استعاره عنادیّه+مثال از قرآن
در استعاره عنادیّه چنانچه گوینده، لفظ مستعار را در ضد یا نقیض معنایش بهکار برد و غرضش از آن، تهکّم (استهزاء) یا تملیح (بیان خبری با ظرافت و نمکین) باشد، آن را استعاره تهکّمیّه یا تملیحیّه گویند؛ بهطور مثال در آیه ۲۱ سوره آلعمران:«فَبَشِّرهُم بِعَذاب اَلیم» ترساندن از عذاب دردناک الهی به جای «اَنْذِرهم» با واژه «بشّرهم» بیان شده است، در حالیکه بشارت به خبر شادیبخش اختصاص دارد. این استعاره را میتوان به استهزا کردن مخاطب تفسیر کرد یا برای تملیح و بیان نمکین و با ظرافت، عذاب دردناک الهی را برای کسانی دانست که به آیات الهی کافر میشوند؛ یعنی کافران به آیات الهی و کشندگان پیامبران، برای مزد عملشان در انتظار خبری شادیبخش باشند و آن، عذاب دردناک الهی است، یا در آیه ۲۳ سوره صافّات آمده است: «فَاهدوهُم اِلی صِراطِ الجَحیم= آنان (ستمگران و بتپرستان) را به راه دوزخ هدایت کنید». در این آیه، لفظ هدایت که باید درباره راهنمایی به مطلوبِ پسندیده بهکاررود، برای راهنمایی به دوزخ استعاره آورده شده که امری نامطلوب است و این به قصد استهزا یا بیان ظریف و نمکین یک چیز است.
نمونههای دیگری از این نوع استعاره که میتواند بهصورت تملیح یا تهکّم قابل تفسیر باشد در سورههای سوره توبه، سوره انشقاق، سوره آلعمران، سوره دخان، سوره هود و سوره زخرف؛ مشاهده میشود
راهنمای آزمون ارشد و دکتری رشته علوم قرآن و حدیث+مطالب آموزنده قرآنی و حدیثی+علایق شخصی