


تأکید بر دو گونه است:


۱. لفظی؛ مانند: ﴿وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفّاً صَفّاً﴾ که در آن، «صَفّاً» نخست متبوع و «صَفّاً» دوم تأکید لفظی است.

۲. معنوی؛ مانند: ﴿فَسَجَدَ الْمَلائِكَةُ كُلُّهُمْ أجْمَعُونَ﴾ که در آن، «المَلائِکَةُ» متبوع و «کُلُّهُم» و «أجْمَعُونَ» هر دو تأکید معنوی برای «المَلائِکَةُ» هستند.


تأکید لفظی نیز بر دو گونه است:


الف) مفرد؛ تأکید مفرد، تکرار لفظ پیشین است؛ خواه اسم، فعل و یا حرف باشد؛ مانند:

ـ ﴿یا آدَمُ اسْكُنْ أنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ﴾؛ ضمیر «أنتَ» تأکید برای ضمیر پیوسته (پنهان) در فعل «اُسْکُنْ» است.

ـ ﴿هَیْهَاتَ هَیْهَاتَ لِمَا تُوعَدُونَ﴾: «هَیْهاتَ» اسم فعل به معنای «بَعُدَ» است و «هَیْهَاتَ» دوم تأکید برای «هَیْهاتَ» نخست است.


ب) جمله: جمله تأکیدیه بر دو گونه است:


۱. تکرار جمله با حرف عطف؛ مانند: ﴿فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً ٭ إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً﴾: جمله دوم (إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً) تأکید جمله نخست است و کاربرد آن بدون حرف عطف است.


۲. تکرار جمله بدون حرف عطف؛ مانند: ﴿أوْلَی لَكَ فَأوْلَی ٭ ثُمَّ أوْلَی لَكَ فَأوْلَی﴾: جمله دوم (ثُمَّ أوْلَی لَكَ فَأوْلَی) تأکید جمله نخست است و کاربرد آن با حرف عطف «ثُمَّ» است.


نکته


۱. الفاظ تأکید معنوی دو کاربرد دارد:


الف) تابع (اعراب تبعی)؛ مانند: ﴿فَاسْلُكْ فِیهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَیْنِ اثْنَیْنِ﴾: «اِثْنانِ» و «اِثْنَیْنِ» از الفاظ تأکید معنوی است. «اِثْنَیْنِ» در این آیه، تابع (تأکید معنوی) برای واژه «زَوْجَیْنِ» است.


ب) غیرتابع (اعراب اصلی)؛ مانند: ﴿كِلْتَا الْجَنَّتَیْنِ آتَتْ أُكُلَهَا وَلَمْ تَظْلِمْ مِنْهُ شَیْئاً﴾: «کِلا» و «کِلْتا» از الفاظ تأکید معنوی است. اما در این آیه مبارک، «کِلْتا» مبتدا است و تابع نیست.


۲. هرگاه مضافٌ‌الیهِ «کِلا» و «کِلْتا» ضمیر باشد، این دو واژه نقش تابع دارند و هرگاه مضافٌ‌الیهِ آن‌ها اسم ظاهر باشد،‍ نقش اصلی دارند؛ یعنی تابع نیستند.


۳. هرگاه متبوعِ «نَفْس، عَیْن و کُلّ» مفرد، تثنیه و جمع باشد، ضمیری که مضافٌ‌الیهِ آن‌ها است، با متبوع مطابقت و تناسب دارد؛ مانند: ﴿وَعَلَّمَ آدَمَ الأسْمَاءَ كُلَّها﴾ که در آن، «کُلَّها» تأکید برای «الأسماء» است و ضمیر مضافٌ‌الیه (ها) با متبوع (الأسماء) تناسب دارد.