ابوبصیر کیست؟ (معجم رجال الحدیث خویی)

اَبوبَصیر، عنوان مشترکی است برای چند تن از راویان احادیث از جمله به نام‌های

یحیی بن ابی‌القاسم اسدی

لیث بن بَخْتَری مرادی

ابوبصیر عبداللـه بن محمد اسدی کوفی

ابوبصیر یوسف بن حارث

ابوبصیر ثقفی

ابوبصیر در روایات

در بسیاری از روایات امامیه نام ابوبصیر بدون افزودن هیچ قیدی، در سلسله اسناد قرار گرفته و تنها با کمک گرفتن از قراین خارجی ممکن است هویت راوی را حدس زد؛ اما شمار اسانیدی که هویت ابوبصیر در آنها با قیدی تعیین شده، بسیار اندک است و‌گاه برخی از این قیود ذکر شده نیز به خودی خود چندان استوار نیست و احتمال می‌رود ناشی از خلط بوده باشد.

اشتراک عنوان «‌ابوبصیر‌» میان یحیی اسدی و لیث مرادی سبب شده است تا بحث و پژوهش در هویت ابوبصیر در اسانید گوناگون در بین محدثان و رجال شناسان امامی کمابیش از همان سده‌های نخستین مطرح گردد و تا امروز ادامه یابد. از این رو تفکیک این دو شخصیت هم عصر که هر دو در کوفه ساکن بوده‌اند، در پاره‌ای موارد نمی‌تواند از قطعیت برخوردار باشد.

ابوبصیرها

در منابع رجالی و حدیثی شیعه علاوه بر یحیی بن ابی‌القاسم اسدی و لیث بن بَخْتَری مرادی، از کسانی دیگر نیز با نام «‌ابوبصیر‌» یاد شده است: ابوبصیر عبداللـه بن محمد اسدی کوفی از اصحاب امام باقر(ع)[۱]؛ ابوبصیر یوسف بن حارث از اصحاب بتری مذهب امام باقر(ع) [۲] و ابوبصیر ثقفی.[۳]

نگاشته‌هایی درباره ابوبصیر

در سده‌های اخیر چندین اثر مستقل دربارۀ شخصیت رجالی ابوبصیر تألیف شده است که عبارتند از:

ترجمه ابی بصیر، از محمد مهدی خوانساری (د ۱۲۴۶ق)، که همراه الجوامع الفقهیه در ۱۲۷۶ق چاپ سنگی شده است؛

ترجمه ابی بصیر و تحقیق احواله، از محمدباقر شفتی (د۱۲۶۰ق)، که همراه مجموعه‌ای از رسایل رجالی وی در ۱۳۱۴ق به چاپ رسیده است؛
ترجمه ابی بصیر، از محمد هاشم خوانساری (د ۱۳۱۸ق)، همراه مجمع الفوائد در ۱۳۱۷ق چاپ شده است؛

ترجمه ابی بصیر و اسحاق بن عمار، از ابوتراب خوانساری (د ۱۳۴۶ق)؛
الرساله المبصره فی احوال ابی بصیر، از محمدتقی شوشتری، چاپ شده به عنوان ملحق درج ۱۱ قاموس الرجالِ مؤلف؛[۴]
اسانید ابی بصیر، از موسی شبیری زنجانی که عکس نسخۀ دست نویس آن در کتابخانۀ مرکز موجود است.

پانویس

کشی، محمد، معرفه الرجال، اختیار طوسی، ج۱، ص۱۷۴؛ طوسی، محمد بن حسن، رجال، ج۱، ص۱۲۹
طوسی، محمد بن حسن، رجال، ج۱، ص۱۴۱،
خصیبی، حسین بن حمدان، الهدایه الکبری، ج۱، ص۳۹
نیز نک: آقابزرگ، الذریعه، ج۴، ص۱۴۷-۱۴۸. آقابزرگ، الذریعه، ج۱۱، ص۲۲۳

منابع

آقابزرگ، الذریعه.
کشی، محمد، معرفه الرجال، اختیار طوسی، به کوشش حسن مصطفوی، مشهد، ۱۳۴۸ش.
طوسی، محمدبن حسن، رجال، به کوشش محمدصادق بحرالعلوم، نجف، ۱۳۸۱ق/۱۹۶۱م.