استعمال صیغه امر در غیروجوب + مثال های قرآنی

از گونه‌های مجاز لغوی، استعمال صیغه امر در غیروجوب است.

۱ - انشا و طلب فعل

«امر» یکی از اقسام انشا و برای طلب فعل، و صیغه آن «افعل» و «لیفعل» است. گفته شده است که صیغه امر، بر وجوب دلالت دارد و حقیقت در آن است که گاهی به صورت مجاز در غیر معنی وجوب کارآیی دارد.

۲ - امر مجازی

بنابراین قول، در مواردی که امر در غیر معنای وجوب استعمال می‌شود، از گونه‌های مجاز است، و آن‌ها عبارتند از:

۱. ندب و استحباب: (واذا قریء القرآن فاستمعوا له وانصتوا لعلکم ترحمون)؛ [۱]

۲. اباحه: (... واذا حللتم فاصطادوا...)؛ [۲]

۳. دعا: (... رب اغفر لی...)؛ [۳]

۴. تهدید: (... اعملوا ما شئتم...)؛ [۴]

۵. اهانت: (ذق انک انت العزیز الکریم)؛ [۵]

۶. تسخیر یا تذلیل: (... کونوا قردة خاسئین)؛ [۶]

۷. تعجیز: (... فاتوا بسورة من مثله...)؛ [۷]

۸. امتنان: (... کلوا من ثمره اذا اثمر...)؛ [۸]

۹. تعجب: (انظر کیف ضربوا لک الامثال...)؛ [۹]

۱۰. تسویه: (... فاصبروا او لا تصبروا...)؛ [۱۰]

۱۱. ارشاد: (... واشهدوا اذا تبایعتم...)؛ [۱۱]

۱۲. حقیر شمردن: (... القوا ما انتم ملقون)؛ [۱۲]

۱۳. انذار: (... قل تمتعوا...)؛ [۱۳]

۱۴. اکرام: (ادخلوها بسلام آمنین)؛ [۱۴]

۱۵. یادآوری نعمت: (... کلوا مما رزقکم الله...)؛ [۱۵]

۱۶. تکذیب: (... قل فاتوا بالتوراة فاتلوها...)؛ [۱۶]

۱۷. مشورت: (... فانظر ماذا تری...)؛ [۱۷]

۱۸. اعتبار: (... انظروا الی ثمره اذا اثمر...).[۱۸] [۱۹][۲۰]

۳ - پانویس


۱. اعراف/سوره۷، آیه۲۰۴.
۲. مائده/سوره۵، آیه۲.
۳. اعراف/سوره۷، آیه۱۵۱.
۴. فصلت/سوره۴۱، آیه۴۰.
۵. دخان/سوره۴۴، آیه۴۹.
۶. بقره/سوره۲، آیه۶۵.
۷. بقره/سوره۲، آیه۲۳.
۸. انعام/سوره۶، آیه۱۴۱.
۹. اسراء/سوره۱۷، آیه۴۸.
۱۰. طور/سوره۵۲، آیه۱۶.
۱۱. بقره/سوره۲، آیه۲۸۲.
۱۲. یونس/سوره۱۰، آیه۸۰.
۱۳. ابراهیم/سوره۱۴، آیه۳۰.
۱۴. حجر/سوره۱۵، آیه۴۶.
۱۵. انعام/سوره۶، آیه۱۴۲.
۱۶. آل عمران/سوره۳، آیه۹۳.
۱۷. صافات/سوره۳۷، آیه۱۰۲.
۱۸. انعام/سوره۶، آیه۹۹.
۱۹. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، ۸۴۹ - ۹۱۱ق، الاتقان فی علوم القرآن، ج۳، ص۲۷۶.
۲۰. سیوطی، عبد الرحمان بن ابی بکر، ۸۴۹ - ۹۱۱ق، الاتقان فی علوم القرآن، ج۳، ص۱۳۶.


۴ - منبع: فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، برگرفته از مقاله «استعمال صیغه امر در غیروجوب».