علوم قرآن و حدیث

دربارۀ حضرت خدیجه(س)

1. در اوج ثروتمندی با کارگزار خود، محمد(ص) ازدواج کرد؛ زیرا پس از آن که حضرتش را انسانی راست‌گفتار، امانت‌دار و والامنش یافت؛ نخست، کارِ تجارت خود را به او داد؛ سپس با او ازدواج کرد. او در عمل، نشان داد که ثروت و جایگاه را معیارِ انتخاب همسر نمی‌داند؛ بلکه برای او، پاکی، اخلاق و انسانیت، ملاک است؛ همان که پیامبر(ص) فرمود: إِذَا جَاءَكُمْ مَنْ تَرْضَوْنَ خُلُقَهُ وَ دِينَهُ فَزَوِّجُوهُ (کافی، ج5، ص347).

لَمّا بَلَغَها عَن رَسولِ اللَّهِ (ص) ما بَلَغَها مِن صِدقِ حَديثِهِ وَ عِظَمِ أمانَتِهِ وَ كَرَمِ أخلاقِهِ، بَعَثَت إلَيه‏ (تاریخ طبری، ج2، ص280).

2. 25سال همسر پیامبر(ص) بود (15سال پیش از بعثت و 10سال پس از آن). بنا بر آیۀ النَّبِيُّ أَوْلى‏ بِالْمُؤْمِنينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ أَزْواجُهُ أُمَّهاتُهُمْ (احزاب:6) او أمّ المؤمنین؛ یعنی در حُکمِ مادرِ ما مؤمنان است.

3. او مادر 12 معصوم است؛ حضرت فاطمه(س) و یازده امام معصوم(ع).

4. شریک دوران رنج و سختی شوهر و پیامبرش بود که اوج آن در سال 7-10 بعثت در شعب ابی‌طالب، رخ نمود.

5. اولین زنی است که به پیامبری حضرت محمد(ص) ایمان آورد.

لَمْ يَجْمَعْ بَيْتٌ وَاحِدٌ يَوْمَئِذٍ فِي الْإِسْلَامِ غَيْرَ رَسُولِ اللَّهِ (ص) وَ خَدِيجَةَ وَ أَنَا ثَالِثُهُمَا (نهج البلاغه، خطبه 192).

6. ثروتش را در همان آغاز نهضت اسلامی برای یاری و گسترش اسلام در راه خدا انفاق کرد. آن، هنگامی بود که خطر، یاری‌کنندگان را تهدید می‌کرد و نیز زمینۀ تقدیر از انفاق‌کننده و یا برگشت آن پول وجود نداشت. این فرق می‌کند با کسانی که بعدها دست به جیب شدند و کمک‌هایی را به سوی پیامبر(ص) روان ساختند. قرآن می‌فرماید:

لا يَسْتَوي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَ قاتَلَ أُولئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَ قاتَلُوا (حدید:10).

ارزش کار او هنگامی بیشتر دانسته می‌شود که بدانیم امام صادق(ع) دربارۀ دشواری هزینه‌کردن در راه و برای خدا فرمود:

مَا بَلَا اللَّهُ الْعِبَادَ بِشَيْ‏ءٍ أَشَدَّ عَلَيْهِمْ مِنْ إِخْرَاجِ الدِّرْهَمِ (خصال، ج1، ص8).

7. از برترین زنان بهشتی است. پیامبر(ص) با پیش‌انداختن نامش، از او در کنار حضرت فاطمه(س) و مریم(س) و آسیه(س) به عنوان برترین بانوان بهشت یاد کرد:

أَفْضَلُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ أَرْبَعٌ خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ وَ فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ وَ مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَ آسِيَةُ بِنْتُ مُزَاحِمٍ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ (خصال، ج1 ص206).

8. از عایشه نقل است: پيامبر خدا، هر گاه از خديجه ياد می‌كرد، از بزرگداشت او و طلب مغفرت براى وى خسته نمی‌‏شد.

كانَ رَسولُ اللَّهِ إذا ذَكرَ خَديجَةَ لَم يَسأمْ مِن ثَناءٍ علَيها واستِغفارٍ لَها (کشف الغمة، ج1، ص512).

9. در عمل نیز همۀ دشواری‌ها را به جان خرید و پای برپایی آموزه‌های اسلام ایستاد. همان روز بعثت او تنها کسی بود که در مسجدالحرامی که پایگاه مشرکان بود با پیامبر نماز خواند. روز بعد، علی(ع) نیز به آنها پیوست.

إنَّ رَسولَ اللَّهِ (ص) صَلّى‏ يَومَ الإِثنَينِ، وَ صَلَّت خَديجَةُ رِضوانُ اللَّهِ عَلَيها مَعَهُ، ودَعا عَلِيّاً (ع) إلَى الصَّلاةِ مَعَهُ يَومَ الثُّلاثاءِ ... فَصَلّى‏ مَعَهُ، وَ هُوَ ثاني يَومِ المَبعَثِ. (الفصول المختاره، ص280؛ نیز تاریخ طبری، ج2، ص311-312)

آنها در این راه از سرزنش سرزنش‌گران هیچ باکی نداشتند: لا يَخافُونَ لَوْمَةَ لائِمٍ (مائده:54).

قرآن دربارۀ چنین راست‌قامتانی می‌فرماید: إِنَّ الَّذينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ أَلاَّ تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتي‏ كُنْتُمْ تُوعَدُونَ (فصلت:30).

10. داغ از دست‌دادن نوزاد شیرخوار خود، قاسم را دیده است (ر.ک به سنن ابن ماجة، ج3، ص56).

گرانی فقدان مادر بر فاطمه(س)

امام صادق(ع) فرمود: لَمَّا تُوُفِّيَتْ خَدِيجَةُ(س) جَعَلَتْ فَاطِمَةُ(س) تَلُوذُ بِرَسُولِ اللَّهِ (ص) وَ تَدُورُ حَوْلَهُ، وَ تَقُولُ: يَا أَبَتِ! أَيْنَ أُمِّي؟ (أمالی طوسی، ص175)

هنگامى كه حضرت خديجه(س) از دنیا رفت؛ فاطمه(س) كه كودک پنج‌ساله‌ای بود پیوسته خود را به رسول خدا (ص) نزديک می‌‏كرد و در اطراف او می‌‏گشت و می‌‏گفت: اى رسول خدا! مادرم كجاست؟