علوم قرآن و حدیث

وَ قَبْلَ بُلُوغِ الْغَايَةِ مَا تَعْلَمُونَ مِنْ ضِيقِ الاَْرْمَاسِ وَ شِدَّةِ الاِْبْلاَسِ وَ هَوْلِ الْمُطَّلَعِ وَ رَوْعَاتِ الْفَزَعِ، وَ اخْتِلاَفِ الاَْضْلاَعِ وَ اسْتِکَاکِ الاَْسْمَاعِ، وَ ظُلْمَةِ اللَّحْدِ، وَ خيفَةِ الْوَعْدِ، وَ غمِّ الضَّرِيحِ، وَ رَدْمِ الصَّفِيحِ

و پيش از فرا رسيدن قيامت، امورى است که مى دانيد از جمله:

تنگى قبرها

شدت غم و اندوه

ترس از حوادث قيامت

بيم و وحشت پى در پى

درهم فرو رفتن استخوان‌ها (بر اثر فشار قبر)

کر شدن گوش‌ها

تاريکى لَحَد

ترس از وعده عذاب

غم و اندوه تنگناى گور و پوشانده شدن آن از سنگ‌ها (و سرانجام خفتن در زير خروارها سنگ و خاک)

با توجه به اينکه مرگ در نزد ما به معناى پايان همه چيز نيست و روح بعد از آن، هوشيار مى ماند و بسيارى از مسائل بعد از مرگ را لمس مى کند، قبرهاى تنگ و تاريکى که در مقايسه با خانه هاى وسيع و زيبا بسيار وحشت انگيز است و نگرانی‌هاى مربوط به فشار قبر و وحشت از آينده، جدايى از دوستان و عزيزان و احساس تنهايى مطلق و متلاشى شدن اعضاى پيکر در زير خاک و در يک کلمه، منتقل شدن از محيطى آرام و مرفه به محيطى بسيار وحشتناک، همۀ اينها امورى است که فکر آن لرزه بر اندام مى اندازد و به همگان هشدار مى دهد که آماده براى چنين سفر پرخوف و خطرى بشوند.

خطبه 190