تفاوت حصر حقیقی و اضافی

حصر حقیقی به اختصاص دادن چیزی به یک شیء و سلب آن از همه اشیای دیگر اطلاق می‌شود.

تعریف
حصر حقیقی، مقابل حصر اضافی و به معنای اثبات حکم برای موضوعی و نفی حکم از غیر آن است، مانند: «ما واجب الوجود لذاته الاّ الله تبارک و تعالی» و «ما خاتم الانبیاء الاّ محمّد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم»، که در مثال اول، وجوب لذاته فقط برای خداوند اثبات و از غیر او نفی گردیده است، و در مثال دوم، صفت خاتم انبیا بودن فقط برای پیامبر اسلام ثابت شده است. [۱] [۲]

اقسام

حصر حقیقی بر دو قسم است:

۱. حصرصفت بر موصوف؛

۲. حصر موصوف بر صفت.

پانویس
 
 ۱. شرح اصول فقه، محمدی، علی، ج۱، ص۲۷۱.
۲. تهانوی، محمد علی، کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، ج۲، ص۱۱۸۴.

منبع

فرهنگ‌نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۴۲۳، برگرفته از مقاله «حصر حقیقی».    

حصر اضافی به اختصاص دادن چیزی به یک شیء و سلب آن از برخی اشیای دیگر اطلاق می‌شود.

تعریف
حصر اضافی، مقابل حصر حقیقی و به معنای اثبات حکم برای موضوعی و نفی آن از برخی از غیر آن است، مانند: ﴿وَما مُحَمَّدٌ اِلاّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ﴾. [۱] [۲]

این آیه در صدد نفی همه صفات پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم - غیر از رسالت - نیست، بلکه به نفی صفت خاصی نظر دارد، زیرا برخی [[|مؤمنان]] درباره پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم بر این باور بودند که وی جاودانه است و هرگز از دنیا نمی‌رود. آیه در مقام رفع این شبهه می‌فرماید: پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم فقط یک فرستاده است و همیشگی نیست؛ یعنی فقط جاودانگی او را نفی می‌کند نه سایر صفات او را. [۳]

پانویس
۱.آل عمران/سوره۳، آیه۱۴۴.    
۲.نائینی، محمد حسین، فوائد الاصول، ج۱، ۲، ص۵۰۷.    
۳.محمدی، علی، شرح اصول فقه، ج۱، ص۲۷۱.

منبع

فرهنگ‌نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۴۲۳، برگرفته از مقاله «حصر اضافی».