عده من اصحابنا در کافی

از عمده مطالبی که در علم حدیث مورد توجه واقع می شود سند روایات است. سند روایت متنی است که به صورت ظنی انتساب روایت به امام معصوم را ثابت می کند. فقهاء در نظر به سند روایت ملاکهای مختلفی دارند. از جمله مبانی مشهور میان فقهاء بررسی سند روایت از حیث معلوم یا مجهول بودن روات است که بخش عمده ای از این کار را در بررسی های رجالی انجام می دهند.

کتاب شریف کافی اولین موسوعه ی روایی بزرگ شیعه است که توسط مرحوم کلینی(م329) در طول مدت 20سال جمع آوری شده است. این کتاب بزرگ از جهت حجم روایت شامل حدود 16هزار روایت است که ابواب مختلف اعتقادی، اخلاقی، فقهی را دربرگرفته است.

از جمله اولین عبارتی که خواننده کتاب کافی با آن مواجه می شود عبارت«عده من اصحابنا» است. این عبارت در حدود 3 هزار روایت کتاب شریف کافی خود نمایی می کند. حال با توجه به مبنای مشهور فقهاء که مجهول بودن راوی را از موارد ضعف او به حساب می آورند و حجیت روایت را به این جهت نمی پذیرند، اگر برای این عبارت دلالت درستی بدست نیاید، چه اتفاقی می افتد؟ آیا این مقدار از روایات کافی را باید کنار گذاشت یا ...؟

بزرگان بسیاری به دنبال بررسی این عبارت بوده اند. در تحقیق خود این مطلب را به صورت مفصل بررسی کردیم.

خلاصه: با بررسی آماری این روایات می یابیم که مرحوم کلینی به واسطه ی عبارت مذکور بیش ترین روایت را از سه راوی خاص ذکر کرده است. این سه راوی به ترتیب سهل بن زیاد الآدمی، احمد بن محمد بن عیسی الاشعری و احمد بن محمد بن خالد البرقی هستند. با توجه به ادله ی موجود در این بحث عبارت مذکور در روایت از هر سه راوی دلالتی مشخص دارد و این عبارت از مجهول بودن خارج شده است. به صورت خلاصه «عده من اصحابنا» در روایت از احمد بن محمد بن عیسی الاشعری شامل احمد بن ادریس اشعری و علی بن ابراهیم بن هاشم و محمد بن یحیی العطار است که هر سه از ثقات روایت شیعه هستند. این عنوان در روایت از احمد بن محمد بن خالد البرقی نیز شامل محمد بن یحیی العطار و محمد بن جعفر الحمیری و علی بن محمد ماجیلویه است که تمامی این بزرگواران از راویان ثقه شیعه به شمار می روند. در تشخیص این عنوان در روایت از سهل بن زیاد الآدمی نیز دلالت مشخصی وجود دارد ولی اگر وثاقت خود سهل بن زیاد را نپذیریم، مشخص شدن این عنوان نتیجه ای در بحث ندارد. البته ما در تحقیق به بیان افراد این عنوان در روایت از سهل بن زیاد الآدمی نیز پرداخته ایم.

در پایان نکته مهم این است که مرحوم کلینی مبدع روشی بوده است که در نگارش کتب الفقیه شیخ صدوق و التهذیب و الاستبصار شیخ طوسی تکامل یافته است. روش فاکتور گیری که مرحوم کلینی در رابطه با ذکر نام 17 تن از اساتید خود بکار برده است در سه کتاب دیگر از کتب اربعه در قالب مشیخه ظهور کرده است. نگارندگان کتب اربعه به جهتی که با حجم زیاد روایات مواجه بوده اند و از طرف دیگر به دنبال بیان سند روایات نیز بوده اند، سعی کرده اند تا با استفاده از روشی چون فاکتور گیری هم به بیان روایت بپردازند و هم با ذکر سند، روایات مرسل نشود.