علوم قرآن و حدیث

مقاله علمی پژوهشی:

بازخوانی رویکرد تربیتی یوسف (ع) در مواجهه با برادران و بازداشت بنیامین بر اساس همبستگی آیات 15 و 89 سوره یوسف

✅چاپ شده در «مجله آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث»، دوره 12، شماره 2، پاییز و زمستان 1405

✒️**نویسندگان:

جواد حبیبی* (دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران)

دکتر محمدسعید بیلکار (استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران)

دکتر منصور پهلوان (استاد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران)

🧷 📄 چکیده مقاله:

در سوره یوسف(ع) پس از ماجرای چاه، یوسف(ع) به کنعان باز‌نمی‌گردد و در ادامه نیز خود را به برادران معرفی نمی‌کند؛ بلکه سه ماجرای تامل‌برانگیزِ جعل بضاعت،زمینه‌سازی تهمت دزدی و درنهایت بازداشت بنیامین را شخصاً سامان‌دهی می‌کند. پژوهش حاضر به بررسی هدف یوسف(ع) از این نوع مواجهه می‌پردازد. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با بررسی دونقطه عطف روایت، یعنی آیات15و89 درصدد است حکمت رفتارهای یوسف(ع) را تبیین نماید. یافته‌های پژوهش بر اساس فهم همبسته‌ی این دو آیه نشان می‌دهد که آیه 15(لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِأَمْرِهِمْ هَذَا وَهُمْ لایَشْعُرُونَ) نه صرفاً وعده‌ای آرامش‌بخش، بلکه ماموریتی تربیتی است و یوسف(ع) برای انجام این ماموریت، از بازگشت یا معرفی خویش خودداری کرده و در ادامه پس از ایجاد‌ زمینه انجام این ماموریت در آیه‌58، فرآیند بازداشت بنیامین را سامان می‌دهد. هدف یوسف(ع) آن است که برادرانش در فرآیندی تدریجی و عملی، قبح گناهی که ساده انگاشته بودند(آیه9) را به طور کامل درک کنند. روش یوسف(ع) در انجام این ماموریت، به واسطه تامل در سبک روایت‌گری قرآن کریم در داستان بنیامین قابل فهم است. قرآن کریم در این داستان الگوهای روایی را به‌کار‌بسته که داستان جداییِ خود یوسف(ع) را برای خواننده تداعی می‌کند و از این طریق نشان می‌دهد که یوسف(ع) ماموریت تربیتی خویش را با استفاده از«بازسازی موقعیت گناه برادران» در داستان بنیامین، به انجام رسانده است. در پرتو این تحلیل منسجم از کل روایت، نقش تربیتی-توحیدی یعقوب(ع) و برادر بزرگ، مساله تهمت سرقت به بنیامین، مفهوم «حاجت نفس» یعقوب(ع) و مراد از علم تاویل احادیث آشکارتر می‌شود.

📌 لینک مشاهده و دریافت مقاله:

https://iued.ilam.ac.ir/article_742706.html