علوم قرآن و حدیث

سرمایی که جان میرزا را گرفت

یاران میرزا یک به یک دستگیر می‌شدند. تنها سه تن از معاریف جنگل (میرزا، گائوک (آلمانی) و معین ­الرعایا) باقی مانده بودند که قوای دولت تعقیب شان می‌کرد و این تنها از نظر آشنایی معین ­الرعایا به معابر کوه‌ها و گذرگاه‌ها بود که دستگیری‌­شان را به تأخیر انداخت.

پایان کار میرزا یونس ما، سردار جنگل بر اثر خیانت روس‌ها و دسیسه انگلیسی‌ها توسط قوای رضاخان، سردار سپه بسیار غم ­انگیز است. زیرا معین الرعایا نیز تسلیم شد و تمامی قورخانه جنگل را که تنها او می‌­دانست کجاست بی­‌کم و کاست تحویل داد.

میرزا و دوستش «هوشنگ» که همان گائوک آلمانی بود تنها ماندند. از هر طرف آن‌ها را محاصره کردند. میرزا و دوستش در سر راه خود به خلخال در گردنه «گیلوان» واقع در کوه‌های طالش دچار برف و بوران شدند و هر دو از شدت سرما از پا درآمدند.

شهادتی مانند ارباب بی‌کفن

به دستور سالار شجاع، سر میرزا را از تن یخ ­زده‌­اش جدا کردند و برای امیر مقتدر طالش فرستادند. امیر مقتدر هم آن را در رشت تسلیم فرماندهان نظامی دولتی کرد.

پس از مدتی که سر بریده آن روحانی انقلابی و سردار جنگل را در رشت (جائی که جمهوری خود را اعلام کرده بود) برای تماشای عموم قرار دادند، خالو قربان از یاران خائن جنگل که قبلاً خود را به سردار سپه تسلیم کرده و به درجه سرهنگی نائل آمده و جزو قوای دولتی شده بود، سر بریده میرزا را به تهران برد و به رسم ارمغان تقدیم سردار سپه کرد.

رضاخان، سردار سپه دستور داد سر را در گورستان حسن ­آباد دفن کردند. بعداً یکی از مردان نیک‌نهاد که از یاران قدیمی میرزا کوچک خان بود (کاس آقا حسام) آن را محرمانه از گورکن تحویل گرفت و به رشت برد و در محلی به نام «سلیمان‌داراب» به خاک سپرد.

در شهریور ۱۳۲۰ که آزادی‌خواهان گیلان تصمیم گرفتند جسد میرزا را با تشریفات شایسته‌­ای از خانقاه (نزدیک گردنه گیلوان) به رشت حمل کنند، مصادف با جلوگیری مقامات دولتی شدند، ناگزیر ساده و بدون کشمکش جسد به رشت منتقل و در جوار سَر مبارکش مدفون شد.

به این ترتیب طومار زندگی مردی که با پایبند بودن به دیانت و اخلاق به آزادی و استقلال کشورش می‌­اندیشید و به سعادت ابناء وطنش عشق می‌ورزید و در جمیع این احوال، روح غیرقابل انحراف و انقیاد داشت درنوردیده و شعله عمرش که با همه کوتاهی مواجه با بادهای مخالف و ماجراهای غم­ انگیز بود خاموش شد.

نیروی که میرزا کوچک به رهبر انقلاب می‌داد

رشادت میرزا یونسِ ما، در دوره پس از او نیز الهام‌بخش مبارزان راهِ آزادی بود. به طوری که رهبر معظم انقلاب در این باره می‌فرمایند: «ما در دوران مبارزه خودمان، هر وقت نام میرزا کوچک‌خان را به یاد می‌آوردیم و شرح حال او را می‌خواندیم، نیرو می‌گرفتیم. او از همت و اراده و شخصیت و هویّت خود خرج کرد، برای اینکه به یک نسل هویّت و شخصیت و نیرو و اراده ببخشد.»