علوم قرآن و حدیث

موضوع علم رجال: عبارت است از راویان حدیث که در طریق حدیث قرار گرفته اند.

در هر علمی از عوارض موضوع معین و حالات عارض بر آن بحث می شود

در اینجا بحث می شود از احوال راویان حدیث آن حالاتی که در پذیرش خبرشان دخیل است, مانند عدالت و...نه مانند تاجر بودن و..

مسائل علم رجال: عبارت است از علم به احوال اشخاص از جهت وثاقت و عدم وثاقت اشکال: مسائل علم باید کلی باشد نه جزئی و در اینجا علم به احوال اشخاص است پس بر علم بودن آن ایراد وارد است.

جواب اول: از آگاهی بر احوال راوی مثلاً زراره یک قاعده کلی بدست می آید یعنی هر آنچه زراره نقل می کند حجت است یا حجت نیست. مسأله این جواب درست نیست چون مسأله اصلی در این علم وثاقت و عدم وثاقت راوی معین است.

جواب دوم: اینکه مسائل هر علمی باید کلی باشد وجهی ندارد, چون بعضی علوم مسائل شان جزئی است وعلم هم نامیده می شوند مانند علم نجوم که از ماه و خورشید جفرافیا از احوال زمین و عرفان که موضوع بحثش «الله» است بحث می کنند.

علم تراجم و تمایزش از علم رجال:

1- علم رجال بحث می کند از احوال رجالی که در سند حدیث واقع شده اند

2 - تراجم بحث از شخصیت های از علماء راوی باشند یا نباشند.
3 - گاهی با هم جمع می شوند جایی که راوی عالم باشد, مانند کلینی و صدوق بعضی قدما از رجالیین که شرح حال علماء از علم تراجم را داخل در علم رجال کرده اند

مانند:

1- شیخ منتجب الدین ابن بابویه در کتاب فهرسا فی تراجم العلماء و الرواة
2- شیخ رشید الدین ابن شهرآشوب در کتاب «معالم العلماء»
3- علامه حلی در کتاب «خلاصه»

کسانی که این دو علم را جدا کردند

1- اولین کسی که اقدام به تفکیک کرد شیخ حر عاملی در کتاب «أمل الآمل فی تراجم علماء جبل عامل»

2- روضات الجنات علامه اصفهانی

3- اعیان الشیعه علامه حلی

4- الکنی والالقاب محدث قمی

فرق علم رجال و علم تراجم علی سبیل مانعة الخلو (ارتفاعشان محال- اجتماعشان ممکن است) به یکی از وجوه زیر ممکن است باشد.

1- موضوع هر دو علم یکی است

اما حیثیت موضوع متفاوت است

الف) موضوع علم رجال شخص است از آن جهت که راوی و در سند حدیث واقع شده

ب) موضوع علم تراجم نیز شخص است از جهت نقشی که در زمینه علم, اجتماع, سیاست, تربیت, هنر و حرفه ای که دارد.( اشخاص برجسته)

2- موضوع دو علم یکی است

محمولشان متفاوت است.

الف) محمول در علم رجال موثق بودن یا ضعیف بودن شخص است.

ب) محمول در علم تراجم آگاهی بر احوال اشخاص از جهت نقشی که در زمینه علم و در حوزه¬ی سیاست و اجتماع دارند و تأثیری که در حوادث و اتفاقات دارند.

مطلوب بالعرض در علم رجال

1- آگاهی بر طبقه راوی, مشیخه راوی و کسانی که از او روایت می کنند. این موارد بهترین وسیله برای تمییز مشترکین در اسم است(شناخت ثقه مبتنی بر این است)

2- آگاهی بر مقدار روایات راوی و مقایسه آنها با روایات دیگران از جهت لفظ و معنی سبب شناخت جایگاه راوی از جهت ضبط می شود.

3-علم رجال: علمی جدید است که مسلمانان برای آگاهی بر  احوال راویان آثار رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و ائمه(علیهم السلام) تأسیس کردند.

اما علم تراجم: نوعی از علم تاریخ است که هدفش آگاهی بر حوادث و اتفاقات جامعه است این علم علمی سابقه دار است که در تمدن های قبل از اسلام هم وجود داشته است.

فرق علم رجال و درایه

الف) علم رجال از سند حدیث بحث می-کند.ب)علم درایه از متن حدیث بحث می کند ج)موضوع رجال محدِّث است و هدفش آگاهی بر وثاقت و ضعف و ضبط محدث است. د) موضوع درایه حدیث و هدفش آگاهی بر اقسام حدیث و کیفیات عارض بر حدیث است.

گاهی در علم درایه از دو قاعده بحث می شود

1- از مشایخ ثقات بحث می شود که آیا ثقه هستند یا نه 2- مشایخ اجازه احتیاج به توثیق دارند یا ندارند اما در حقیقت اینها از مسائل علم رجال اند چون بحث از وثاقت شخص به سه وجه متصور است

1- بحث از وثاقت شخص معین مثل «زراره»

2-بحث از وثاقت اشخاص معین مثلا مشایخ اقطاب ثلاثه

(محمدبن ابی عمیر و صفوان بن یحیی و بزنطی) ثقه هستند یا نه

3- بحث از وثاقت عده ای مانند مشایخ ثقات و مشایخ اجازه

وبلاگ علوم قرآن و حدیث