نقد ترجمه (5)» نکات ناب 124

📌 لذت ترجمه آن است که بتوانی از زبانی بیگانه جملات و عباراتی بدست دهی که در زبان خودت «خوش‌خوان، نرم و دلاویز و روان» باشد؛

✍️اما برخی ترجمه‌ها نه تنها لذت‌بخش و شیرین نیستند که اصلاً ما را از امرِ مهم مطالعه نیز به‌کل باز می‌دارند؛ اگر مترجم «معنایِ زبان‌شناختی، کاربردشناختی و بافتاریِ» متن را در نیابد، نمی‎تواند ترجمه‌ای مطلوب بدست دهد و از این رو ترجمه را نمی‌توان امری مکانیکی و وابسته به دانستن مُشتی واژه و کنارِ هم چیدنِ آنها قلمداد کرد؛

🔍 در ادامه به بررسی جملاتی می‌پردازیم که مترجم نتوانسته است معنا و پیام متن را در هر سه سطح «زبان‌شناختی، کاربردشناختی و بافتاری» به زبان مقصد منتقل کند و صرفاً به «انتقال جسمانیِ کلمات» بسنده کرده است.

(جملات انگلیسی از کتاب‌هایِ دانشجویان دوره ترجمه هست؛ «ترجمه مترجم» از ترجمه‌آموزان دوره‌های مختلف و «ترجمه درست» به قلم مربی دوره است.)

1️⃣ At this point, however, Darwin's work stagnated creatively.

🔸 ترجمه مترجم:
با این حال، در این مرحله، تحقیقات داروین از منظر خلاقیت متوقف شده بود.

✍️ نکته: مترجمِ جمله فوق، همانند بسیاری مترجمانِ ناشیِ دیگر، اندکی خلاقیت به خرج نداده و به انتقال کلمات بسنده کرده است؛ به‌راستی ترجمه صرف برگرداندنِ مشتی کلمه است؟ ترجمه بالا را باید به صورتِ «طبیعی، موافق با نثر معیار فارسی و نیز مخاطب‌آشنا» در آورد.

🔹 ترجمه درست/ طبیعی:
اما در این مقطع، دیگر اثری از خلاقیت در پژوهش‌های داروین به چشم نمی‌خورد.

2️⃣ This book is an attempt to begin to tell another, more hopeful and more interesting story.

🔸 ترجمه مترجم:
این کتاب تلاشی است برای شروع به گونه‌ای دیگر بیان کردن، امید بخش‌تر و داستانی جذاب‌‌تر.

✍️ نکته: اینکه می‌گویند از ستون‌های ترجمه یکی «تسلط بر گرامر/ دستور زبان مبدأ» است، به این معنا نیست که صرفاً بدانیم چه چیزی صفت است، چه چیزی قید و ... به همین ترتیب؛ تسلط بر دستور زبان یعنی بدانیم اینها چه ربط و نسبتی با هم می‌توانند داشت؛ مترجم در نیافته است که صفاتِ another، hopeful و interesting هر سه برای اسمِ story هستند و از این رهگذر ترجمه اشتباه به دست داده است.

🔹 ترجمه درست:
در این کتاب قصد داریم داستانی دیگر، امیدوارانه‌تر و جالب‌تر بگوییم.

3️⃣ Remember: this exercise can be practiced anywhere.

🔸 ترجمه مترجم:
به خاطر داشته باشید: این تمرین در هر مکانی می‌تواند عملی شود.

✍️ نکته: مترجم ماشین نیست؛ مبادا به دنبالِ نویسنده بیفتید و هر چه گفت و هر چه کرد، تقلید کنید؛ شما صرفاً در برابر نویسنده مسئول نیستید؛ در برابر خواننده نیز مسئولیت دارید و آن اینکه پیامِ نویسنده را به شکلی طبیعی برایش باز-بیافرینید.

🔹 ترجمه درست/ طبیعی:
به‌خاطر داشته باشید که می‌توانید این تمرین را در هر جایی اجرا کنید.

4️⃣ Think about the following breathing patterns, and try them out if you wish.

🔸 ترجمه مترجم:

درباره الگوهای تنفس بعدی فکر کنید، و در صورت تمایل سعی کنید آنها را خارج کنید.

✍️ نکته: از اشکالات اساسی برخی مترجم‌ها، یکی آن است که بی‌حوصله‌اند، اهل شتاب و ترجمه در چشم بر هم زدن هستند! آری؛ اهل جستجو نیستند. اصلاً در این روزگار چه کسانی جستجو می‌کنند؟ کافی بود مترجم از خودش بپرسید: «...سعی کنید آنها را خارج کنید.» یعنی چه؟ آنگاه شاید به صرافت می‌افتاد و دست به دامانِ گوگل می‌شد تا دریابد:

If you try something out, you test it in order to find out how useful or effective it is or what it is like.

🔹 ترجمه درست:

به الگوهای نفس‌کشیدن، که در ادامه می‌آیند، فکر کنید و در صورت تمایل آنها را نیز امتحان کنید.