علوم قرآن و حدیث

حضرت امیرالمومنین علی علیه‌السلام فرمودند؛

لاَ یُقَالُ: کَانَ بَعْدَ أَنْ لَمْ یَکُنْ، فَتَجْرِیَ عَلَیْهِ الصِّفَاتُ الْمُحْدَثَاتُ، وَ لاَ یَکُونُ بَیْنَهَا وَ بَیْنَهُ فَصْلٌ، وَ لاَ لَهُ عَلَیْهَا فَضْلٌ، فَیَسْتَوِیَ الصَّانِعُ وَالْمَصْنُوعُ، وَ یَتَکَافَأَ الْمُبْتَدَعُ وَالْبَدِیعُ. خَلَقَ الْخَلاَئِقَ عَلَى غَیْرِ مِثَال خَلاَ مِنْ غَیْرِهِ، وَ لَمْ یَسْتَعِنْ عَلَى خَلْقِهَا بِأَحَد مِنْ خَلْقِهِ. وَ أَنْشَأَ الاَْرْضَ فَأَمْسَکَهَا مِنْ غَیْرِ اشْتِغَال، وَ أَرْسَاهَا عَلَى غَیْرِ قَرَار، وَ أَقَامَهَا بِغَیْرِ قَوَائِمَ، وَ رَفَعَهَا بِغَیْرِ دَعَائِمَ، وَ حَصَّنَهَا مِنَ الاَْوَدِ وَالاِْعْوِجَاجِ، وَ مَنَعَهَا مِنَ التَّهَافُتِ وَالاِْنْفِرَاجِ. أَرْسَى أَوْتَادَهَا، وَ ضَرَبَ أَسْدَادَهَا، وَاسْتَفَاضَ عُیُونَهَا، وَ خَدَّ أَوْدِیَتَهَا; فَلَمْ یَهِنْ مَا بَنَاهُ، وَ لاَ ضَعُفَ مَا قَوَّاهُ. هُوَ الظَّاهِرُ عَلَیْهَا بِسُلْطَانِهِ وَ عَظَمَتِهِ، وَ هُوَ الْبَاطِنُ لَهَا بِعِلْمِهِ وَ مَعْرِفَتِهِ، وَ الْعَالِی عَلَى کُلِّ شَیْء مِنْهَا بِجَلاَلِهِ وَ عِزَّتِهِ. لاَ یُعْجِزُهُ شَیْءٌ مِنْهَا طَلَبَهُ، وَ لاَ یَمْتَنِعُ عَلَیْهِ فَیَغْلِبَهُ، وَ لاَ یَفُوتُهُ السَّرِیعُ مِنْهَا فَیَسْبِقَهُ، وَ لاَ یَحْتَاجُ إِلَى ذِی مَال فَیَرْزُقَهُ. خَضَعَتِ الاَْشْیَاءُ لَهُ، وَ ذَلَّتْ مُسْتَکِینَةً لِعَظَمَتِهِ، لاَ تَسْتَطِیعُ الْهَرَبَ مِنْ سُلْطَانِهِ إِلَى غَیْرِهِ فَتَمْتَنِعَ مِنْ نَفْعِهِ وَ ضَرِّهِ، وَ لاَ کُفْءَ لَهُ فَیُکَافِئَهُ، وَ لاَ نَظِیرَ لَهُ فَیُسَاوِیَهُ.

شايسته نيست گفته شود: خداوند موجود شد بعد از آنکه نبود که در اين صورت صفات موجودات حادث بر او جارى مى شود و ميان او و آنها تفاوتى باقى نمى ماند و هيچ گونه برترى بر ساير مخلوقات نخواهد داشت; در نتيجه صانع و مصنوع و ايجاد کننده و ايجاد شونده يکسان خواهد شد.

مخلوقات را بدون همانندى که از ديگرى گرفته باشد آفريد و در آفرينش آنها از کسى يارى نجست.

زمين را آفريد و آن را در جاى خود ثابت نگه داشت بى آنکه اين کار او را به خود مشغول سازد و در عين حرکت و بى قرارى به او ثبات بخشيد. بدون هيچ پايه اى آن را بر پا نمود و بى هيچ ستونى آن را برافراشت و از کژى و اعوجاج نگاه داشت و از سقوط و درهم شکافتن آن جلوگيرى کرد.

خداوند ميخهاى زمين را محکم نمود و سدهايى در آن ايجاد کرد چشمه هايش را جارى ساخت و درّه هايش را براى جريان سيلاب ها شکافت.

آنچه را بنا کرد هرگز سست نشد و هر چه را قوت بخشيد ناتوان نگشت. او با عظمتش بر ظاهر آن سلطه دارد و با علم و آگاهيش از درون آن با خبر است، با جلال و عزتى بر همه چيز آن مسلط است و چيزى از قلمرو قدرتش بيرون نيست.

هرگز موجودى از فرمانش سر نمى پيچد تا بر او چيره گردد و هيچ شتاب کننده اى از چنگ قدرتش نمى گريزد تا بر او پيشى گيرد و به هيچ ثروتمندى نياز ندارد تا به او روزى دهد.

تمامى اشيا در برابر وى خاضع و فرمانبردار و در مقابل عظمتش ذليل و خوارند.

هيچ موجودى قدرت فرار از محيط حکومتش به خارج از آن را ندارد تا از پذيرش سود و زيانش خوددارى کند. نه مانندى دارد تا همتاى او گردد و نه نظير و شبيهى براى او متصور است تا با او مساوى شود.

نهج‌البلاغه، خطبه186، بخش چهارم