یومَ لا یَنفَعُ مالٌ و لا بَنونَ الّا مَن اَتی اللهَ بقلبٍ سلیمٍ

جزء

تجزیه

 ترکیب

یومَ

اسم، مفرد، مذکر، جامد،  نکره، معرب، صحیح الاخر، منصرف

ظرف زمان

لا

حرف، نافیه، غیرعامل، مبنی برسکون،

-

یَنفَع

فعل، مضارع، صیغه یک، ثلاثی مجرد، صحیح و سالم، متعدی، معرب

فعل مضارع مجهول منفی

مالٌ

اسم، مفرد، مذکر، جامد، نکره، معرب، صحیح الاخر، منصرف

فاعل و مرفوع

و

حرف، عطف، غیرعامل

-

لا

حرف، زائده برای تأکید نفی، غیرعامل، مبنی بر سکون

-

بنونَ

اسم، ملحق به جمع مذکر سالم(1)، جامد، نکره، معرب، صحیح الاخر، منصرف

معطوف به مالٌ و علامت رفعش به واو است زیرا ملحق به جمع مذکر سالم است

الّا

حرف استثناء، در عامل بودن یا نبودن الّا اختلاف است، مبنی بر سکون

-

مَن

اسم، موصول، معرفه(2)،مبنی

مستثنی و محلاً منصوب

اَتی

فعل، ماضی، صیغه یک، ثلاثی مجرد، مهموز و ناقص یایی، متعدی، معلوم، مبنی

فعل ماضی و فاعل هو مستتر و عائد به موصول من

اللهَ

اسم، مفرد، مذکر، معرفه به علمیت یا معرفه به ال، جامد، معرب، صحیح الاخر و منصرف

مفعول به و منصوب

ب

حرف جرّ، عامل، مبنی بر کسر

-

قلبٍ

اسم، مفرد، مذکر، جامد، نکره، معرب، صحیح الاخر، منصرف

مجرور به حرف جر و جار و مجرور متعلق به اتی

سلیمٍ

اسم، مفرد، مذکر، مشتق واسم مبالغه(3)، نکره، معرب، صحیح الاخر، منصرف

نعت برای قلب

Important (1) جمع مذکر سالم:

جمع مذکر سالم؛ جمعی است که در مفرد آن تغییری داده نمی شود و تنها علامت های «-ُونَ» و «-ِینَ» مفتوح به آخر آن افزوده می شود مانند: مؤمنین، مسلمون.

«ون» نشان جمع در حالت رفع و «ین» علامت جمع در حالت نصب و جر است.

ملحق به جمع مذکر سالم:

 کلماتی هستند که اعراب جمع مذکر را می گیرند اما شرایط جمع مذکر سالم را ندارند  دانشمندان علم نحو این گونه اسماء را ملحق به جمع مذکر سالم نامیده اند و مشهورترین آن ها عبارت است از کلماتی که معنای جمع دارند و مفردی از خود ندارند مانند: «أولو» و «عالَمون» (جمع عالم) و «اعداد عقود» مانند «عشرون» و «ثلاثون» و «أربعون» تا «تسعون» و کلماتی نظیر «بَنون» و «أرضون» و «سِتّون»، «عِلیّون»،  که ملحق به جمع محسوب می شوند.

(2) معارف شش بود، مضمر اضافه *** عَلَم، ذوالّام، موصول و اشاره

(3) اسم مبالغه:

اسمى است که بر انجام دهنده کارى یا دارنده صفتى در حدّ زیاد دلالت مى کند مانند:

قَتَّال (بسیار کُشَنده) ، وَهَّاب (بسیار بخشنده)

خَدُوم (بسیار خدمت گذار) ، رَحِیم (بسیار مهربان)

به اسم مبالغه، صیغه مبالغه نیز گفته مى شود.

اوزان اسم مبالغه

اسم مبالغه نیز مانند صفت مشبهه، قاعده و وزن مشخصى ندارد و معمولا بریکى از اوزان ذیل مى آید:

1. فَعَّال، مانند: رَزَّاق (بسیار روزى دهنده)، تَوَّاب (بسیار توبه کننده)

2. فُعُّول، مانند: سُبُّوح (بسیار پاک)، قُدُّوس (بسیار منزّه)

3. فِعِّیل، مانند: صِدِّیق (بسیار راستگو)، سِکِّیت (پر سکوت)

4. مِفْعَال، مانند: مِکْثَار (پرگو)، مِفْضَال (پر فضیلت)

5. مِفْعِیل، مانند: مِسْکِین (بسیار درمانده)، مِنْطِیق (بسیار سخنور)

6. فُعَلَة، مانند: هُمَزَة (بسیار نکوهش گر)، لُمَزَة (بسیار عیب جو)

7. فَعُول، مانند: أَکُول (پرخور)، خَدُوم (بسیار خدمتگذار)

8. فَعِیل، مانند: رَحِیم (بسیار مهربان)، عَلِیم (بسیار دانا)، سلیم(بسیار سالم)

صیغه مذکر و مؤنث در اسم مبالغه معمولا یکسان است و گاهى در آخر آن تایى (ة) آورده مى شود که دلالت بر کثرت مبالغه دارد مانند:

عَلَّامَة (بسیار بسیار دانا)، فَهَّامَة (بسیار بسیار با فهم)

تفاوت اسم مبالغه و صفت مشبهه در این است که اسم مبالغه بیان گر وجود صفتی در یک فرد بیش از صفت مشبهه است.

نکته:

صیغه مذکر و مؤنث در اسم مبالغه معمولا یکسان است و گاهى در آخر آن تایى (ة) آورده مى شود که دلالت بر کثرت مبالغه دارد مانند:

عَلَّامَة (بسیار بسیار دانا)، فَهَّامَة (بسیار بسیار با فهم)

نکته:

تفاوت اسم مبالغه و صفت مشبهه در این است که اسم مبالغه بیان گر وجود صفتی در یک فرد بیش از صفت مشبهه است.

آموزش تجزیه و ترکیب زبان عربی (مبادی العربیه 4)