علوم قرآن و حدیث

قال علیه السلام

لِزِیَادِ ابنِ أَبِیهِ وَ قَدِ استَخلَفَهُ لِعَبدِ اللّهِ بنِ العَبّاسِ عَلَی فَارِسَ وَ أَعمَالِهَا فِي کَلَامٍ طَوِیلٍ کَانَ بَینَهُمَا نَهَاهُ فِیهِ عَن تَقَدّمِ الخَرَاجِ. استَعمِلِ العَدلَ وَ احذَرِ العَسفَ وَ الحَیفَ فَإِنّ العَسفَ یَعُودُ بِالجَلَاءِ وَ الحَیفَ یَدعُو إِلَی السّیفِ.

امام (علیه السلام) به زیاد بن ابیه - وقتی که او را برای خِطۀ فارس به جای عبدالله بن عباس تعیین کرد - در ضمن سخنی طولانی که بین آنها رد و بدل شد و امام او را از پیشاپیش گرفتن مالیات نهی کرد، فرمود: (با عدل و انصاف رفتار کن، و از تندروی و ستم بپرهیز، زیرا که تندروی منجر به آوارگی مردم، و ستمکاری باعث به کار بردن شمشیر می گردد).

امام (علیه السلام) زیاد را به عدالت امر کرده و از ستمکاری بر مردم و بی انصافی برحذر داشته است، یعنی وادار کردن مردم به کارهای دشواری که بر انجام آنها هیچ تمایلی ندارند. امام (علیه السلام) از بی عدالتی به وسیله ی قیاس مضمری برحذر داشته است که مقدمۀ صغرای آن فان العسف … است یعنی بی عدالتی باعث می شود، آنان که مورد ستم قرار گرفته اند وطن خود را رها کنند و بدیهی است که ستمکاری زمینه فرار از وطن را فراهم می سازد، و یا باعث قیام مردم با شمشیر در برابر ستمگر می گردد، و کبرای مقدر نیز چنین است: و هر چه این‌طور باشد، اجتناب از آن لازم است.

شرح حکمت 476 حکمت های نهج البلاغه، ص480 شرح ابن میثم