تعریف دلالت التزامی+مثال

دلالت التزامی دلالت لفظ بر معنایِ خارجِ لازمِ موضوع له است.

تعریف دلالت التزامی

دلالت التزامی، از اقسام دلالت لفظی و مقابل دلالت مطابقی و تضمنی بوده و عبارت است از دلالت لفظ بر چیزی که خارج از معنای موضوع له آن قرار دارد، ولی در ذهن، با آن ملازم است؛ یعنی هرگاه موضوع له در ذهن حاصل شود، آن امر خارج از آن نیز با آن پدید می آید، مانند: دلالت سقف بر دیوار، زیرا هرگاه معنای سقف در ذهن حاصل شود، معنای دیوار نیز حاصل خواهد شد، و نیز مانند: دلالت مصنوع بر صانع و دلالت سه بر فرد بودن....

تعریف مرحوم مظفر

مرحوم مظفر برای دلالت التزامی دو شرط ذکر کرده است:

۱ ـ تلازم بین لفظ و معنا، باید تلازم ذهنی باشد و تلازم خارجی بدون رسوخ در ذهن کفایت نمی‌کند؛

۲ ـ تلازم به صورت لزوم بیّن بالمعنی الاخص باشد؛ یعنی به محض تصور لفظ، معنا نیز بدون نیاز به قرار دادن واسطه دیگری به ذهن آید. [۱] [۲] [۳] [۴] [۵] [۶] [۷] [۸] [۹] [۱۰]

پانویس

۱. اساس الاقتباس، نصیر الدین طوسی، محمد بن محمد، ص۷-۸.

۲. الشفا-المنطق، ابن سینا، حسین بن عبد الله، ج۱، جزء۱، ص۴۳.

۳. الجوهر النضید، علامه حلی، حسن بن یوسف، ص۸.

۴. اشارت وتنبیهات، ابن سینا، حسین بن عبد الله، ص۱۳۹.

۵. درة التاج، منطق، قطب الدین شیرازی، محمود بن مسعود، جزء۲، ص۱۵.

۶. تحریر القواعد المنطقیه فی شرح رسالة الشمسیه، قطب الدین رازی، محمد بن محمد، ص۲۹

۷. منطق صوری، خوانساری، محمد، جزء۱، ص۶۰-۶۱.

۸. المنطق، مظفر، محمد رضا، ص۴۰.

۹. الحاشیة، ملا عبد الله بن حسین یزدی، ص۲۳، ۹۸۱ق.

۱۰. شرح المنظومة - منطق، سبزواری، هادی بن مهدی، ص۱۰۴.


منبع

فرهنگ‌نامه اصول فقه، تدوین توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، ص۴۵۶، برگرفته از مقاله «دلالت التزامی».