فرقه فطحیه و اعتقادات آنان
فَطَحیّه یا أفطَحیه معتقدین به امامت عبدالله پسر امام جعفر صادق(ع) ملقب به اَفطَح. پس از شهادت امام ششم شیعیان، پسر بزرگ وی، عبدالله، ادعای جانشینی امام را نمود. او با نقل این روایت از قول پدرش که: «امامت هر امام به پسر بزرگ او منتقل میشود»، عدهای را دور خود جمع نمود.
ادعای او دوام چندانی نیافت و عبدالله هفتاد روز پس از شهادت امام صادق (ع) از دنیا رفت و چون فرزند و جانشینی نداشت، پیروان وی سرگردان شده، عموما به امامت امام کاظم(ع) بازگشتند و عمر این عقیده در همان ابتدای ظهور به پایان رسید.
برخی از بزرگان امامیه مانند بنی فضّال نیز به عبدالله گرویدند؛ ولی بسیاری از آنان در میانه راه و یا با مرگ وی از این مسیر بازگشتند.
علت نام گذاری
علت نامگذاری این عده به فطحیه یا افطحیه را یکی از این امور ذکر کردهاند:
شهرت عبدالله به افطح به دلیل بزرگی سرش (افطح الرأس) و یا بزرگی پا (افطح الرجلین).
عدهای نیز ریاست فردی به نام عبدالله بن فطیح از اهالی کوفه را بر این جماعت علت انتساب این فرقه به فطحیه میدانند. [۱]
سرگذشت عبدالله افطح
نوشتار اصلی: عبدالله افطح
عبدالله فرزند امام صادق(ع) و پس از اسماعیل بزرگترین فرزند وی به شمار میرفت. مادر وی فاطمه بنت حسین بن حسن بن علی بود.[۲]
مطابق با برخی منابع تاریخی وی به تفکرات مرجئه [یادداشت ۱] و حشویه [یادداشت ۲] گرایش داشته تا جایی که امام صادق(ع) او را مرجئه کبیر خطاب میکرد. به همین دلیل نیز عبدالله از جانب پدر طرد شده بود. [۳]
بعد از شهادت امام صادق(ع) عبدالله خود را جانشین پدر معرفی کرد و در جایگاه وی قرار گرفت و غسل و کفن و دفن پدر را عهدهدار شده و انگشتر آن حضرت را به دست نمود.[۴] وی با استناد به این نقل از امام صادق (ع)که: «امامت هر امام به پسر بزرگ او منتقل میشود» مردم را گرد خود جمع کرد.
عبدالله هفتاد روز پس از شهادت امام صادق (ع)از دنیا رفت و هیچ فرزندی از او برجای نماند.[۵] در نتیجه اعتقاد به امامت عبدالله افطح نیز پایان یافت و بیشتر پیروان او به امامت امام کاظم(ع) معتقد گردیدند.[۶]
مشاهیر فطحیه
در ابتدای ادعای عبدالله بسیاری از بزرگان اصحاب امام صادق (ع) نیز ادعای او را پذیرفته و وی را جانشین واقعی آن امام دانستند، مشهورترین این افراد عبارتند از:
عبدالله بن بکیر،[۷]
عمار بن موسی ساباطی، [۸]
اسحاق بن عمار ساباطی، [۹]
علی بن اسباط،[۱۰]
یونس بن یعقوب،[۱۱]
علی بن حدید بن حکیم،[۱۲]
حسن بن علی بن فضال،[۱۳].
احمد بن الحسن بن علی بن فضال.[۱۴]
بنابر شواهد تاریخی، بسیاری از این افراد از اعتقاد به عبدالله افطح بازگشتند و در مورد برخی دیگر نیز سندی درباره بازگشت یا ادامه این اعتقاد، در تاریخ وجود ندارد، ولی از منابع رجالی استنباط میشود تمامی افراد نامبرده، علیرغم اعتقادشان، از راویان موثق و مورد اعتماد امامان و عالمان شیعه هستند. به عنوان نمونه، از امام عسکری(ع) درباره اعتبار روایات نقل شده توسط بنی فضال که از فطحیه بودند سوال شد. ایشان در جواب فرمود:
خُذوا ما رَوَوا و ذَروا ما رَأوا: به روایات آنان عمل کنید ولی معتقدات آنها را کنار بگذارید.» [۱۵]
راهنمای آزمون ارشد و دکتری رشته علوم قرآن و حدیث+مطالب آموزنده قرآنی و حدیثی+علایق شخصی