برخوردهای دوگانه فخر رازی مفسر اشعری جبرگرا در مواجهه با آیات حکایت

در نظر دارید که مفسران که جزء گروه جبابره هستند و مانند فخر و آلوسی و دیگر افراد، از هر راهی برای اثبات نظر کلامی خویش بهره می جویند و البته شایان ذکر است که معتزله یا عدلیان نیز به همین ترتیب و تفاوت در این است که اتجاهات فکری گروه نخست غلط و اصل عقیده گروهی دوم صحیح است.

در این پست بر آنیم تا برخی مثال را درباره برخورد دوگانه فخررازی در مواجهه با آیات متضمن حکایت را بر شماریم. وی هر جا آیات متضمن حکایت در قرآن به نفع عقیده وی باشند آنانرا می پذیرد و هرجا به ضرر وی باشند به نوعی آنها را غیرمعتبر می شمارد. به عنوان نمونه وی در تفسیر آیه 22 سوره مبارکه ابراهیم می گوید که قول شیطان در اینجا حجت نیست اما در جای دیگر قرآن (آیه 39 سوره حجر) که می گوید: رب بما أغویتنی لأزینن لهم الأرض و لأغوینهم جمیعا می گوید که طبق گفته شیطان، خداوند باعث گمراهی وی شده است. درجای دیگر یعنی به طور مشخص آیه 32 سوره مبارکه هود (یا نوح قد جادلتنا فاکثرتَ جدالَنا) ـ با وجود اینکه قائلین این کلام، کفار بوده اند ـ می گوید: جدال در امر حق، به ویژه اصول عقاید روا بلکه مطلوب است. از این نوع برخوردهای دوگانه در مفاتیح الغیب بسیار به چشم می خورد.

وبلاگ علوم قرآن و حدیث